Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римде қолданылатын өлшем жүйесі.
System of measurement used in Ancient Rome
Ежелгі Римнің өлшем бірліктері көбінесе тұрақты және жақсы жазбада сақталған.
The units of measurement of ancient Rome were generally consistent and well documented.
Апталар
Римдіктер күндерді nundinae деп аталатын сегіз күндік циклға топтастырды, және сегізінші күн базар күні болып есептелді. Астрологтар nundinae-ден тәуелсіз, жеті күндік циклді – hebdomas-ты сақтады, онда әр күн жеті классикалық планетаның бірімен сәйкес келеді. Аптаның бірінші күні Сатурн күні, одан кейін Күн күні, Ай күні, Марс күні, Меркурий күні, Юпитер күні және соңында Венера күні болды. Әрбір астрологиялық күн күн шығумен басталатын деп есептелді. Яһудилер де жеті күндік апта қолданды, ол сенбі күні кешке басталады. Аптаның жетінші күнін олар демалыс күні (Sabbath) деп атады, ал қалған күндерді атамай, нөмірлеп санады, жұма күнінен басқа, оны Parasceve немесе алтыншы күн деп атады. Яһуди күні күн батумен басталады. Христиандар яһудилердің жеті күндік аптасын қабылдады, бірақ аптаның бірінші күнін Доминика немесе Иеміздің күні деп атады. 321 жылы Ұлы Константин өзінің поддандыларына әр жексенбіде өз отбасының қорғаушы құдайы – Жеңілмеген Күннің құрметіне демалыс берді, осылайша жеті күндік апта римдік азаматтық қоғамда бекітілді.
The Romans grouped days into an eight day cycle called the nundinae, with every eighth day being a market day. Independent of the nundinae, astrologers kept a seven day cycle called a hebdomas where each day corresponded to one of the seven classical planets, with the first day of the week being Saturn day, followed by Sun day, Moon day, Mars day, Mercury day, Jupiter day, and lastly Venus day. Each astrological day was reckoned to begin at sunrise. The Jews also used a seven day week, which began Saturday evening. The seventh day of the week they called Sabbath; the other days they numbered rather than named, except for Friday, which could be called either the Parasceve or the sixth day. Each Jewish day begins at sunset. Christians followed the Jewish seven day week, except that they commonly called the first day of the week the Dominica, or the Lord's day. In 321, Constantine the Great gave his subjects every Sunday off in honor of his family's tutelary deity, the Unconquered Sun, thus cementing the seven day week into Roman civil society.
Сағаттары
Римдіктер күнді күн шығумен басталып, күн батумен аяқталатын он екі сағатқа бөлді. Түн төрт кезенге бөлінді. Бұл сағаттардың ұзақтығы маусымдарға байланысты өзгерді; қыс мезгілінде, күннің ұзақтығы қысқа болғандықтан, оның 12 сағаты да сәйкесінше қысқарып, төрт кезені сәйкесінше ұзақты болды. Астрологтар күннің 24 тең сағатқа бөліп, осы астрологиялық сағаттар орта ғасырлық сағаттардың және қазіргі 24 сағаттық орташа күннің негізіне айналды. Сағаттарды минуттар мен секундтарға бөлу орта ғасырларға дейін пайда болмағанмен, классикалық астрологтарда бір күннің 1/60 бөлігіне тең (қазіргі 24 минут), бір күннің 1/3600 бөлігіне тең (қазіргі 24 секунд) және бір күннің 1/216,000 бөлігіне тең (қазіргі 0,4 секунд) терция болды.
The Romans divided the daytime into twelve horae or hours starting at sunrise and ending at sunset. The night was divided into four watches. The duration of these hours varied with seasons; in the winter, when the daylight period was shorter, its 12 hours were correspondingly shorter and its four watches were correspondingly longer. Astrologers divided the solar day into 24 equal hours, and these astrological hours became the basis for medieval clocks and our modern 24 hour mean solar day. Although the division of hours into minutes and seconds did not occur until the Middle Ages, Classical astrologers had a minuta equal to 1/60 of a day (24 modern minutes), a secunda equal to 1/3600 of a day (24 modern seconds), and a tertia equal to 1/216,000 of a day (0.4 modern seconds).