Кіріспе

Француздық қаракшы (1786–1821)

Луи Мишель Ори (1788 – 30 тамыз 1821) – 19-шы ғасырдың басында Мексика шығанағы мен Кариб теңізінде әрекет еткен француз жеке қаруланған кемесінің капитаны.

Ерте өмір

Луи Мишель Ори 1780 жылдары, шамамен 1786 жылдың 21 шілдесі мен 1788 жыл аралығында Францияның Париж қаласында туған.

Француз теңіз флоты

Луи Ори 1802 немесе 1803 жылдан бастап 1811 жылға дейін француз теңіз флотында, Батыс Үндістандағы француз колонияларында орналасқан кемеде теңізші болып қызмет етті. 1802 жылдан бастап ол жекешелік кемелерде жұмыс істеді, ал 1810 жылға қарай өз кемесінің капитаны болу үшін жеткілікті сыйлық ақша жинады. Ол Шығыс Флорида, Мексика, испандық Техас, Кариб теңізі, Орталық Америка және Оңтүстік Америкадағы үкіметтерді құлатуға бағытталған түрлі каперлік және филибүстерлік әрекеттерге қатысты.

Картахен де Индиас қаласын эвакуациялау

Ол Испанияның Оңтүстік Америкадағы отарларын испандық үстемдіктен тәуелсіздік алу күресінде қолдауға шешім қабылдады. 1813 жылғы сәуірде ол Солтүстік Каролинадан жеке меншік кемесімен, Венесуэланың маркалық қағаздарымен испандық кемелерге шабуыл жасау үшін аттанды. Кейіннен ол Нью-Гранада (қазіргі Колумбия) флотында коммодор қызметіне тағайындалды. 1815 жылғы желтоқсанда ол қоршаудағы Картахена-де-Индиас (Колумбия) қаласынан жүздеген адамды Гаитиге эвакуациялады, бұл оған едәуір жеке шығындарға түсті, сонымен қатар испандық блокаданы бұзды. Бұл қауіпті оқиғада жеткен сәттілігіне қарамастан, ол Латын Америкасы революционерлерінің көшбасшысы Симон Боливармен Лос-Кайосқа жасалған сәтсіз теңіз экспедициясын ұйымдастыру үшін төленген ақы туралы дауласты.

Галвестонның губернаторы

Кейіннен Аури Мексика Республикасының елшісі Хосе Мануэль де Эррера тағайындаған Техас штатындағы Галвестон аралының резидент комиссары қызметін қабылдады. Эррера Галвестонды Республиканың порты деп жариялаған еді. Аури 1816 жылдың қыркүйегінде онда қарақшылық базасын құрды. Ауридің қарақшыларының бірі Тампикодан испан кемесін қолға түсірді, ал кемеде табылған хаттар Мексикадағы Сото-Ла-Марина өзеніндегі (Сантанде́р деп те аталады) Сото-Ла-Марина портының қорғаны жоқ екенін көрсетті. Бұл туралы білген генерал Франсиско Мина мен полковник Генри Перри сол жерге шабуыл жасауға шешім қабылдады, ал Аури оларды тасымалдауға келісті. Олар 1817 жылдың 6 сәуірінде Галвестоннан шығып, қала ешқандай шайқассыз алынды. Үш командир арасында дау туды, және Аури кемелерімен Галвестонға қайтып кетті. Гуадалупе Виктория басқаратын оңтүстік Мексика революционерлеріне қосылуды жоспарлаған Мина ішкі аймаққа қарай жол тартты, бірақ корольдік испан әскерлері оны тұтқындап, Фуэрте-де-лос-Ремедиосқа жақын төбеде атып тастады.

Амелия аралы ісі

Алайда, Аури кеткен кезде, пират Жан Лафитт Галвестон базасын басып алды. Техасқа оралған соң, Аури Матагорда шығанағында тағы бір база құруға басылмаған тырысқақтың құрбаны болды. Соңында ол 1817 жылы Техастан шығып, Шотландиялық авантюрист Грегор Макгрегорға көмектесу үшін кетті. Макгрегор өзінің Оңтүстік Америка елдерінің көтерілісшілерінің өкілдерімен тапсырылғанын мәлімдеді және Амелия аралынан испан Флоридасына шабуыл жасауды жоспарлады. Макгрегор аралды 4 қыркүйекте тастап кетті, ал Аури 1817 жылы 17 қыркүйекте Фернандина портына келді. Макгрегордың лейтенанттары Рэгглс Хаббард пен Джаред Ирвинмен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, Амелия аралы 1817 жылы 21 қыркүйекте Мексика Республикасына күмәнді түрде қосылды және оның туы Сан-Карлос фортының үстіне көтерілді. Аури 1817 жылы 23 желтоқсанда аралды коммодор Дж. Д. Хенли мен майор Джеймс Бэнкхед басқаратын американдық әскерлерге тапсырды. Аури екі айдан астам уақыт бойы қолайсыз қонақ ретінде қалды; Бэнкхед Фернандинаны басып алды, ал президент Джеймс Монро оны "Испания үшін сенімді сақтауда" ұстауға уәде берді. Флорида тарихындағы бұл оқиға Амелия аралының мәселесі деп белгілі болды.

Ескі Провиденс және Сент-Кэтрин аралдарындағы қоныстар

1818 жылғы 4 шілдеде Ори 400 адам мен 14 кеменің көмегімен Кариб теңізінің батысындағы Олд Провиденс аралын (Исла-де-Провиденсия) жаулап алды. Ол аралда ағылшын тілінде сөйлейтін ақ нәсілді протестанттар мен олардың құлдары тұрғанын анықтады. Ори, Агостино Кодацци және оның командасы аралдарды Орталық Американың тәуелсіздігі үшін күрестің жаңа базасы ретінде пайдаланды және басып алынған испан жүктеріне негізделген дамыған экономикасы бар елді мекен құрды, сонымен қатар Боливармен жақсы қарым-қатынас орнатуға сәтті болмады. Оридің бұйрығымен Агостино Кодацци Сент-Кетерина аралында Либертад бекінісін салған.

Панаманы Франция үшін басып алу жобасы

Кингстон саудагерлері Беноа Шассериау мен Жан Батист Паваго, сондай-ақ каперлік кеме иесі Жан Батист де Новионмен бірге Ори 1820 жылы Испанияның меншігінде болған Панаманы басып алуды жоспарлаған. Бұл жоба Францияға осы әлем аймағындағы саудасын күшейту және қорғау құралдарын беруді көздеген. Ресми емес түрде, Әскери-теңіз күштері және отарлар министрі Пьер Бартелеми Портал д’Альбаредес олардың батыл ұсынысын қабылдамады.

Орталық Американы азат ету әрекеттері

1820 жылы Гватемала қаласы Гватемала генерал-капитанының астанасы болды, сондықтан Орталық Америка Испанияның ықпалында қалғандай көрінді, демек оның жауларының шабуылына ұшырау қаупі бар еді. Тәуелсіздіктерін қамтамасыз ету үшін Ұлы Колумбия көтерілісшілері мен Аури флотилиясы Гондурастағы Омоа және Трухильо порттарына қарсы операция жүргізу үшін бірлескен теңіз және құрлық экспедициясын ұйымдастырды. 1820 жылдың 21 сәуірінде Трухильо портындағы Капиро қарауыл мұнарасы колумбиялық флотилияның жақындап келе жатқанын хабарлады. Жозе М. Паломар басқаратын порт гарнизоны алдын ала дайындық шараларын дереу бастады. Түстен кейін сағат екіде жақындап келе жатқан флотилия екі көк және арасында ақ жолақты, ортасында Аргентина туына ұқсас герб бар байрақ көтерді; Аури портты бір сағат ішінде беруді талап етіп, жағаға қайық жіберді. Қала тұрғындары талапқа бағынбады. Келесі күні коммодор Аури флотилияны Гуаиморето өзенінің сағасына көшіріп, бомбалауды бастады. Шабуыл сағат 9-да басталды және сағат 14-ке дейін жалғасты. Флотилияға теңізге шығуға және порттың артиллериясының жете алмайтын қашықтыққа кетуге бұйрық берілген кезде атыс тоқтатылды. Содан кейін құрлық әскерінің бір бөлігі қалаға арт жағынан кіруге тырысты, бірақ олар байқалды және кері қуылды. 24-ші күні түнінде Аури кемелері көзден жоғалды. 25-ші күні флотилия Омоа портының жанынан пайда болды және бірнеше күн бойы жағаға түсуге тырысты. Коммодор Аури сәттілікке жетпеді және 6 мамырда аймақтан кетіп қалды. Кейбір тарихшылар, мысалы Мигель Анхель де Марко, Орталық Американың Біріккен провинцияларының және оның құрамына кірген көптеген мемлекеттердің тулары капер Гипполит Бушар өзімен алып келген Аргентина туынан шабыттандырылғанын болжайды. Басқалары ту Аргентина туының үлгісімен жасалғанын, бірақ коммодор Луи Мишель Аури енгізгенін мәлімдейді.

Өлім

Санта-Каталина және Олд-Провиденс аралдарының полиция бастығы мен бейбіт судьясы жасаған құжат Ауридің 1821 жылғы 30 тамызда, ықтималда аттан құлап қаза болғанын хабарлады. Осы жылдың 3 қыркүйегінде сол лауазымды тұлға Ауридің мүліктерін тізімдеп, оны әпкесі Виктория Ауриге (Мадам Дюпуаға) қалдырды. Ол қызмет еткен елдердің ешқайсысы оны ресми түрде мойындамаса да, Симон Боливармен байланысы болғандықтан Аури Ұлы Колумбияның азаттық үшін күрескендерінің бірі ретінде қарастырылды.