Кіріспе

Орташа автомат (MMG) қазіргі заманғы терминдерде, әдетте, толық қуатты мылтық патронымен атып, белбеумен жабдықталған автоматты қаруды білдіреді. Орташа автоматтары жаяу әскері тасымалдай алатындай жеңіл (жұмыс тұрақтылығы мен жылдамдығы үшін қару платформасына толықтай орнатуды қажет ететін ауыр автоматтарыдан айырмашылығы), бірақ тиімді жұмыс істеу үшін экипаж қажет болатындай ауыр (жеңіл автоматтарынан айырмашылығы, оны бір ғана атыскер толық қуатымен пайдалана алады).

XIX ғасырдың аяғы

19 ғасырдың соңында Гатлинг және басқа да сыртқы қуатпен жұмыс істейтін түрлері, мысалы Норденфелт, әртүрлі калибрлерде жасалды, мысалы жарты дюйм және бір дюйм. Көптеген түтіктердің болуының арқасында қызып кету маңызды мәселе болмады, сонымен қатар олар өте ауыр болды, яғни, негізінен ауыр пулеметтер еді. Хирам Максим кері импульспен жұмыс істейтін, бір түтікшелі пулеметін жасағанда, алғашқы негізгі үлгісінің салмағы 26 фунт (11,8 кг) болды, ол .45 дюймдік мылтық патронымен атылатын (ұзындығы 24 дюймдік түтікшеден). Максимнің танымал суретінде көрсетілгендей, оны 15 фунт (6,8 кг) салмақты үш аяқты тұғырымен бір қолмен көтеруге болады. Бұл кейінірек жасалған орташа пулеметтерге ұқсас болды, бірақ оны ұзақ уақыт бойы атуға болмады. Осының салдарынан, ол ұзақ мерзімді атуға мүмкіндік беру үшін сумен салқындату жүйесін құрды. Бұл жүйе салмақты арттырды, сондай-ақ қуатты патрондарды өзгертуге әкелді. Осы ауыр, сумен салқындатылатын пулеметтер класы классикалық ауыр пулеметтер ретінде танылды. Дегенмен, кері импульсті пайдаланып автоматты зарядтау арқылы қол жеткізілетін әлдеқайда жеңіл салмақ сол кездегі қару жасаушылардың назарынан тыс қалмады, нәтижесінде осы принципті пайдаланған басқа да автоматты қарулар пайда болды, мысалы Борхардт пистолеті, Cei Rigotti мылтығы, Madsen 1902, сондай-ақ жеңіл, газбен жұмыс істейтін, ауамен салқындатылатын конструкциялар.

ХХ ғасырдың басында

Көптеген жаңа конструкциялар жасалды, кейбіреулері ауамен немесе кері соққымен, немесе екеуінің үйлесімімен жұмыс істеді (мысалы, Colt 1895 және M1895, Hotchkiss M1909, PM M1910, Fiat–Revelli Modello 1914, Fiat–Revelli Modello 1935, Breda M37 және Breda 38). Сонымен қатар, өте ауыр су муфтасының орнына жаңа конструкциялар салқындатудың басқа түрлерін енгізді, мысалы, стволды ауыстыру, металл қабырғалары және/немесе жылу таратушылар немесе олардың барлығының комбинациясы. Автоматтар кейін ауыр және жеңіл конструкцияларға бөлінді. Кейінгі үлгідегі сумен салқындатылған Максим пулеметтері және оның туындылары (MG 08 және Vickers пулеметтері), сондай-ақ американдық Browning Model 1917 пулеметі – бәрі де маңызды қарулар болды. Мысалы, 0,303 дюймдік Vickers пулеметінің өзі 33 фунт (15 кг) салмақта болды, ал үш аяқты тірегімен бірге жалпы салмағы 50 фунт (22,7 кг) құрады. Ауыр конструкциялар бірнеше күн бойы үздіксіз оқ атуға қабілетті болды, кейде олай болды. Мұқтаждық – мыңдаған шабуылдап келе жатқан жауынгерлерді тоқтату мүмкіндігі. Ауыр пулемет үш аяқты тіреуге орнатылып, көбінесе сумен салқындатылды; жақсы оқытылған және жабдықталған экипаж бірнеше сағат бойы оқ атуы мүмкін. Дұрыс орналасқан ауыр пулеметтер шабуылдаушыларды мақсатына жетпей тұрып тоқтатуға қабілетті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қолданылған алғашқы автоматтардың сипаттамалары кең ауқымды болды. Бұған қоса, бірнеше жеңіл үлгілер де болды. Сол кезеңде 15 кг-нан аспайтын, жеңіл және жылдамдығы жоғары бірнеше жаңа ауамен салқындатылатын конструкциялар жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста олар ауыр конструкциялармен бірдей маңызға ие болды және отрядтар мен қозғалыстағы жаяу әскерді, ұшақтарды және танктерді қоса алғанда, көптеген түрлі көлік құралдарын қолдау үшін пайдаланылды. Екі маңызды болып табылатын құрал – жаңа орташа және жеңіл автоматтар. Жаңа орташа автоматтар ауыр конструкцияларға қарағанда салқындатуды нашарлатты немесе пайдалануды қиындатты, бірақ ең жеңілдерінен артық болды. Жеңіл автоматтар жеңіл, портативті автоматтар ретінде енгізілді. Олар әлі де толық қуатты мылтық оқ-дәрілерін қолданды, бірақ қосымша салқындатпастан жеңіл стволдарды пайдаланды және екі аяқты тіреуден оқ атты. Жеңіл автоматтар ұзақ мерзімге оқ атуға арналмаған. Жаңа конструкциялардың ең жеңілдері тұрақты оқ атуға қабілетсіз болды, өйткені оларда қосымша салқындату мүмкіндіктері болмады және салыстырмалы түрде кішкентай доңғалақтан оқтандырылды. Негізінен екі аяқты автомат, мысалы Chauchat немесе Madsen 1902, ең жылдамдығы жоғары болды, бірақ бір және қысқа сериямен оқ атуға арналған. Олар жаяу әскердің шабуылдарында тиімді пайдаланылды, бірақ көлік құралдарында және басқа да қолдануларда тиімділігі төмен болды. Орташа конструкциялар үлкен икемділікті ұсынды, екі аяқты тіреумен жеңіл конструкциялар сияқты пайдаланылды немесе үш аяқты тіреуге немесе ауыррақ тіреуге орнатылды. Hotchkiss Mark I (мысалы, Benét–Mercié M1909) – 27,6 фунт (12,2 кг) салмақтағы MG, әдетте шағын үш аяқты тіреуді және 30 оқтың тізбегін немесе көлік құралдарында пайдаланды, бірақ оның лентамен оқтандырылатын нұсқасы да болды. Ауыр Hotchkiss үлгілерімен (мысалы, M1914) шатастырмау керек, бұл конструкция пайдалы аралық болып шықты және кейбір жұмыстарда тіпті Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін қызмет етті. Бұл конструкциядан кейін жеңіл автоматтар мен жақсы орташа типті автоматтар пайда болды. Олардың ортақ ерекшелігі бар: олар 8 мм Mauser немесе .30 06 Springfield сияқты толық қуатты мылтық оқ-дәрілерін қолданды. 27 фунт (12,3 кг) салмақтағы Льюис пулеметі әдетте 47 оқты барабанмен және екі аяқты тіреумен қолданылды; ол отрядтарды қолдау үшін, көліктер мен ұшақтарда немесе үш аяқты тіреуде (ұшақтарға қарсы пайдалану үшін немесе ауыр MG-ны ауыстыру үшін) қозғалыс кезінде қолданылды. Оның пайдалылығы сумен салқындатылған қарудан әлдеқайда жеңіл болғанымен, өте үлкен салқындату жинағының арқасында оқ ату қабілеті шамалы болды. Бұл көп мақсатты автоматтар одан әрі дамытылып, кейінірек Universal Machine gun немесе жалпы мақсатты автомат сияқты атаулар берілді және ақыр соңында сумен салқындатылған конструкцияларды алмастырды. Кейінгі конструкциялар көбінесе салқындатудың баламасы ретінде стволды жылдам ауыстыруға көшті, бұл қарудың салмағын одан әрі азайтады (бірақ солдат көтеретін жалпы салмақты арттыра алады). Кейбір ерте конструкциялар, мысалы Vickers, тозған стволдарды ауыстыруды қарастырды. 1920-1930 жылдары стволды ауыстыру салқындату құралы ретінде танымал болды (мысалы, ZB 1930, кейін MG34 және Bren пулеметтері).

ХХ ғасырдың ортасы

Сумен салқындатылатын ауыр конструкциялар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және 1960 жылдарға дейін қолданыла берді, бірақ жеңіл ауамен салқындатылатын конструкциялардың пайдасына бірте-бірте тоқтатылды. Бұл орташа калибрлі пулеметтерді үш аяқты штативтерде ауыр пулемет ретінде, ал екі аяқты штативтерде жеңіл пулемет ретінде қолдануға мүмкіндік берді. Мұның себебі, көлікке негізделген соғыста ауыр, тұрақты пулемет позициясы тиімді тактика емес еді, ал жеңіл ауамен салқындатылатын конструкциялар сумен салқындатылатын конструкциялардың мүмкіндіктерін басқа, жеңіл салқындату элементтерімен бірге толыққанды қамтамасыз ете алды. Нәтижесінде, орташа салмақты пулеметтер жаяу әскерде, сондай-ақ танктерде, ұшақтарда және штативтерде кеңінен қолданылды. Орта салмақты пулеметтерді қолдану практикасы 1930 жылдарға дейін жалғасты. Француздар өздерінің жаяу әскер пулеметінің – Châtellerault M1924-тің 150 оқтың сыйымдылығы бар және ішкі сумен салқындатқышы бар нұсқасын жасады. Неміс тарапының жаңа орташа пулеметке қойған талабы – Einheitsmaschinengewehr (стандартты пулемет) – Universelles Maschinengewehr (универсалды пулемет) құрылымына әкелді. Бұл пулемет көптеген мақсаттарда қолданылатын орташа пулемет болды және осылай аталды. Ол бұрынғы орташа пулеметтерге ұқсас болды, өйткені бірдей калибрлі ескі жеңіл және ауыр пулеметтерді алмастыруға арналған орташа пулемет еді, бірақ Германия шектеулі көлемде әртүрлі ауыр және жеңіл автоматтарды қолдануын жалғастырды. Кейін бельгиялықтар 1950 жылдары орташа пулеметтерді басқа типтерді алмастыру үшін қолдануды «жалпы мақсаттағы пулемет» деп атады. Орташа пулеметтерді әртүрлі мақсаттарда қолдану практикасы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, әртүрлі елдер қандай атау берген болса да, барып жетеді. Көптеген типтерді орташа типтерге ауыстыруға бағытталған үрдіс, ауыр сумен салқындатылатын пулеметтерді қолдану тактикасы бірте-бірте тоқтатылғанда үлкен серпін алды, бірақ жеңілірек калибрлі автоматты жаяу әскерді қолдау қаруларына көшкен кезде кері соққыға ұшырады.

ХХ ғасырдың аяғы

Бельгиялық Mitrailleuse d'Appui General немесе жалпы мақсаттағы автомат (GPMG) атауы, бірнеше мақсатта қолданылатын орташа автоматтары сипаттау үшін кең таралды. Орташа автоматтары, толық қуатты мылтық калибрлі оқ-дәрілерді атты, бірақ ұзақ ату және көбірек қолдану үшін кейбір жеңілдіктерге ие болды. Бұл әдетте екі аяқты және үш аяқты/шүмекті орнату опцияларын, сондай-ақ жылдам баррель алмастыру мүмкіндігін қамтиды. Сумен салқындатылатын автоматтары, қазіргі орташа автоматтарымен бірдей калибрде болса да, енді тиімді емес, себебі олардың ең жақсы нәтиже көрсеткен жағдайлары (үшіншісіз ату) қазіргі соғыста қажет емес деп есептеледі. Бұл, жаяу әскердің массалық шабуылдары сирек болатындықтан, олар AFV-лерге негіделген шабуылдармен алмастырылды, ал стационарлық MG позициясы жаяу әскердің граната тастарғыштары үшін басым нысана болып табылады. Қазіргі заманғы орташа автоматтары, көптеген ескі орташа автоматтарының үздіксіз ату қабілетіне жете алмайды, және мұндай қабілет енді қажет емес. Көптеген орташа автоматтары, баррельді ауыстыруды пайдаланатын болса, шамамен 200 оқтан кейін қызып кетеді, содан кейін жылдам баррель алмастыру қажет болады (мысалы, Bren автоматында болғандай). Олар тек қосалқы баррельдері болған жағдайда ғана атуды жалғастыра алады. Бірақ баррельдер қымбат және ауыр болғандықтан, олардың саны шектеулі. Сондықтан, екі немесе үш баррельді алып, ауыстырып отырғанның өзінде, үздіксіз атуға қол жеткізе алмайсыз, себебі алынған баррель келесісі орнатылар алдында суынып үлкермейді. Бұл мәселе маңызсыз болып кетті, өйткені үздіксіз ату қажет болатын жағдайлар сирек кездеседі, ал басқа тактикалық амалдар мен қарулар төтенше жағдайды шеше алады.

Кіші калибрлі жеңіл автоматтар

1960 және 70-ші жылдары бұрын қолданылған толық қуатты мылтық патрондарынан кіші патрондарды қолданатын автоматты қарулардың жаңа түрлері пайда болды. Бұл қарулар «Топтық автоматты қару» (SAW) деп аталды. Олар бұрынғы орташа және жеңіл пулеметтердің орнын басты, бірақ орташа пулеметтер танктер мен басқа да көлік құралдарындағыдай, өздерінің көптеген мақсаттарында қолданыла беруде. Көбінесе елдер орта калибрлі пулеметтер мен кіші калибрлі жеңіл пулеметтерді бірге қолданады. Бұл қарулар әдетте AK-47 автоматтарында қолданылатын 7,62×39 мм патронымен немесе AR-15/M16 автоматтарында алғаш пайда болған 5,56×45 мм НАТО стандартындағы патрондармен оқ атып, ұзаққа созылған атыс режимін қамтамасыз етеді – бірнеше жүз оқтың көлемінде. Олар бос ескі жеңіл пулеметтердей салмаққа ие, ал орташа пулеметтерден бірнеше фунт жеңіл, бірақ кіші калибрі мен жеңіл патронының арқасында оқ ату жылдамдығы жоғары. Патронның жеңіл салмағы пулеметшінің немесе оқ-дәрі тасымалдаушы әріптестерінің көбірек оқ алып жүруіне мүмкіндік береді. Көптеген үлгілер орта калибрлі пулеметтердің кішірейтілген нұсқалары немесе жаяу әскерлік автоматтардың ауыр, ұзын стволды түрлері болып табылады. Мысалдарға FN Minimi, M249 (FN Minimi-нің АҚШ атауы) және RPK жатады.

21 ғасыр

"Орташа пулемет" термині кең таралған, толық қуатты винтовка калибрлі пулеметтердің конструкцияларын білдіреді, олар сондай-ақ жалпы мақсаттағы пулеметтер немесе әмбебап пулеметтер деп те аталады. Олардың барлығы дерлік жылдам ауыстырылатын стволға және биподтан, триподтан немесе штырьлі тіреуден ату мүмкіндігіне ие, ал салмағы 20-30 фунт аралығында болады. Қазіргі заманғы батыс MMG/GPMG қарулары көбінесе 7,62×51 мм толық қуатты винтовка патрондарын қолданады; ал қазіргі заманғы шығыс MMG/GPMG қарулары әдетте 7,62×54 ммR толық қуатты винтовка патрондарын, жиекті патронмен қолданады. Мысалы, АҚШ армиясы мен теңіз жаяу әскерлері қазір FN MAG (M240 пулеметі ретінде) қолданады, ол көбінесе "M240 орта пулеметі" деп аталады. Ол бастапқыда 1970 жылдардың соңында көлік құралына орнату үшін қабылданған, бірақ оның жоғары сенімділігі нәтижесінде, M60 пулеметіне қарағанда, жаяу әскер оны пайдалануға қабылдады, тіпті ол бірнеше фунт салмаққа ие болса да. Олардың екеуінде де жылдам ажыратылатын стволдар, жеңіл жаяу әскерлік үлгісінде бипод, басқа үлгілерде трипод және штырьлі тіреу орнату опциялары бар, сондай-ақ салмағы мен көлемі ұқсас. M60 көбінесе жеңіл пулемет немесе жалпы мақсаттағы пулемет деп аталды.