Кіріспе

Римдегі ежелгі діни ескерткіш – Геркулес Виктор ғибадатханасы немесе Геркулес Оливариус ("Зәйтүн тасымалдаушы Геркулес" деген мағынадағы латын сөзі) – Италияның Рим қаласында, бұрынғы Бориум форумы орналасқан Бокка делла Верита алаңында орналасқан римдік ғибадатхана. Бұл толос, гректердің "периптеральді" стильдегі дөңгелек ғибадатханасы, толыққанды бағаналармен қоршалған. Осы ерекшелігінен Наполеонның Рим префекті Камил де Турнон дұрыс анықтағанға дейін, оны Веста ғибадатханасы деп жаңылысқан. Ежелгі Римдегі мал базары болған Бориум форумының рөліне қарамастан (немесе мүмкін соның салдарынан), Геркулес ғибадатханасы туралы халық арасында қасиетті орынға құстар мен иттің кірмейтініне қатысты сенім бар. Бұл ғибадатхана – Римдегі ең көне, көбінесе сақталған мәрмәр ғимарат және грек мәрмәрінен салынған жалғыз ғибадатхана.

Сипаттама

Б.з.д. 2-ғасырдың соңына қарай салынған және Ахаялықтарды жеңіп, Коринфті қиратқан Л. Муммиус Ахаик немесе Маркус Октавиус Херренус салған бұл ғибадатхананың диаметрі 14,8 метр. Ол 10,66 метр биіктіктегі жиырма Коринфтік бағанадан тұратын концентрлі сақинаның ішінде дөңгелек селладан құралған. Бұл элементтер архитрав пен шатырды ұстаған, бірақ олар жойылған. Селланың травертин және мәрмәр блоктарынан салынған бастапқы қабырғасы және бастапқыдағы жиырма бағананың он тоғызы сақталған, алайда қазіргі плиткалы шатыр кейіннен қосылған. Палладио жасаған реконструкцияда күмбез болған деген болжам жасалған, бірақ ол қате екені анықталды. Бұл ғибадатхана – Римдегі ең ерте сақталған мәрмәр ғимарат. Ғибадатхананың алғашқы арналуы шамамен б.з.д. 143-132 жылдарға дейін соқтырады, ол Портус Тиберинус қаласында қарқынды құрылыс жүрген кезеңмен сәйкес келеді.

Сәйкестендіру

Оның негізгі әдеби дереккөздері екі дерлік бірдей мәтін, бірі Сервийдің Энеидаға түсіндірмесінде (VIII.363) және екіншісі Макробтың Сатурналиясында кездеседі. Сервий "aedes duae sunt", яғни "екі қасиетті храм бар" деп айтса да, ең ертедегі римдік күнтізбелерде 13 тамызда Геркулес Виктор және Геркулес Инвиктус аттарымен бір-бірін алмастырып аталатын тек бір мереке тіркелген.

Классикалықтан кейінгі тарих

Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында ғибадатханада бір түрлі апат болды, сол себепті 10 бағана түпнұсқасына ұқсас, бірақ нақты көшірме емес Луна мәрмәрімен ауыстырылды. 1132 жылы ғибадатхана Santo Stefano alle Carozze (Сант-Стефан 'карежалардың') деп аталатын шіркеуге айналдырылды. 1140 жылы Иннокентий II ғибадатхананы христиан шіркеуіне айналдырып, Санто Стефаноға бағыштады. 1475 жылы қосымша қалпына келтіру жұмыстары (және алтарь үстіндегі фреска) жүргізілді. Елдегі тақташаны Сикст IV арнады. 12 ғасырда керамота қабырғасы кірпішпен қапталған бетонмен ауыстырылды және терезелер де қосылды. 17 ғасырда шіркеу Санта-Мария-дель-Соле ("Күннің қасиетті Мариясы") деп қайта бағышталды. Бұл ғибадатхана және Тиволидегі Веста ғибадатханасы Браманте-нің Темпиеттосы мен басқа да жоғары ренессанстық орталық жоспарлы шіркеулерге шабыт берді. 1809-1810 жылдар аралығында айналасындағы жер деңгейі төмендетіліп, ғибадатхана тағы да қалпына келтірілді. 1935 жылы ғибадатхана ресми түрде ежелгі ескерткіш ретінде танылды және 1996 жылы қайта қалпына келтірілді.