Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон философы (1619–1682)
Japanese philosopher (1619–1682)
Ямазаки Ансай (山崎 闇斎) – жапон философы және ғалымы. Ол мансабын буддалық монах ретінде бастаған, бірақ кейін неоконфуциандық Чжу Си іліміне келді. Ол неоконфуциандық идеяларды синтоизммен үйлестіріп, Суика синтоизмін жасады.
Yamazaki Ansai (山崎 闇斎) was a Japanese philosopher and scholar. He began his career as a Buddhist monk, but eventually came to follow the teachings of Neo Confucian Zhu Xi. He combined Neo Confucian ideas with Shinto to create Suika Shinto.
Ерте жылдары/Буддизм
1619 жылғы 24 қаңтарда Киотода дүниеге келген Ямазаки Ансай бұрынғы рониннің дәрігерге айналған ұлы және төрт баланың ең кішісі болды. Оның жас кезінде анасы мен әжесінің ықпалы зор болды. Анасы «самурай ұлына лайық асыл мінезді дамытуға» шақырса, әжесі оның қытай тілін оқуына қолдау көрсетті. Ол жасөспірім шағында әкесі тарапынан Хиэй тауындағы буддалық ғибадатханада шәкірт ретінде қызмет етуге жіберілді. Жасөспірім шағында Ансай үйіне қайтып келді, және бірнеше жылдан кейін Киотодағы Ринзай Дзен сектасының Мёшин-дзи ғибадатханасына оқуға рұқсат алды. Оның зерек ғалымдық қабілетіне байланысты, жиырма жасқа толған кезде Тосадағы Гюкодзи ғибадатханасына қабылдануға ие болды. Тосада болған кезінде, басқа монахтар оған неоконфуциандық ғалымдардың ілімдерін зерттеуге ден қоюға кеңес берді, осылайша Ансайдың неоконфуциандыққа бет бұруы және буддизмді жобау процесі басталды. Ансай Сунь әулетінің ғалымы Чжу Сидің (Чу Хси) еңбектеріне ерекше қызығушылық танытты, бұл еңбектер кейіннен Ансайдың моральдық философиясының/ілімдерінің негізіне айналды. Жиырма сегіз жасында ол Киотоға оралды, және Нонака Кензанның қолдауымен неоконфуциандық зерттеулерін жалғастыра алды, сондай-ақ өзінің еңбектерін жариялай бастады. «Ертістерді жоққа шығару» (Хейки, 1647) атты алғашқы еңбегін жариялағаннан кейін, Ансай буддизмнен толыққанды бас тартып, неоконфуциандықтің «бірден-бір нағыз жолын» қабылдады.
Born in Kyoto on January 24, 1619, Yamazaki Ansai was the son of a former rōnin turned doctor and the last of four children. In his youth, he was strongly influenced by both his mother and grandmother. While his mother "urged him to develop a noble heart worthy of a samurai's son," his grandmother supported him in his study of the Chinese language. In his preteens, he was sent by his father to serve as an acolyte at a Buddhist temple on Mount Hiei. In his early teens, Ansai returned home, and after several years was finally permitted to enter the Myōshin ji temple of the Rinzai Zen sect in Kyoto for further study. Due to his incredible scholarly aptitude, in his early twenties he was granted entrance to the Gyūkō ji temple in Tosa. During his time at Tosa, he was strongly advised by his fellow monks to concentrate his studies on the teachings of Neo Confucian scholars, thereby beginning the process of Ansai's conversion to Neo Confucianism and ultimate rejection of Buddhism. Ansai was particularly captivated by the writings of the Song dynasty scholar, Zhu Xi (Chu Hsi), which later became the basis of Ansai's moral philosophy/teachings. At twenty eight, he returned to Kyoto, and under the patronage of Nonaka Kenzan, was able to continue his Neo Confucian studies, as well as begin to publish his own materials. With the production of his first work Heresies Refuted (Heikii, 1647), an outright rejection of Buddhist faith, Ansai fully embraced "the One True Way" of Neo Confucianism.
Орта ғасырлар: неоконфуциандық және кимон
Алғашқы басылымынан кейін Ансай өмірінің қалған отыз бес жылын конфуцийшіл және синтоист мәтіндерді жазуға, жариялауға, редакциялауға, түсіндірмелер жазуға және пунктуациялауға арнады (бұл екі мыңнан астам бетке жиналды). Тосадан (1647–1657) кейінгі он жылдық ішінде Ансай Киотода өмір сүрді, оқыды және сабақ берді. Ол жерде ол көптеген мәтіндерді (көбінесе Чу Сидің еңбектеріне түсіндірмелер) редакциялап, жариялады. Ансай сондай-ақ көптеген даймёлардың алдында Чэнь-Чжу мектебінің неоконфуциандық дәрістерін оқу үшін жиі Эдоға барып тұрды. 1655 жылы ол Киотода жеке мектеп ашты, сол жылдың көктемінде алғашқы дәріс циклын бастады және оны 1656 жылдың соңында аяқтады. Ансайдың конфуцийшіл шәкірттерінің тобы жиынтығында Кимон мектебі деп аталды. Оның дәрістері Ансайдың жеке қолымен таңдалған канонына негізделді. Оның каноны көбінесе Чжу Си баса назар аударған классикалық конфуцийшіл жазбалардан тұрды: «Бастапқы білім», «Қолдағы нәрселер туралы ойлар» және «Төрт кітап» («Ұлы білім», «Орташалық туралы ілім», «Конфуцийдің сөздері» және «Мэнций»). Алайда, ол Чэн Идің «Өзгерістер кітабына» жазған түсіндірмесін де қосты. 1660 және 1670 жылдары Ансай (Жу Сидің үлгісімен) өзінің канонына кіретін алты кітапты жеке өңдеді. Мұғалім ретінде Ансайдың оқушылары оны «өте қатаң, кейде қорқынышты және тез ашуланатын» деп сипаттады. Жалпы айтқанда, Ансай «бір мақсатты, доктриналық және төзімсіз» адам ретінде танымал болды. Ансайдың замандасы Кайбара Эккен оның бірнеше дәрістеріне қатысып, Ансайды «қатаң, догматикалық және практикалық білімнің қағидаларын зерттеуден гөрі қатаң моральдық тәртіпке көбірек қызығушылық танытқан» деп тапты. Киношита Джунан, Асами Кейсай, Мияке Шосай және Сато Наоката сияқты көрнекті неоконфуциандық ғалымдар Ансайдың Кимон мектебінің ізбасарларының қатарында болды.
After his first publication, Ansai spent the remaining thirty five years of his life writing, publishing, editing, annotating, and punctuating Confucian and Shinto texts (that accumulated to over two thousand pages). The decade following Tosa (1647–1657), Ansai lived, studied, and taught in Kyoto. There, he edited and published a great number of texts (mostly commentaries on the works of Chu Hsi). Ansai also frequently went to Edo, to give lectures on Cheng Zhu school of Neo Confucianism in front of a large number of daimyōs. In 1655, he established a private school in Kyoto, began his first lecture cycle in the spring of the same year, and finished it at the end of 1656. Ansai's group of Confucian disciples was collectively referred to as the Kimon school. His lectures focused on Ansai's own, hand selected canon. His canon consisted mostly of the classic Confucian writings that Zhu Xi had emphasized: the Elementary Learning, the Reflections on Things at Hand, and the Four Books (the Great Learning, the Doctrine of the Mean, the Analects of Confucius, and the Mencius). However, he also included Cheng Yi's Commentary on the Book of Changes. In the 1660s and 1670s, Ansai (following the example of Zhu Xi) personally edited the six books that comprised his canon. As a teacher, Ansai was described by his students as "extremely strict, sometimes scary, and short tempered." Generally speaking, Ansai had a reputation for being "single minded, doctrinate, and intolerant." Kaibara Ekken, a contemporary of Ansai's, had attended several of his lectures, and found Ansai to be: "severe, dogmatic, and more interested in strict moral discipline than in investigation of the principles for practical learning." Such prominent Neo Confucian scholars as Kinoshita Jun'an, Asami Keisai, Miyake Shōsai, and Satō Naokata were included amongst Ansai's followers of the Kimon school.
Бакуфуның қатысы және Шинтоның басталуы
1658 жылы Ансай Эдоға көшіп барды, онда ол өмірінің келесі 7 жылын неоконфуцийлік мәтіндерді зерттеуді жалғастырып, сонымен қатар Жапония тарихнамасын зерттеуді бастады (бұл жұмыс аяқталған жоқ, және ол Шинто мәтіндеріне негізделген). 1665 жылы Эдо мен Киотода ерекше ұстаз ретінде танылғаннан кейін, Хошина Масаюки (Айдзу даймёсы) оны өзінің ұстазы болуға шақырды. Ансай осы ұсынысты қабылдады және келесі жеті жыл Масаюкиге неоконфуций философиясы бойынша жеке сабақтар берді. Масаюкиге жылдың он екі айының алтысында сабақ бергені үшін Ансай 100 алтын рио, екі маусымдық киім және бір хаори пальтосы алды. Ансай мен Масаюки жақын қарым-қатынаста болғанымен, Ансай оның вассалы болудан бас тартты, себебі конфуцийшіл ғалымдардың ешкімнің ықпалында болмауы керек екенін айтты. Масаюки Ансайдың зияткерлік деңгейіне жете білді және оған бес түрлі еңбек құрастыруға көмектесті: Айдзу доменіне арналған екі газет және үш конфуцийлік мәтін: Гёкусан коги фуроку (Чжу Сидің Юшаньдағы дәрісіне қосымша), Нитей жикёроку (Екі Ченгтің саяси ілімдерінің жазбалары) және Иракюсаншиден шинроку (Жүрек пен сананың жазбалары). Масаюкиге қызмет еткен жылдары Ансай Киотода бос уақытында Чжу Сидің көптеген жазбаларын жинады. Оларға: Джинсецумондо («адамгершілік» туралы түсіндірмелерге қатысты сұрақтар мен жауаптар), Шогаку моёшу және Дайгаку кеяхатсу шу (Элементарлық білім және Ұлы білім туралы Чжу Сидің [түсіндірулері] жинақтары) кірді. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Ансай Токугава Бакуфумен тығыз байланысты ғалымдардың бірі саналды. Сонымен қатар, Ансай Йошида және Исе Шинто дәстүрлерінің құпия білімдерін алды, оларды неоконфуцийлік жолды көрсететін «таза Шинтоны» қайта құруға тырысқанда пайдаланды.
In 1658, Ansai moved to Edo, where he spent the next 7 years of his life, continuing his studying of Neo Confucian texts, as well as beginning his research on a never completed historiography of Japan (based upon Shinto texts). In 1665, after building up a reputation in both Edo and Kyoto as an extraordinary teacher, was invited by Hoshina Masayuki (the daimyō of Aizu) to become his teacher. Ansai accepted the position and spent the next seven years of his life as the personal teacher of Neo Confucian philosophy to Masayuki. For tutoring Masayuki for six out of the twelve months of the year, Ansai was given a salary of 100 gold ryō, two seasonal garments, and one haori coat. Although Ansai and Masayuki were said to share a close relationship, Ansai refused to become his vassal, declaring that Confucian scholars should remain autonomous of another individual's influence. Masayuki proved to be Ansai's intellectual equal, helping him compile five different works: two gazetteers for the Aizu domain, and three Confucian texts: Gyokusan kōgi furoku (Appendix to Zhu Xi's lecture at Yushan), Nitei jikyōroku (Record of the two Cheng's political teachings), and the Irakusanshiden shinroku (Record of the mind heart). During his years of service to Masayuki, Ansai compiled more writings of Zhu Xi during his off time in Kyoto. These included: Jinsetsumondō (Questions and answers on explanations of "humaneness"), Shōgaku mōyōshu and Daigaku keihatsu shū (Collections of [clarifications by Zhu Xi] on the Elementary Learning and the Great Learning). Due to this relationship, Ansai is considered to be one of the scholars most closely associated with the Tokugawa Bakufu. Also, Ansai was able to receive the secret teachings of the Yoshida and Ise Shinto traditions, which he would use in attempting to reconstruct a "pure Shinto", that would reflect the Way of Neo Confucianism.
Кейінгі жылдары: Кимон мектебіндегі шикаять
1672 жылы Масаюки қайтыс болғаннан кейін Ансай Киотоға оралып, өмірінің соңғы он жылын сонда өткізді. Өмірінің соңғы жылдары Ансайдың ғылыми қызығушылығы синтоизм мен конфуциандық ойларды үйлестіру жобасына қатысты күрт өзгерді. Ансайдың оқуға синтоизмді енгізуі оның шәкірттері арасында жік тудырып, екі топқа бөліп тастады: Ансайдың конфуциандық ілімін ұстанғандар мен оның синтоисттік ілімін ұстанғандар. Осы екеуін бірдей ұстана алған адамдар өте сирек болды. 1680 жылы Ансай дәстүрлі конфуциандық ойға қайшы келетін Ұлы Оқудың түбегейлі жаңа түсіндірмесін ұсынғанда, ол ең жақсы шәкірттері Сато Наоката мен Асами Кейсаймен араздасып қалды, олар Ансайдың жаңа түсіндірмесін қабылдай алмады. Нәтижесінде, Ансай Наоката мен Кейсайды қуды. Осыдан кейін көптеген шәкірттері екі қуылған оқушының төңірегіне жиналды, Ансайдың әлі де адал ізбасарларының қатарын азайтып жіберді. Бұрынғыдай үлкен мектебі қирағаннан кейін, Ансай 1682 жылдың 16 қыркүйегінде қайтыс болды және Киотодағы Коротани тауына жерленді.
After Masayuki's death in 1672, Ansai returned to Kyoto, where he spent the last decade of his life. In his later years, Ansai's scholarly focus dramatically shifted toward his project of synchronizing Shinto and Confucian thought. Ansai's introduction of Shinto into his teachings ultimately caused a schism among his students, dividing them into two groups: those who followed Ansai's Confucianism, and those who followed his Shinto. Very few were able to do both. In 1680, when Ansai put forth a radical re interpretation of the Great Learning that defied traditional Confucian thought, he had a falling out with two of his best students, Satō Naokata and Asami Keisai, who could not accept Ansai's new interpretation. Ultimately, Ansai expelled Naokata and Keisai. After this, most of his students coalesced around the two defrocked pupils, thinning out the ranks of Ansai's still loyal followers. With his formerly great school in ruins, Ansai died on September 16, 1682, and was buried at the Korotani mountain in Kyoto.
Буддизмнен бөлініп кетті
Ансайдың буддизмді қабылдамауының себебі, оның буддистік моральдық принциптеріндегі негізгі кемшілік деп санайтын нәрсеге негізделген. Жаңаконфуциандық ілімде Ансай «Ақиқатты» тапты: Буддизмде табылмайтын, әмбебап және мәңгілік ғаламдық жол. Оның сын-пікірлері буддалық ойдағы өзара байланысты екі қателікке негізделген. Біріншіден, Ансай буддизмде этикалық мінез-құлықты бағыттау үшін нормативтік жүйе жоқ деп есептеді (бұл оның буддизмдегі «сей» деп аталатын табиғат ұғымының, яғни ешнәрселік немесе бослықтың, этикалық емес, метафизикалық идеал екендігінен туындады). Осы себепті буддизмде сана-сезім және жүрек туралы теория болмады, демек, сананы жетілдіруге жеткіліксіз болды (екісі де Ансайдың этикалық ой-пікірінің маңызды бөлігі болды). Ансайдың жаңаконфуциандық көзқарасы бойынша, сана толық (Бес қарым-қатынас пен Бес ізгілік ұғымдарымен біріншілікпен байланысты), бос емес (оның сенуінше, буддизм оны осылай қарастырған). Өмірінің соңғы кезеңінде, Ансай синтоизм мен конфуциандық ілімнің онтологиялық бірлігін дәлелдеуге тырысқанда, буддизмнің Жапонияға келгенге дейін ерте синтоизм мен конфуциандық ілімнің бір екенін жариялады. Ол екі жүйе арасындағы жалған қақтығысты тудырғаны үшін буддалық ойдың ықпалын кінәлады (Ансайдың пікірінше, олар тек атауларымен ғана ерекшеленеді).
Ansai's rejection of Buddhism was based upon what he perceived as a fundamental insufficiency/flaw in Buddhist moral principles. In Neo Confucianism, Ansai had found the "Truth": the universal and eternal cosmic Way that could not be found in Buddhism. His critique was based upon two, interconnected fallacies that he perceived in Buddhist thought. First, Ansai believed that Buddhism lacked a normative system for informing ethical behavior (stemming from his interpretation that the Buddhist notion of nature (sei) as nothingness or emptiness, was a metaphysical, and not an ethical ideal). Due to this, Buddhism contained no theory of mind heart, and thus, was inadequate for cultivating the mind (both of which were integral to Ansai's ethical thought). From Ansai's Neo Confucian perspective, the mind was full (being inherently imbued with the concepts of the Five Relationships and the Five Virtues), not empty (as he believed Buddhism perceived it). In the latter part of his life, when Ansai was attempting to prove the ontological unity of Shinto and Confucianism, he proclaimed that before the arrival of Buddhism to Japan, early Shinto and Confucianism were identical. He blamed the influence of Buddhist thought for creating a false dichotomy between the two systems (which in Ansai's view differed only in name).