Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сперрилит – химиялық формуласы PtAs2 болатын платина арсениді минералы. Бұл, пирит тобының құрылымымен изометриялық жүйеде кристалданатын, мөлдір емес, металл жағынан қалайы-ақ түсті минерал. Ол кубтық, октаэдрлік немесе пиритоэдрлік кристалдармен қатар, массивті және бүйрек тәрізді түрінде де кездеседі. Оның Мосс шкаласы бойынша қаттылығы 6-7, ал тығыздығы өте жоғары – 10,6-ға тең. Оны 1889 жылы америкалық химик Фрэнсис Луис Сперри ашқан. Сперрилиттің ең маңызды кен орыны – Канаданың Онтарио провинциясындағы Судбери бассейніндегі никель кені. Сонымен қатар, Оңтүстік Африканың Бушвельд аймағындағы қабатты магмалық интрузиясында және Ресейдің Шығыс Сібір аймағындағы Октябрьское мыс-никель кен орнында да кездеседі.
Sperrylite is a platinum arsenide mineral with the chemical formula |PtAs2 and is an opaque metallic tin white mineral which crystallizes in the isometric system with the pyrite group structure. It forms cubic, octahedral or pyritohedral crystals in addition to massive and reniform habits. It has a Mohs hardness of 6–7 and a very high specific gravity of 10.6. It was discovered by Francis Louis Sperry, an American chemist, in 1889 at Sudbury. The most important occurrence of sperrylite is in the nickel ore deposit of Sudbury Basin in Ontario, Canada. It also occurs in the layered igneous complex of the Bushveld region of South Africa and the Oktyabr'skoye copper nickel deposit of the Eastern Siberian Region, Russia.
Геологиялық құбылысы
Сперрилит – платинаның ең көп таралған минералы, ол көбінесе басқа да сирек кездесетін минералдардың кең спектрімен бірге табылады, мысалы, кооператит [|(Pt,Pd,Ni)S], лаурит [|RuS2], котулскит [|Pd(Te,Bi)], меренскит [|(Pd,Pt)(Te,Bi)2], иридий-осмий (Ir Os) қорытпалары, судберит [|(Pd,Ni)Sb], омейит [|(Os,Ru)As2], тестибиопалладит [|PdTe(Sb,Te)] және нигглит [|PtSn] сияқтылары. Ол қалыпты тозыну процестерінен оңай ыдырамайды, сондықтан кеңінен шашыраған аллювиалды шөгінділерде кездеседі. Алғаш рет ол Солтүстік Каролина штатындағы Мейсон тауынан ағатын өзендердегі аллювиалды құйма тастарды өндіру кезінде родолит гранаты мен корундпен бірге табылған ұсақ кристалдар түрінде анықталған (Hidden, 1898). Сперрилит Финляндияда да сульфидті кен орындарында, әдетте қабатты мафит-ультрамафит кешендерімен байланысты кездеседі.
Sperrylite is the most common platinum mineral, it generally occurs with a wide array of other unusual minerals, including cooperite [|(Pt,Pd,Ni)S], laurite [|RuS2], kotulskite [|Pd(Te,Bi)], merenskyite [|(Pd,Pt)(Te,Bi)2], iridium osmium (Ir Os) alloys, sudburyite [|(Pd,Ni)Sb], omeiite [|(Os,Ru)As2], testibiopalladite [|PdTe(Sb,Te)], and niggliite [|PtSn], to name a few. It does not readily decompose through normal weathering processes and, consequently, has been reported in widely scattered alluvial deposits. It was first found as tiny crystals found with rhodolite garnet and corundum during alluvial gem mining in streams draining Mason Mountain, Macon County, North Carolina (Hidden 1898). Sperrylite has been identified in Finland from sulfide deposits generally associated with layered mafic ultramafic complexes.
Құрылымы
Сперрилит пирит минералдары тобына жатады, сондықтан олармен ұқсас құрылым мен кристалдық формаларын бөліседі. Анализдер әдетте аз мөлшерде родийді көрсетеді. Кейбір кездесетін жағдайларда мыс, темір және антимонның іздері, сондай-ақ Pt Fe-мен бірге өсуі туралы мәліметтер бар. Сперрилит Pa3 кристалдық жүйесінде кристалданады, a = 5.9681(l) Å (Szymański, 1979). Оның кристалдық құрылымы платарсит құрылымына (идеалды жағдайда PtAsS) өте ұқсас. Сперрилит кристалдары пішіні мен мөлшері жағынан әртүрлі болады және көбінесе әр түрлі жатақ минералдарының ішінде кездеседі. Олар әдетте базалық сульфидтермен тығыз байланысты. Көбінесе олар пентландит, пирротит немесе халькопириттің шетінде немесе ішінара олармен қоршалған болады (Seabrook, 2004). Сперрилит жарқыраған күміс түсті кубтардың жиынтығынан тұрады, кейбіреулері октаэдрлік модификацияға ие. Дәндер көбінесе аниэдралық, бірақ кейде эуэдралық дәндерге де кездесуге болады. Сперрилит контакттық метаморфизм нәтижесінде пайда болады, бұл пирротит дәндерімен үштік нүктелік қайта кристалдану контактілерінің дамуымен анықталады. Сперрилиттің дәндерін кейінірек пірит тамырлары қоршап тұрады. Сперрилит кубтық (2/m3) және әдетте жақсы дамыған кубтар немесе кубооктаэдрлер түрінде кездеседі, олардың кейбіреулері соншалықты өзгергендіктен, кристалл қабырғалары мен бұрыштары дөңгеленген болып көрінеді (Nicol and Goldschmidt, 1903) сперрилиттің он жеті кристалл формасын анықтады, оның ішінде төрт түрлі трапезоэдр, тризоктаэдр, бес пиритоэдр және төрт диплоид. 2,5 см-ге дейін кристалдар кездеседі. Тор өлшемдері a = 5.967, Z = 4; V = 212.46, тығыздық (есептелген) = 10.78. Кристаллдық жүйе – изметриялық, диплоидты H M символы (2/m 3), кеңістік тобы: P a3. Х-сәулелерінің дифракциясы (интенсивтілік бойынша): 1.801(1), 1.148(0.7), 2.98(0.6). Формалар: [1 0 2], [1 1 1], [1 0 0].
Sperrylite belongs to the pyrite group of minerals and therefore it shares similar structure and crystal habits with them. Analyses typically show minor amounts of rhodium. Trace copper, iron, and antimony as well as intergrowths with Pt Fe are reported from some occurrences. Sperrylite crystallizes in Pa3, with a =5.9681(l) A. (Szymański, 1979). It has very similar crystal structure as in platarsite (ideally PtAsS). Sperrylite crystals vary considerably in shape and size and are usually enclosed in a variety of host minerals. They are usually closely associated with basemetal sulfide. They are commonly at the edge and partially enclosed by pentlandite, pyrrhotite or chalcopyrite. Seabrook (2004). Sperrylite is composed of loose aggregate of bright silver cubes, some with octahedral modifications. The grains are mostly anhedral, but a few euhedral grains could also be encountered. Sperrylite is formed by contact metamorphism, as in indicated by the development of triple point annealing contacts with pyrrhotite grains. The grains of sperrylite are surrounded by later veins of pyrite. Sperrylite is cubic (2/m3) and is typically seen in well developed cubes or cuboctahedra, some of which are so highly modified that crystal edges and comers appear rounded. (Nicol and Goldschmidt 1903) identified seventeen crystal forms exhibited by sperrylite, including four different trapezohedra, a trisoctahedron, five pyritohedra, and four diploids. Crystals to 2.5 cm have been reported. Cell dimensions a = 5.967, Z = 4; V = 212.46 Den(Calc)= 10.78 Crystal system Isometric – Diploidal H M Symbol (2/m 3) Space Group: P a3 X ray diffraction By Intensity(I/Io): 1.801(1), 1.148(0.7), 2.98(0.6) Forms [1 0 2] [1 1 1] [1 0 0]
Физикалық қасиеттері
Сперрилит – қалайы ақ түсті минерал, жарқыраған металл жылтырымен және сұрдан қараға дейінгі сызық түсімен сипатталады. Оның {001} жазықтығында айқын емес жарылысы бар, сондай-ақ конхоидтық сынығы және оның қаттылығы 6 мен 7 аралығында. Өте тығыз, есептелген меншікті салмағы 10,78-ге тең. Оның кристалдық жүйесі изометриялық, конхоидтық сынығы бар, магниттік емес және радиоактивті емес.
Sperrylite is a tin white mineral known for its brilliant metallic luster, with a grey to black streak. It has indistinct cleavage on {001} and a conchoidal fracture and is brittle. Its hardness is between 6 and 7, and it is quite dense with a calculated specific gravity of 10.78. It has an isometric crystal system, Conchoidal fracture, non magnetic and non radioactive.
Ашылу
Сперрилитті алғаш рет 1889 жылы Х.Х. Уэллс Канаданың Онтарио провинциясының қазіргі Садбери ауданындағы Вермильон кенішінен алынған материал негізінде сипаттады. Ол оны 1887 жылы бастапқы материалды жинаған Садберидегі Канада мыс компаниясының бас химигі Фрэнсис Л. Сперридің құрметіне атады (Митчелл 1985). Ол түссіз, мөлдір касситерит [SnO2] қосылған тотыққан материалда кездеседі, бұл станиттің [Cu2(Fe,Zn)SnS4] тотығуынан пайда болған деп саналады.
Sperrylite was first described by H. H. Wells in 1889 from material collected at the Vermilion mine in what is now the Sudbury district, Ontario, Canada. He named it for Francis L. Sperry, chief chemist with the Canadian Copper Company of Sudbury, who collected the original material in 1887 (Mitchell 1985). It occurred in weathered material with colorless transparent cassiterite [|SnO2], which is thought to have been derived from the oxidation of stannite [|Cu2(Fe,Zn)SnS4].