Кіріспе

Меидум, Майдум немесе Мейдум (ميدوم, , Μοι(ε)θυμις) – Төменгі Египеттегі археологиялық орын. Онда үлкен пирамида және бірнеше саз кірпіштен тұрғызылған мастабалар бар. Бұл пирамида Египеттегі алғашқы тік беткейлі пирамида болды, бірақ ол көне заманда жартылай құлап кеткен. Аймақ қазіргі Каирдің оңтүстігінде шамамен 70 шақырым жерде орналасқан.

Пирамида

Меидм пирамидасы Джосерден кейін салынған екінші пирамида деп саналады және бастапқыда Үшінші династияның соңғы перғауыны Хуни үшін салынған болуы мүмкін, ал Снеферу оны аяқтаған. Ерекше сыртқы түріне байланысты, египеттік араб тілінде «el heram el kaddaab» (Жалған пирамида) деп аталады. Пирамида археолог Борхарттың (ref.) анықтамасы бойынша E1, E2 және E3 үш кезеңде салынған. Борхардт, Людвиг: Пирамиданың пайда болуы және Меидум пирамидасының тарихы, Берлин 1928 (/ref.). E1 – Джосер пирамидасына ұқсас сатылы пирамида. E2 бұрынғы құрылыстың айналасын шамамен 5 метр немесе 10 шынтақ кеңейтті, сатылардың санын 5-тен 7-ге жеткізді. Екінші кеңейту E3 бастапқы сатылы пирамиданың дизайнын әк таспен қапталған сатыларды толтыру арқылы нағыз пирамидаға айналдырды. Бұл тәсіл басқа нағыз пирамидалардың дизайнымен үйлеседі, бірақ Меидум құрылыс қателіктеріне ұшырады. Біріншіден, сыртқы қабаттың негізі ішкі қабаттар сияқты тасқа емес, құмға орналастырылған. Екіншіден, ішкі сатылы пирамидалар соңғы нұсқа ретінде жобаланған. Сондықтан сыртқы беті тегістелген, ал сатылардың платформалары көлденең емес, сыртқа қарай еңкейген. Бұл тұрақтылығына қауіп келтірді және құрылыс аяқталмаған кезде жаңбырдан Меидум пирамидасының құлауына себеп болуы мүмкін. Франк Моннье және басқалар пирамида Жаңа Патшалық кезінде құлаған деп санайды, бірақ бұл теорияға қарсы дәлелдер жеткілікті. Меидум пирамидасы аяқталмаған сияқты көрінеді. Снеферуден бастап 12-ші династияға дейін барлық пирамидаларда аңғардағы храм болған, бірақ Меидумда ол жоқ. Пирамиданың негізіндегі қиындылардың астынан табылған жерлеу храмы да аяқталмаған. Қабырғалар толыққанды тегістелмеген. Ішіндегі екі стела, әдетте перғауындардың есімдерін алып жүретін, жазусыз. Пирамиданың ішіндегі жерлеу камерасы да аяқталмаған, қабырғалары мен ағаш тіректері құрылыс аяқталғаннан кейін алынып тасталатын болса да, әлі орнында. Оған қосылған мастабалар пайдаланылмаған немесе аяқталмаған, және әдеттегі жерлеулер табылмаған. Соңғы зерттеулер Меидум пирамидасының астындағы барлық заттар толық сақталғанын көрсетті. Сыртқы қаптамадағы тастар қазба жұмыстары кезінде ашылғаннан кейін ғана ұрланған. Бұл апатты құлаудың, бірте-бірте болатын құлаудан гөрі ықтимал екенін көрсетеді. Снеферу тұсында осы пирамиданың құлауы оның екінші пирамидасы – Дахшурдегі Бұрыш пирамидасының бұрышын 54 градустан 43 градусқа өзгертуге себеп болған болуы мүмкін. Тағы бір байқау – E2 ашық үшінші және төртінші сатыларының шығыс қабырғасындағы қабырғадағы «рампалық іздер», бұл тік беткейлері бар, шамамен 5 метр ені бар пандусқа қосылу мүмкіндігін көрсетеді. Бұл ойықтар Борхарт сипаттаған, және таңертеңгі жарықта жақсы көрінеді. Борхарттың тік, ұзын пандус іздері деген түсіндірмесі кеңінен қабылданбады, себебі үшінші сатыдағы ойық төртінші сатыдағыдан тар. E2 сатыларына біріктірілген жанама пандустармен байланысқан орындырақ болар еді.

Қазба жұмыстары

Меидм пирамидасы 1837 жылы Джон Шей Перринг, 1843 жылы Лепсиус, содан кейін 19 ғасырда Флиндерс Петри қазып зерттеді, ол жерлеу ғибадатханасын шығысқа қаратып тапты. 1920 жылы Людвиг Борхарт осы аймақты одан әрі зерттеді, одан кейін 1928 жылы Алан Роу, ал 1970 жылдары Али ел Холи зерттеулер жүргізді. Құрылыстың қираған күйінде биіктігі 213 фут (65 м), ал кіреберісі солтүстік-оңтүстік бағытында, солтүстік жағында қазіргі жер бетінен 66 фут (20 м) биіктікте орналасқан. 57 фут (17 м) ұзындығындағы тік төмен қарайтын дәліз жер бетінен төменге қарай, ал содан кейін 10 фут (3 м) биіктіктегі тік шахтаға жетеді, ол өз кезегінде қабырғалы жерлеу камерасына апарады. Камераның ешқандай жерлеу үшін пайдаланылмауы мүмкін. Флиндерс Петри оның бастапқы жобалық өлшемдері мен пропорцияларын анықтаған алғашқы египтолог болды. Соңғы түрінде оның көлемі шамамен 1100 шынтақ (0,523 м) және биіктігі 175 шынтақ, бұл Гизадағы Ұлы пирамидамен бірдей пропорцияларды көрсетіп, осылайша бірдей дөңгелек символизмді білдіреді. Петри 1892 жылғы қазба есебінде былай деп жазды: "Содан біз Медумның өлшемдері үшін Ұлы пирамиданың өлшемдеріне ұқсас теория бар екенін көреміз; екеуінде де радиус пен шеңберге қатысты 7:44 шамалас қатынас қолданылады." Бұл пропорциялар дәл 51.842° немесе 51°50'35" бұрышпен төрт сыртқы беткейдің еңістігіне тең, бұл ежелгі египеттіктер 51/2 алақандық seked еңістігі ретінде түсінген және білдірген болар еді.