Индонезия мен Жаңа Зеландиядағы Асмат тайпаларының дәстүрлі Биш полюсі туралы ақпарат. Өлім-жітімді еске алу, құрмет көрсету және рухани күш алу үшін қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бисж, Мбис немесе Бис бағанасы – Индонезияның Оңтүстік-Батыс Жаңа Гвинеясындағы Асмат халқы жасаған және қолданған рәсімдік артефакт. Олар Жаңа Зеландияда, Вануатуда (бұрынғы Жаңа Гебрид аралдарында) да кең таралған. Егер бір ауылда бірнеше адам қайтыс болса, Бис мерекесі өткізіледі. Қайтыс болғандарды еске алу үшін бір мангр ағашынан Бисж бағанасы жасалады. Бисж бағаналарын кек алу мақсатында, ата-бабаларға құрмет көрсету үшін, өлгендердің рухын жұбатқанға және қауымдастыққа үйлесім мен рухани күш әкелу үшін де орнатуға болады.
A Bisj, Mbis or Bis pole is a ritual artifact created and used by the Asmat people of South western New Guinea, Indonesia. They are also common in New Zealand, Vanuatu (formerly the New Hebrides). When a village has experienced a number of deaths a Bisfeast is held. To commemorate the deceased members, a Bisj Pole is carved from a single mangrove tree. Bisj poles can also be erected as an act of revenge, to pay homage to the ancestors, to calm the spirits of the deceased, and to bring harmony and spiritual strength to the community.
Өндіріс
Мангр ағаштары Биш-полюстер жасау үшін дәстүрлі материал болып табылады. Оюшы алдымен ағашты кесіп, қабығын сыпырып тастап, осы процесте қызыл шырынын шығарады. Содан кейін ағаш ауылға жеткізіледі, онда ауыл тұрғындары оны жаудың мәйіті сияқты қабылдап, оған тиіс құрмет көрсетеді. Биш-полюс толықтай ойылғаннан кейін, ол ерлер үйлерінің сыртына көтеріледі, бас аулау шабуылдарынан кейін істелгендей.
Mangrove Trees are the traditional material to use for the making of Bisj Poles. The carver must first cut down the tree and strip the bark from the wood, releasing its red sap in the process. The wood is then delivered back to the village, where the villagers accept and treat the wood as an enemy corpse. After the Bisj Pole is fully carved, it is then hoisted outside the men's homes, as one would after the Headhunt raids.
Дизайн
Биш поляктары Асмат өнерінде ағаштан ою-өрнек жасаудың ұзақ дәстүрін сақтайды. Асмат халқы ағашты өмірдің бастауы деп есептейді және оның адаммен байланысы тығыз. Әр биш полюсінің суреті әртүрлі, бірақ көбінесе ата-бабалардың бейнесін көрсетеді. Бұл Асмат тіліндегі "Ci", яғни "қазылған каноэ" деген сөзді де білдіруі мүмкін, себебі Папуа провинциясы батпақты болғандықтан, каноэ олардың күнделікті өмірінің маңызды бөлігі болып табылады. Биш полюсі бір жапайы мангр ағашының бір бөлігінен қашалып жасалады және 7,62 метрге дейін биіктікке жетеді. Биш полюсін жасауда көлемі маңызды, ең биігі 30 футқа дейін жетеді. Олардың ою-өрнектерінде бір-бірінің үстіне қойылған адамдардың, жануарлардың суреттері, фалликалық символдар және каноэ мұртының пішініндегі оюлар бейнеленген.
Bisj Poles follow a long tradition of wood carvings within Asmat Art. The Asmat people believe wood is the source of life, and its relationship with humans are synonymous. Imagery of each pole varies, but typically revolve around ancestral models. This could also reference the Ci', or "Dugout Canoe" in Asmat people plays an integral part to their daily life, as the Papua Province is swampy. Carved out of a single piece of a wild mangrove tree, Bisj poles can reach heights of up to 25 feet (7.62 m). Scale is important to the creation of Bisj Poles, as the tallest height has been thirty feet long. Their carvings depict human figures standing on top of each other, as well as animal figures, phallic symbols, and carvings in the shape of a canoe prow.
Мақсаты
Бидж бағаналарын Асмат діни кескіштері (уау ипит) өз тайпасының немесе қауымдастығының мүшесі жау тайпасы өлтіріп, бас шашудан кейін ойып жасайды. Асматтар бас шашу рейдтеріне қатысып, қанаушылықпен айналысқан, бұл олардың қасиретті амалдары еді. Асматтар қауымның бір мүшесі бас шашудан құтырылса, оның жаны ауылда қалып, үйлесімсіздік тудырады деп сенген. Қоғамда өлім орын алғанда, Асмат халқының рухани тыныштығына қауіп төнеді. Бидж бағаналары осы жандарды қанағаттандыру және оларды теңіз арқылы (Сафанға) соңғы сапарға шығару үшін тігіліп орнатылған. Өлгендердің кектерін алу үшін жау ауылына қарсы бас шашуға шығатын шабуыл ұйымдастырылады. Асматтар жиі бас шашу рейдтеріне қатысып, қанаушылықпен айналысқан. Бас шашу дәстүрі 1970 жылдары тоқтатылған, енді қолданылмайды. Бастапқыда, бағаналар бас шашу рейдтерінен кейін өткізілетін Бисфестке сәйкес ойылып жасалған, бірақ бас шашу енді практикаланбаса да, Бидж дәстүрі ауылдың қайтыс болған мүшелерін құрметтеу үшін қазірге дейін сақталған әдет-ғұрып ретінде жалғасуда. Бидж бағаналарымен байланысты көптеген рәсімдер болған, олардың ішінде би, маскарад, ән салу және бас шашу – барлығын ер адамдар орындаған. Бидж бағаналарының төменгі бөлігінде бас шашу миссияларында алынған жаулардың басын сақтауға арналған ойық жиі кездесетін.
Bisj poles are carved by Asmat religious carvers (wow ipits) after a member of their tribe or community had been killed and headhunted by an enemy tribe. The Asmat participated in headhunting raids and cannibalism as rituals. The Asmat believed that if a member of the community had been headhunted, his spirit would linger in the village and cause disharmony. When death occurs within a community, it threatens the spiritual peace that the Asmat people believe. Bisj poles were erected in order to satisfy these spirits and send them to the afterlife (Safan) across the sea. To avenge their fallen, a headhunt is held toward an enemy village in exchange. The Asmat often participated in headhunting raids and cannibalism as rituals. The Headhunting tradition is no longer active, as it ended in the 1970s. Initially, the poles were traditionally carved to accompany the Bisfeast after a Headhunting raid, and although headhunting is no longer practiced, the Bisj tradition continues to the present time as a customary practice to honor deceased members of a village. Many rituals involved the Bisj poles, including dancing, masquerading, singing and headhunting—all performed by men. Bisj poles often had a receptacle at the base that was meant to hold the heads of enemies taken on headhunting missions.