Кіріспе

БҰҰ Бас хатшысы 2007-2016 жылдар аралығында Бан Ги Мун (hangul=반기문; ; 13 маусым 1944 жылы туған) – Оңтүстік Корея саясаткері және дипломаты, 2007-2016 жылдар аралығында Біріккен Ұлттар Ұйымының сегізінші бас хатшысы болды. Бас хатшы болып тағайындалғанға дейін 2004-2006 жылдар аралығында Оңтүстік Кореяның Сыртқы істер және сауда министрі қызметін атқарды. Бан бастапқыда БҰҰ Бас хатшысы лауазымына үміткер деп есептелмегенімен, 2006 жылдың ақпан айында бұл лауазымға сайлау науқанын бастады. Оңтүстік Кореяның сыртқы істер министрі ретінде ол БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің барлық мүше елдеріне сапар шекті, бұл оны науқанның көшбасшысына айналдырды. 2006 жылдың 13 қазанында БҰҰ Бас Ассамблеясы оны сегізінші бас хатшы етіп сайлады. 2007 жылдың 1 қаңтарында ол Кофи Аннанның орнын басып алды. Бас хатшы ретінде ол әлемдегі бейбітшілік сақтау және БҰҰ жұмыспен қамту саясатына қатысты бірнеше маңызды реформаларға жауапты болды. Дипломатиялық тұрғыдан Бан Ги Мун жаһандық жылыну мәселесіне ерекше мән берді, АҚШ президенті Джордж Бушпен осы мәселені бірнеше рет талқылады. Сондай-ақ, Дарфурдағы қақтығысқа қатысты Судан президенті Омар әл-Баширді бейбітшілік сақтау күштерінің Суданға кіруіне келісім беруге көндірді. 2013 жылы Forbes журналы Банды әлемдегі ең беделді 32 адамның тізіміне енгізді, бұл Оңтүстік Кореядан шыққандардың арасындағы ең жоғары көрсеткіш. 2014 жылы ол Ли Кун Хи мен Ли Чжэ Ённан кейін Оңтүстік Кореяның үшінші ең беделді тұлғасы деп танылды. 2016 жылы Foreign Policy басылымы Бан Ги Мунды Париж келісімінің ратификациялануына және қабылдағаннан кейін бір жыл ішінде күшіне енуіне көмектескені үшін 100 үздік жаһандық ойшылдың бірі деп атады. Антониу Гутерреш 2016 жылдың 13 қазанында БҰҰ Бас Ассамблеясымен Бан Ги Мунның орнын басу үшін тағайындалды, ол 2016 жылдың 31 желтоқсанында қызметтен кетті. 1 ақпан күні сайлауға қатыспайтынын мәлімдегенге дейін 2017 жылғы Оңтүстік Корея президенттік сайлауына үміткер ретінде қарастырылды. 2017 жылдың 14 қыркүйегінде Бан Халықаралық Олимпиада комитетінің Этика комиссиясының төрағасы болып сайланды. Сондай-ақ 2017 жылы Бан коммерциялық емес "Бан Ки Мун" ғаламдық азаматтар орталығын құрды. Қазіргі уақытта ол Йонсей университетінің Глобалды қатынас және ықпалдастық институтында ерекше профессор болып қызмет етеді. 2018 жылдың 20 ақпанында Бан Ассамблея және Кеңес мүшелерінің бірауыздан шешімімен Ассамблеяның және Кеңестің президенті болып сайланды. Бұл екі басқару органы – Глобалды жасыл өсім институтының (GGGI) құрамына кіреді, ол дамушы елдер мен экономикасы дамып келе жатқан елдерде экологиялық тұрақты және әлеуметтік инклюзивті экономикалық өсуді қолдауға және насихаттауға арналған халықаралық, үкіметаралық ұйым. Бан президент және төраға болып сайланғаннан бері GGGI мүшелерінің саны 27-ден 43 мүше елге және өңірлік интеграция ұйымдарына дейін өсті. 2018 жылдың 16 қазанында Глобалды бейімделу жөніндегі комиссия құрылды, оның тең төрағасы Бан, Билли Гейтс және Кристалина Георгиева болды. Комиссияның бейімделуді саяси деңгейде көтеріп, нақты шешімдерге назар аудару арқылы бейімделу процесін жеделдету жөніндегі мандаты 2020 жылы өткен іс-қимыл жылынан кейін аяқталды, оның жұмысы 2021 жылғы 25 қаңтарда Нидерландыда өткен Климатқа бейімделу саммитінде көрсетілді. Бан қазіргі уақытта комиссияның жұмысын бағдарламалары арқылы ілгерілететін Глобалды бейімделу орталығының тең төрағасы болып қызмет етеді. Ол Green New Deal бағдарламасын қолдаған алғашқы халықаралық дипломат болды, бұл АҚШ-тағы Демократиялық партияның прогрессивті қанатының келесі он жылда планетаны жылытатын эмиссияны азайту және кедейлікті жоюға бағытталған жаңа бастамасы.

Ерте өмір және білім

Бан 1944 жылғы 13 маусымда Корея, Жапония империясы (қазіргі Оңтүстік Кореяның Солтүстік Чунчхон провинциясы) Воннам қалашығы (мион) Хаэнчжи деген шағын шаруашылық ауылында дүниеге келді. Ол отбасымен жақын маңдағы Чунджу қаласына көшіп, сонда өсті. Ол, әсіресе ағылшын тілінде білім алуда, көзге түсетін оқушы болды. 1962 жылы Бан Қызыл Крест ұйымдастырған эссе байқауында жеңіске жетіп, АҚШ-қа сапар шекті, онда бірнеше ай бойы Сан-Францискода қабылдау отбасымен бірге тұрды. Гарвардта ол Джозеф Найдан сабақ алды, ол Банның «талдау қабілетінің айқындығы, қарапайымдылығы және табандылығы сирек кездесетін қасиеттер екенін» айтты. Бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымының екі ресми тілінің бірі – француз тілін қаншалықты білетініне қатысты сұрақтар туындады. 1979 жылы Пак Чун Хи қаза болғаннан кейін Бан Біріккен Ұлттар Ұйымының бөлімінің директоры болып тағайындалды. 1980 жылы Бан Сеулде орналасқан Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық ұйымдар мен келісімдер бюросының директоры болды. 1998 жылы Бан Австрия және Словения елшісі болып тағайындалды, ал бір жылдан кейін Жалпы ядролық сынақтарға тыйым салу шарты ұйымының (CTBTO PrepCom) Дайындық комиссиясының төрағасы болып сайланды. Келіссөздер кезінде, Бан өзінің мансабындағы ең ірі қателік деп санайтын қадам ретінде, 2001 жылы АҚШ баллистикалық ракеталарға қарсы келісімнен бас тартқаннан кейін, ашық хатына Балистикалық ракеталарға қарсы келісім туралы жағымды пікір енгізді. АҚШ-тың наразылығын тудырмау үшін президент Ким Дэ Чжун Банды жұмыстан босатты және оның мәлімдемесі үшін қоғамдық кешірім сұрады. 2003 жылы жаңа президент Ро Му Хён Банды сыртқы саясат жөніндегі кеңесшілерінің бірі етіп таңдады. Бан Солтүстік және Оңтүстік Корея қарым-қатынасына қатысты мәселелерге белсенді түрде араласты. 2005 жылдың қыркүйегінде сыртқы істер министрі ретінде ол Пекинде өткен алтыжақты келіссөздердің төртінші раундында Солтүстік Кореяның ядролық мәселесін шешу жөніндегі бірлескен мәлімдеме қабылдауға бағытталған дипломатиялық күш-жігерде жетекші рөл атқарды. Сыртқы істер министрі ретінде Бан Оңтүстік Кореяның сауда және көмек саясатын бақылады. Бұл жұмыс Банға сауда келісімдеріне қол қоюға және кейіннен бас хатшылыққа үміткерлігіне ықпал ететін дипломаттарға сыртқы көмек көрсетуге мүмкіндік берді. Мысалы, Бан 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Конго Республикасына барған Оңтүстік Кореяның бірінші жоғары лауазымды министрі болды.

Кабинет

Қаңтар айының басында Пан Ги Мун өзінің кабинетінің негізгі мүшелерін тағайындады. Бас хатшының орынбасары ретінде ол Танзанияның сыртқы істер министрі және профессоры Аша Роуз Мигироны таңдады, бұл қадам Аннан қызметтен кеткеннен кейін билікті жоғалтудан алаңдаған африкалық дипломаттарды қуантты. Басқару жөніндегі бас хатшының орынбасары лауазымына Мексика азаматы Алисия Барсена Ибарра тағайындалды. Барсена БҰҰ-ның тәжірибелі қызметкері саналды, өйткені ол бұрын Аннанның штаб бастығы болып қызмет атқарған. Оның тағайындалуын сыншылар Банның БҰҰ бюрократиясына радикалды өзгерістер енгізбейтінінің белгісі деп қарады. Пан Ги Мун Франциядағы Ұлыбритания елшісі сэр Джон Холмсті гуманитарлық мәселелер жөніндегі бас хатшының орынбасары және төтенше жағдайлардағы көмекті үйлестіруші етіп тағайындады. Намбиар 2012 жылы қызметтен кетіп, оның орнына 2012 жылдың сәуірінен 2016 жылдың қарашасына дейін штаб бастығы қызметін атқарған аргентиналық Сусана Малкорра тағайындалды. Көптеген әйелдердің жоғары лауазымдарға тағайындалуы Банның БҰҰ-да әйелдердің рөлін арттыру туралы сайлауалды уәдесін орындауы ретінде қабылданды. Пан Ги Мун бас хатшы болып тағайындалған алғашқы жылы бұрынғыдан да көп әйелдер жоғары лауазымдарға орналасты. Бас Ассамблеяның президенті Хая Рашид Аль Халифа Пан Ги Мунмен тағайындалмаса да, БҰҰ тарихында осы лауазымды атқарған үшінші әйел.

Реформалар күн тәртібі

Билік басындағы алғашқы айында Пан Ги Мун екі маңызды реформа ұсынды: БҰҰ бейбітшілік сақтау операциясын екі бөлімге бөлу және саяси істер мен қарусыздандыру департаментін біріктіру. Оның ұсыныстары БҰҰ Бас Ассамблеясының мүшелерінен күшті қарсылыққа ұшырады, олар Панның жылдам мақұлдау туралы өтінішіне наразылық білдірді. Қарусыздандыру және саяси істер департаменттерін біріктіру туралы ұсыныс көптеген дамушы елдер тарапынан сынға алынды, бұл ішінара Панның америкалық Б. Линн Паскоуды жаңа департаменттің басшысы етіп тағайындауды үміттенеді деген қауесеттерге байланысты болды. Сол кездегі АҚШ-тың уақытша елшісі Алехандро Д. Вольф, АҚШ оның ұсыныстарын қолдайтынын мәлімдеді. Бастапқы сыннан кейін Пан кең ауқымды консультацияларды БҰҰ елшілерімен бастады, өзінің бейбітшілік сақтау туралы ұсынысын мұқият қарауға келісті. Консультациялардан кейін Пан Ги Мун саяси істер мен қарусыздандыру департаменттерін біріктіру туралы ұсынысынан бас тартты. Дегенмен, Пан БҰҰ-дағы жұмысқа қатысты талаптар бойынша реформаларды жалғастырды, оған барлық лауазымның бес жылдық мерзімге қарастырылуы, барлық лауазым бойынша қатаң жылдық өнімділік бағалауы және барлық қаржылық ақпараттың жариялануы кірді. Нью-Йорк кеңсесінде бұл қадам танымал болмаса да, әлемдегі басқа БҰҰ кеңселерде қолдау тапты және БҰҰ сарапшылары тарапынан мақтауға ие болды. Панның бейбітшілік сақтау операциясын операцияларды жүргізуге және қару-жарақпен айналысуға жауапты екі топқа бөлу туралы ұсынысы 2007 жылдың наурыз айының ортасында қабылданды.

Негізгі мәселелер

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы дерлік кез келген жаһандық мәселе бойынша пікір талас-тартысына әсер ете алады. Кейбір салаларда сәттілікке жете алмаса да, Банның алдындағы Аннан БҰҰ бейбітшілік сақтау операцияларын кеңейтуде және Мыңжылдық даму мақсаттарын насихаттауда табысқа қол жеткізді. БҰҰ саршындары Банның БҰҰ бюрократиясын реформалауға ниеттілігінен өзге, қандай мәселелерге ден қоятынын білуге асықты.

Әлемдік ауа райының жылынуы

Бан өзінің басшылығының басты мәселелерінің бірі ретінде жаһандық жылынуды анықтады. Қаңтар айында Ақ үйde АҚШ Президенті Джордж Бушпен болған кездесуде Пан Ги Мун Бушты парниктік газдар шығарылымдарын азайту үшін қадамдар жасауға шақырды. 2007 жылдың 1 наурызында БҰҰ Бас Ассамблеясы алдында сөйлеген сөзінде Пан Ги Мун жаһандық жылыну туралы алаңдаушылығын білдірді. Бан: «Менің буыным үшін, суық соғыстың қақ бөлігінде есейген кезде, ядролық қыс қаупі көрінген ең маңызды экзистенциалдық қатер болды. Бірақ соғыстың бүкіл адамзатқа және планетамызға төндіретін қаупі, кемінде, климаттың өзгеруімен теңеседі» деді (Жаһандық жылыну туралы, P:GW порталына қараңыз). 2009 жылдың 3 қыркүйегінде ол Женевадағы Әлемдік климат конференциясында алаңдаушылығын тағы да жеткізді, «Біздің аяғымыз газ педаліне жабысып қалды және біз құдыққа қарай бет алып барамыз» деді. 2014 жылдың қыркүйегінде Пан Ги Мун Нью-Йорктегі Халықтың климаттық науқанына қосылып, 2015 жылдың соңында Парижде өтетін БҰҰ Климат өзгеруі жөніндегі конференцияға дайындық үшін әлемдік лидерлерді БҰҰ Климат саммитіне шақырды.

Таяу Шығыс

2007 жылдың 22 наурызында, бейсенбі күні, Бан Ки Мун Таяу Шығысқа жасаған сапарының алғашқы аялдамасында болып тұрғанда, бас хатшы тұрған жерге минометтен оқ түсіп, Бағдадтың Жасыл аймағындағы баспасөз мәслихатын үзіп, Бан Ки Мун мен басқаларды қозғалтты. Оқиғада ешкім зардап шеккен жоқ. 2003 жылдың тамызында Бағдадтағы штаб-пәтері бомбаланды, нәтижесінде 22 адам қаза тапқаннан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Ирактағы рөлін шектеген еді. Дегенмен, Бан Ки Мун Біріккен Ұлттар Ұйымының «Ирактың әлеуметтік және саяси дамуына көбірек үлес қосу» жолын табатынына үміттенетінін айтты. Сапары барысында Бан Ки Мун Мысыр, Израиль, Батыс жағалау, Иордания, Ливан және Сауд Арабиясына барды. Бан Ки Мун 2008 жылдың 10 наурызында Израильді Батыс жағалаудағы поселенуде тұрғын үйлер салуды жоспарлағаны үшін сынады, бұл шешімнің «Орталық Шығыс бейбітшілігіне жол картасы» бойынша Израильдің міндеттемелеріне қайшы келетінін айтты. 2009 жылдың 7 қаңтарында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында Бан Ки Мун Газа секторындағы қақтығысты дереу тоқтатуға шақырды. Ол екі тарапты да сынады: Израильді Газаға бомбалауы үшін, ал Хамасты Израильге ракеталар атқануы үшін. 2009 жылғы Иран президенттік сайлауына қатысты көптеген даулар болғанына қарамастан, Бан Ки Мун Иран президентінің қызметке кірісуімен оны дәстүрлі түрде құттықтады. Иран полициясының сайлаудан кейінгі бейбіт наразылықтарды басуынан кейін Ширин Эбадидің Иранға бару туралы өтінішіне ол жауап бермеді, бұл адамзатқа қарсы қылмыс ретінде қарастырылды. 4000-нан астам адам тұтқындалды, ал 70-ке жуық адам қаза тапты, олардың кейбіреулері түрмеде қайтыс болды. Тағы бір оқиғада Акбар Ганджи, Хамид Дабаши және Ноам Чомский сияқты бірнеше көрнекті зиялылар БҰҰ алдында үш күндік аштық жариялады. Бұл оқиғадан кейін 200-ден астам зиялы, адам құқықтары жөніндегі белсенділер және реформатор саясаткерлер БҰҰ-ның реакциясын талап етті. Алайда, Бан Ки Мун Ирандағы зорлық-зомбылықты тоқтату үшін ешқандай шара қолданбады. Ливиядағы азамат соғысы 2011 жылы басталды, бұл Банның бірінші мерзімінің соңғы жылы болды және сол жылы оның назары мен қоғамдық мәлімдемелеріне үлкен әсер етті. Қақтығыс кезінде ол дағдарысты бейбіт жолмен шешуге ұмтылды. Ол Ливиядағы әскери әрекеттерге қарсы жиі сөйледі, дипломатиялық шешімнің мүмкін және тиімді деп санайтын. Дегенмен, егер сол кездегі көшбасшы Муаммар Каддафи атысты тоқтату туралы келісімді орындаудан бас тартса, халықаралық әскери күштер коалициясының ливиялықтардың адам құқықтарын қорғау үшін араласудан басқа амалы болмайтынын мойындады. Нәтижесінде Каддафи үкіметі құлатылып, Каддафи қақтығыста қаза тапты.

Дарфур

Баңгі өз қызметінің алғашқы шетелдік сапарын 2007 жылдың қаңтар айында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында өткен Африка Одағының саммитіне қатысу үшін жасады, бұл Жеңімпаздар тобымен (Group of 77) байланыс орнатуға бағытталған күш-жігердің бір бөлігі болды. Ол Дарфурды өзінің басшылығымен шешілуге тиіс ең маңызды гуманитарлық мәселе деп жиі айтты.

Мьянма

Бан Ки Мун 2008 жылғы 25 мамырда Мьянмаға халықаралық агенттіктермен елге көмек көлемін арттыру мақсатында конференция өткізу үшін ұшып келді. Мьянма 2008 жылғы 2 мамырда «Наргис» дауілінен зардап шеккен еді. Конференция Бан Ки Мунның 2008 жылғы 23 мамырда Мьянма үкіметінің басшысы Тан Швемен кездескеннен кейін ұйымдастырылды. Бан Ки Мун 2008 жылғы 23 және 24 мамыр күндері апат аймақтарын, әсіресе қатты зардап шеккен Иравадди дельтасын аралады. Мьянма ресми тұлғалары Янгон халықаралық әуежайын гуманитарлық көмек тарату үшін логистикалық хаб ретінде пайдалануға келісті.

Бас хатшы лауазымының екінші кезеңіне сайлау науқаны: 2011 жыл

2011 жылдың 6 маусымында Бан Ки Мун Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы лауазымына екінші рет қатарынан сайлануға үміткер екенін ресми түрде жариялады. Ол БҰҰ-да Азия елдері тобымен кездескеннен кейін өткен баспасөз конференциясында кандидатурасын мәлімдеді. Бан Ки Мунның Бас хатшы ретіндегі алғашқы өкілеттігі 2011 жылдың 31 желтоқсанында аяқталуға тиіс болған. Қауіпсіздік Кеңесінің бесіз тұрақты мүшесі оның кандидатурасын қолдады. Осы лауазымға үміткерлердің ешқайсысы қарсы шыққан жоқ.

Бас хатшы лауазымының екінші кезеңі

2011 жылдың 17 маусымында ол Қауіпсіздік Кеңесінің бірауыздан қолдауына ие болды, ал 21 маусымда оның кандидатурасы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясында бірауыздан мақұлданды. Бас хатшы лауазымындағы оның бес жылдық мерзімі 2012 жылдың 1 қаңтарында басталды және 2016 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.

Негізгі мәселелер

2012 жылдың қаңтар айында екінші мерзімді бастағаннан кейін, Пан бейбітшілік және Таяу Шығыстағы теңдік, сондай-ақ теңдік мәселелеріне қатысты қоғамдық сөздері мен сөздерін бағыттады.

Таяу Шығыс

Ливиядағы Азамат соғысы және Араб көктемінің басқа да оқиғалары Банның екінші мерзімінің басталуымен оның назарын аударуын жалғастырды. 2012 жылы ол араб әлеміндегі "төзбелдік" деп атаған мәселеге назар аударды. Венаға барып, KAICIID диалог орталығының ашылуына қатысқаннан кейін, Пан Ги Мун: "Араб әлеміндегі көптеген елдер, соның ішінде Сауд Арабиясы да өзгеруде. Араб көктемінен бері, басшылар өз халқының дауысына құлақ қойып келеді". Дегенмен, ол Аустрия баспасөзінде Сауд Арабиясы королі Абдулланың жобасымен байланысқа түскені үшін сынға ұшырады, себебі Сауд Арабиясы діни төзімсіздіктің ошағы ретінде қарастырылады. 2012 жыл бойы Бан Израиль-Палестина қақтығысының жалғасуына, әсіресе Израиль түрмелеріндегі палестиналық аштық жариялағандардың жағдайына және Газа секторының тұрғындарына таңылған қозғалыс шектеулеріне алаңдаушылық білдірді. 2013 жылдың 16 тамызында Бан Ки Мун БҰҰ-ның Израильге қатысты бейтарап емес екенін мойындады, Израиль студенттерімен кездесуде БҰҰ-да Израиль халқы мен үкіметіне қатысты бір жақты көзқарас бар екенін айтты. Ол бұл жағдайды "өкінішті" деп сипаттады. Бірнеше күннен кейін ол сөзінен бас тарды. 2016 жылдың 16 желтоқсанындағы сұхбатында Пан Ги Мун БҰҰ-ның "Израильді сынаған тым көп резолюциялар, есептер мен конференциялар шығарғанын" мәлімдеді. 2016 жылдың 26 қаңтарында Бан Палестина тарапынан жасалған Израильге қарсы шабуылдарға қатысты мәлімдеме жасады. Пан Ги Мун "басымға ұшыраған халықтар тарих бойы көрсеткендей, адам табиғатынан басып алушылыққа қарсы тұру тұрады, ол көбінесе жеккөрушілік пен экстремизмге ықпал ететін ошақ болып табылады" деді. Банның бұл мәлімдемесін сынаған Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху "террордың ешқандай ақталуы жоқ" деп мәлімдеді, сондай-ақ "қақтығыс күшейгеніне байланысты балаларға қатысты ауыр құқық бұзушылықтар күрт өсті" деді. 2016 жылдың маусым айында Пан Ги Мун Сауд Арабиясы басқаратын коалицияны балалар құқықтарын бұзушылар тізімінен алып тастады. Кейін ол Сауд Арабиясы Палестинаға көмек көрсетуді және БҰҰ-ның басқа да бағдарламаларын қаржыландыруды тоқтатуы мүмкін екенін мойындады, егер коалиция Йеменде балаларды өлтіргені үшін қара тізімнен шығарылмаса. Бір дереккөздің мәліметінше, "Риядтағы дін қызметкерлері БҰҰ-ға қарсы фетва шығарып, оны мұсылмандарға қарсы деп жариялауы мүмкін, бұл ОИҰ мүше елдерінің БҰҰ-ның кез келген жобаларына, бағдарламаларына байланыс жасауын, үлес қосуын, қолдау көрсетуін тоқтатуға әкелер еді" деген қауіп те болды.

Украина

2016 жылғы 26 маусымда Санкт-Петербург қаласында сөйлеген сөзінде Пан Ги Мун Ресейдің "Украина мен Сириядағы қақтығыстарды аяқтаудан бастап, адам құқықтарын қорғауға және жаппай қырып-жою қаруларының таралуын тоқтатуға дейінгі" жаһандық мәселелерді шешуде маңызды рөл атқаратынын айтты. Оның бұл сөзін Украинаның БҰҰ елшісі Владимир Ельченко сынға алып, БҰҰ басшысының "Ресей Украинадағы қақтығысты реттеудегі рөлін мақтап тұрғандай сөздерді қалай айта алатынын түсінбеймін, себебі Ресей Федерациясы Украинаға қарсы агрессия жасап, осы қақтығысты уақытша тоқтатып, қайтадан жандандырып отыр" деді. Ол сондай-ақ Ресейдің Қырымда адам құқықтарын бұзуда айыпталып жатқанын және түбекте "ядролық қабілетін арттырып жатқанын" атап өтті.

ЛГБТ құқықтары

2012 жылдың 7 наурызында Пан Ги Мун Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне "Уақыт келді" деген тақырыпта сөз сөйлеп, кеңеске гомофобиямен күресуге және әлемде ЛГБТ құқықтарын ілгерілетуге көбірек мән беруге шақырды. Сөз сөйлеген кезде делегаттардың бір тобы наразылық білдіріп, сөз кезінде наразылық акциясын ұйымдастырды. БҰҰ штаб-пәтерінде Адам құқықтары күніне арналған шарада сөз сөйлеген Пан Ги Мун, гомосексуализмді қылмыс деп санайтын 76 елді атап, гомосексуализмге қарсы заңдары бар елдерді айыптады. Ол былай деді: "Қазіргі заманда көптеген елдерде бір жынысты адамды сүйгені үшін қылмыскер деп есептелуі – ақырсыз зұлмат". Пан Ги Мун жоғары лауазымды басшыларға гомофобияға төзбеушілік таныту керектігін жеткізді. Ол Украина сияқты елдерге назар салды, ол елдер гомосексуализм туралы ашық пікірталас жүргізуді қылмыстық қылық деп қарастыруды ұсынды, бұл негізгі адам құқықтарына қауіп келтіреді. Ол үкіметтердің әлсіз азшылықтарды қорғауға міндетті екенін де айтты. 2013 жылдың сәуірінде ол ЛГБТ құқықтарын біздің заманымыздың ең көз жазбаған адам құқықтарының бірі деп сипаттады. Сондай-ақ, дін, мәдениет немесе дәстүр ешқашан негізгі құқықтарды жоққа шығаруға негіз бола алмайтынын мәлімдеді.

Сириядағы қақтығыс

Бан Сирия жөніндегі Женева II конференциясын ұйымдастырып, модерациялап келді.

Гуманитарлық іс-қимыл

2012 жылдың 25 қаңтарында Пан Ги Мун "білім мен тәжірибе алмасу және ортақ ең жақсы практикаларды орнату" мақсатында гуманитарлық көмек жөніндегі әлемдегі алғашқы саммит өткізілетінін жариялады. Дүниежүзілік гуманитарлық саммит деп аталған бұл шара 2016 жылдың 23-24 мамырында Түркияның Стамбул қаласында өтті. Саммит дайындығы шеңберінде Пан Ги Мун 2016 жылдың 9 ақпанында "Бір адамзат, ортақ жауапкершілік" атты есеп жариялады, онда ол 153 елдегі 23 000-нан астам адаммен кеңескен нәтижесінде "Адамзат күнтәртібін" ұсынды. Адамзат күнтәртібі гуманитарлық шараларды реформалау үшін қажетті жағдайларды көрсетеді, оның ішінде қақтығыстарды алдын алу және тоқтату үшін саяси лидерлік, қаржыландырудың жаңа түрлері және көмек көрсетуден мұқтаждықты жоюға көшу. Саммитте үкіметтер, ҮЕҰ, азаматтық қоғам ұйымдары, жеке сектор өкілдері және гуманитарлық дағдарыстарға тап болған адамдарды қоса алғанда, 5000-ға жуық қатысушының қатысуы күтілуде.

БҰҰ бас хатшысы ретінде сын

"Вашингтон пост" газетінің хабарлауынша, "БҰҰ-ның кейбір қызметкерлері мен делегаттары" Банның маңызды лауазымдарға Оңтүстік Корея азаматтарын тағайындауында жақсы көрушілік танытқандығына наразылық білдірді. Бұрынғы БҰҰ басшылары Курт Вальдхайм (Австрия), Хавьер Перес де Куэльяр (Перу) және Бутрос Бутрос-Гали (Мысыр) өз елдерінің Сыртқы істер министрлігінен сенімді көмекшілердің немесе кеңсе қызметкерлерінің шағын топтарын әкелді, ал Оңтүстік Корея азаматтары Біріккен Ұлттар Ұйымында тарихи түрде аз өкілдік еткен. БҰҰ Бас хатшысының қадағалау қызметі жөніндегі бұрынғы орынбасары Инга Бритт Ахлениус 2010 жылы қызметінен кеткеннен кейін Пан Ги Мунды "жағымсыз" деп атады. Атап айтқанда, екеуі Ахлениустың 2006-2009 жылдар аралығында БҰҰ бейбітшілік миссияларындағы сыбайлас жемқорлықты тергеген бұрынғы прокурор Роберт Апплтонды жұмысқа алу жоспарына қарсы болды. Банның қызметкерлері Апплтонның тағайындалуы Ахлениус әйел кандидаттарды тиісінше қарастырмағандықтан қабылданбағанын түсіндірді және соңғы таңдауды Ахлениус емес, Бан жасауы керек деп мәлімдеді. Банның штаб бастығы Виджай Намбиар Ахлениустың шағымдарын "қиындыққа толы есеп" деп сипаттады және Ахлениустың есебінде "көптеген маңызды фактілер назардан тыс қалдырылды немесе бұрмаланды" деді. Намбиар сондай-ақ Бан "OIOS-тің операциялық тәуелсіздігін толық мойындайды, [бірақ бұл] Ахлениусты жұмысқа алудың стандартты ережелерін қолданудан босатпайды" деп атап өтті. Бан соттың бірнеше рет бұйырған бұйрығына қарамастан, БҰҰ-ның кадрлар трибуналына іспен байланысты құпия құжаттарды беруден бас тартты. Басқа бір іс бойынша судья Майкл Адамс Банге "әдейі мойынсұнбағандығы" үшін ескерту жасады, өйткені ол ішкі жоғарылатулар туралы дау кезінде негізгі құжаттарды беруден бас тартты. 2013 жылы Бан Біріккен Ұлттар Ұйымының қызметкерлерін білдіретін кәсіподақ – Персоналды үйлестіру кеңесінің ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығын бұзғаны үшін айыпталды. Бан біржақты түрде кәсіподақтың қызметкерлердің атынан келіссөз жүргізу рөлін жойды және кәсіподақ наразылық білдірген кезде келіссөздерді тоқтатты. Банның есімі Манхэттендегі АҚШ аудандық сотында холерамен ауыратын гаитиліктердің атынан БҰҰ-ның заңдық иммунитетіне қарсы іс-қимыл жасауда аталды. Непалдан келген БҰҰ бейбітшілікті сақтаушы әскерлері 2010-2013 жылдардағы Гаитидегі холера індетінің бастауы болды. Бан БҰҰ-ның ұлттық соттар алдындағы заңдық иммунитеті сақталуы керектігін, бірақ бұл БҰҰ-ның Гаитидегі холера эпидемиясын жеңудегі моральдық жауапкершілігін азайтпауын мәлімдеді. 2015 жылдың қаңтар айында судья Пол Оэткен БҰҰ-ның иммунитетін растап, талап арызды қабылдамады. 2015 жылдың мамырында Сотқа Oetken шешіміне шағым берілді. 2016 жылдың мамыр айында британдық The Economist журналы Банды "баяу, протоколға көңілді және үлкен державаларға қарсы тұруға құштар емес" және "ең жаман және ең нашар" бас хатшы деп атады. Жапондық дипломат Кийотака Акасака Банның кішіпейілдігін тыныш Конфуцийшілдік деп қорғады, "Банның мінез-құлқы Шығыс философиясындағы дана адам сияқты болды" деді. БҰҰ-ның бір өкілі Бан әлемдік көшбасшыларды өз ана тілінде сәлемдесе де, кейіннен өз сөзінен тікелей оқып беретінін мәлімдеді. БҰҰ өкілі: "Тыныш дипломатия ма? Ол [Бан] бұған ешқандай дағдысын танытпады". Алайда, соңғы сауалнамалар Кореяның негізгі оппозициялық партиясы – Минжу партиясының Мун Чжэ Ин 32,8 пайыздық қолдаумен көшбасшы екенін көрсетті, ал Бан 15,4 пайыздық қолдаумен екінші орында тұрды. Мун 10 мамырда президент болып сайланды. Бан бірнеше рет өзінің кандидатурасын ұсынғанына қарамастан, БҰҰ-ның 1946 жылғы қарары бойынша "Бас хатшы кез келген үкіметтік лауазымға орналасудан бас тартуы керек, ол кез келген жағдайда зейнеткерлікке шыққаннан кейін бірден қабылдануы керек". Бұл ережеден 1986 жылы Курт Вальдхайм Австрия президенті лауазымына сайланғанда ерекшеліктер жасалды, бірақ бұл лауазым салтанатты сипатқа ие. Банның кез келген мүмкін қашуға нұсқаған ашық пікірлеріне қарама-қайшы, жеке есептер басқаша көрсетті. Оңтүстік Кореяның бұрынғы премьер-министрі Ким Чон Пил Бас хатшы лауазымынан босатылғаннан кейін Пан Ги Мун өзінің президенттікке үміткерлігін жариялайтынын айтқан. Бастапқыда Банның консервативті Саенури партиясы аясында жүретіндігі болжалданған, бірақ президент Пак Кын Хеның даусы Банның қай партияның астында жүретіндігіне күмән тудырды. Бан Оңтүстік Кореяға 2017 жылдың 13 қаңтарында оралды. 1 ақпан күні 2017 жылы ол президенттікке үміткер болмайтынын жариялады.

БҰҰ-нан кейінгі жұмыс

2017 жылы Бан және Австрияның бұрынғы президенті Хайнц Фишер Австрияның Вена қаласында «Бан Ки Мунның жаһандық азаматтар орталығын» құрды және оның тең төрағалары болып табылады. Бұл коммерциялық емес ұйымның миссиясы – БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттары шеңберінде жұмыс істейтін жастар мен әйелдерді қолдау. 2017 жылдың маусым айында Бан Нельсон Мандела құрған халықаралық мемлекет қайраткерлерінен тұратын «Елдер» тобына қосылды. 2018 жылдың қарашасында ол Грас Машельмен бірлесіп, ұйымның төрағасының орынбасары болды. 2017 жылы Бан Франция президенті Эммануэль Макронмен бірге Тұрақылы орта туралы жаһандық келісімге шақыруды қолдады. 2018 жылдың басында Бан «Жасыл өсімдіктердің жаһандық институтының» (GGGI) басшысы болып сайланды – бұл институт келісім негізінде құрылған үкіметаралық ұйым. 2018 жылдың 20 ақпанынан бастап ол екі жылдық мерзімге Ассамблея президенті және Кеңес төрағасы қызметін атқаруда. Бан АҚШ Демократиялық партиясының «Жаңа жасыл мәмілесін» қолдайды. 2020 жылы Бан Ки Мун GEMS World Academy Модельдік Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми елшісі болып тағайындалды.

Отбасы

Бан Ги Мун 1962 жылы орта мектепте оқып жүрген кезде Ю Сун Тэкпен танысты. Бан 18 жаста болса, Ю Сун Тэк оның орта мектебінің оқушылар кеңесінің төрағасы еді. Бан Ги Мун 1971 жылы Ю Сун Тэкке үйленді. Олардың үш ересек баласы бар: екі қызы мен бір ұлы. Оның ұлы У Хён 1974 жылы Үндістанда дүниеге келді. Оның кіші қызы Хён Хи (1976 жылы туған) Найробидегі ЮНИСЕФ-тің жедел жұмыс істейтін қызметкері. Бан өзі ешқандай шіркеуге немесе діни ұйымға мүше емес және өз сенімдерін ашудан бас тартты: "Қазір Бас хатшы ретінде, қандай да бір дінге немесе Құдайға деген сенімім туралы сөйлеуге қазірдің өзінде орынды емес. Мүмкін, жеке мәселелерді кейін талқылаймыз". Оның анасы буддист. 2018 жылдың қыркүйегінде Бахн Джу Хён Манхэттен федералды сотында алты айға сотталды.

Жеке тұлға және қоғамның имиджі

Оңтүстік Корея Сыртқы істер министрлігінде қызмет еткен кезінде Банға "jusa (주사)" деген лақап ат қойылды, ол "әкімшілік кызметкері" дегенді білдіреді. Бұл ат оң және теріс мағынада қолданылды: Банның егжей-тегжейлілікке назар аударуы мен әкімшілік дағдыларына жоғары баға берілді, бірақ сонымен бірге оның харизманың жетіспеуі және басшыларына мойынсұнушылығы сынға түсті.

Ұлттық

: Көк жолақтар немесе Қызмет еңбегі орденінің 1-дәрежесі (1975), (1986), (2006).