Кіріспе
Дамели (دَميلي), сондай-ақ Дамия, Дамеди, Дамия баша немесе Гидос, Дард субтобының үнді-арий тілі. Бұл тілде Пакистанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының Читрал ауданындағы Домел қаласындағы шамамен 5000 адам сөйлейді. Домель немесе Дамель аңғары Дроштан оңтүстікке қарай он шақырым жерде, Читрал немесе Кунар өзенінің шығыс жағында, Мирхани қамалынан Аранду асуына дейінгі жолда орналасқан. Дамели әлі күнге дейін оны сөйлейтін ауылдарда негізгі тіл болып табылады және оны балалар үнемі үйреніп тұрады. Ерлердің көпшілігі пашту тілін екінші тіл ретінде, ал кейбіреулері ховар және урду тілдерін де меңгерген, бірақ тілдің үлкен өзгеруінің белгілері жоқ.
Dameli (دَميلي), also Damia, Damɛ̃ḍī, Dāmia bāṣa or Gidoj, is an Indo Aryan language of the Dardic subgroup spoken by approximately 5,000 people in the Domel Town, in the Chitral District of Khyber Pakhtunkhwa province of Pakistan. The Domel or Damel Valley is about ten miles south of Drosh on the East Side of the Chitral or Kunar river, on the road from the Mirkhani Fort to the pass of Arandu. Dameli is still the main language in the villages where it is spoken, and it is regularly learned by children. Most of the men speak Pashto as a second language, and some also speak Khowar and Urdu, but there are no signs of massive language change.
Зерттеу
Эмиль Пердердің 2013 жылғы диссертациясы, «Дамели тілінің грамматикалық сипаттамасы», автордың өрістегі жұмысына негізделген, Дамели тілінің ең толық сипаттамасы болып табылады. Пердердің жұмысынан бұрын Дамели туралы негізгі ақпарат көзі Георг Моргенстерннің 1942 жылы жарық көрген «Дамели туралы ескертулер: Читралдың кафир дард тілі» атты мақаласы болды. Кендалл Декердің (1992) әлеуметтік-тіл білімі саласындағы зерттемесінде Дамели тіліне арналған тарау бар.
Жіктеу
Бұл тіл Дард тармағының үнді-арий тілдері тобына жатады. Оның ерекшелігі – тіпті қарапайым сөздік қорында да нуристан тілдерінен алынған көптеген сөздердің болуы, алайда, есімдік жүйесі мен морфологиясы Дард тілдеріне тән. Дард тілдері алғашқыда индоиран тілдерінің жеке тармағы деп есептелген, бірақ қазіргі кезде Моргенштерненің зерттеулеріне сүйене отырып, олар үнді-арий тілдерінің құрамына енгізілген.
Фоналогия
Келесі кестелер Дамели тілінің дыбыстануын көрсетеді.