Кіріспе

Италиялық тарихшы (1929–1996)

Ренцо Де Феличе (8 сәуір 1929 – 25 мамыр 1996) – фашистік дәуірді зерттеген итальяндық тарихшы. Ол Муссолинидің 6000 беттік өмірбаянын (4 том, 1965–1997) жазған. Ол Муссолинидің ішкі саясатта революциялық жаңғыртушы, ал сыртқы саясатта прагматик болғанын айтты. Оның пікірінше, ол Италияның 1861–1922 жылдардағы саясатын, яғни Реалполитиканы жалғастырды. Италия тарихшысы Филип Морган Де Феличенің Муссолини туралы өмірбаянын "Муссолини мен фашизмді қайта қарастырудың өте даулы, ықпалды, бірақ сонымен бірге мәселелі" туындысы деп атады және автор мен оның жақтастары айтқандай, оның еңбегі саясаттан жоғары тұрып, "ғылыми объективтілікке" жеткен деген ұғымды қабылдамады.

Өмірбаян

Де Феличе Риетиде дүниеге келді және Римнің Сапиенца университетінде Федерико Чабод пен Делио Кантимориден дәріс алды. Студент кезінде Италия Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1956 жылғы Венгрия революциясын Кеңес Одағының басуына қарсылық білдірген 101 итальяндық зиялының бірі Де Феличе болды. Ол партиядан шығып, Италия Социалистік партиясына қосылды. Рим университетінде тарих пәнін оқытты. Ол Ливия Де Руджиероға үйленді. Римде қайтыс болды.

Муссолини өмірбаяны

Де Феличе ең әйгілісі – өліміне дейін аяқталмай қалған Бенитто Муссолинидің төрт томдық, сегіз кітаптан тұратын өмірбаяны. Де Феличе ықпалды «Storia Contemporanea» журналын құрған және оның редакторы болған. Либералды еврей болған Де Феличе фашистік үкімет кезіндегі еврейлердің өмірі тарихын және итальяндық якобинизм туралы мақалалар жазды. Де Феличенің басты қызығушылығы – фашизм. Оның пікірінше, фашизмнің екі түрі бар: «фашизм – қозғалыс ретінде» және «фашизм – режим ретінде». Де Феличе фашизмді, әсіресе «қозғалыс» кезеңінде, Ағарту дәуірінде терең тамырланған революциялық орта тап идеологиясы деп қарастырды. Сонымен қатар, Де Феличе бұл құбылыстың солшыл тарихнамада айтылғандай, төменгі орта таптардың пролетариаттық революциядан қорқуынан туындамағанын, керісінше, өзінің орнын іздеп жүрген жаңадан пайда болған орта таптың бастамасынан туындаған белсенді қозғалыс екенін мәлімдеді. Фашизм режимі ретінде Де Феличе фашистік идеологияны Муссолининің диктатурасы мен жеке билігінің үстіне салынған, тек Муссолинидің саясатының бір бөлігі деп қарастырды. Де Феличе фашизмді жай ғана қарапайым терминдермен айыптаудың орнына, оны дұрыс саяси идеология ретінде қарастыру қажет деп есептеді. Ол фашизмді зерттеу саяси пікірталастан шығып, ғылыми негіздерге сүйенген тарихнамалық мәселе болуы керек деп тұжырымдады. Бұдан әрі, Де Феличе итальян фашизмі мен неміс ұлттық социализмі арасында ешқандай байланыс немесе салыстыру жоқ екенін айтты, оларды мүлдем бөлек саяси идеологиялар деп санады. Солшыл сыншылар Де Феличеге итальян фашизміне тым ықылас көрсеткендігі үшін шабуыл жасады. Джулиано Прокаччи, Паоло Алатри, Никола Транфаглиа және басқалар Де Феличеді фашизмді қолдады деп айыптады. Алайда, итальяндық коммунистік көшбасшы және зиялы белсенді Джорджо Амендола Де Феличеді қорғап, 1975 жылы Джованни Феррараның көптеген сын-ескертпелерін қабылдамай, фашизм мен антифашизм тақырыбында азаматтық диалогқа шақырды. Де Феличедің көптеген қайшылықтарын мойындағанымен, Амендола оның кейбір идеяларын, соның ішінде «фашизмдегі революциялық аспектіні» және Муссолинидің фашистік қозғалысының көптеген жақтаушыларды тартқаны туралы теорияны қолдады.