Кіріспе

Германияның Штуцштафел дәрігері

Зигмунд Рашер (12 ақпан 1909 – 26 сәуір 1945) – Германияның Штуцштафел (СС) дәрігері. Ол Рейхсфюрер СС Генрих Гиммлердің қолдауымен адамдарда жоғары биіктікте, суыту және қан ұюына қатысты қауіпті эксперименттер жүргізді, ал оның әйелі Каролин "Нини" Диль оған тікелей байланыста болды. Полиция тергеуі олардың жұртшылықты табиғи емес өнімділіктерімен алдап, сәбилерді "жалдап" және ұрлап алғанын анықтағанда, 1944 жылдың сәуірінде олар тұтқындалды. Ол қаржылық тәртіпсіздіктер, бұрынғы зертханалық ассистентын өлтіру және ғылыми алаяқтық жасады деген айып тағылып, өлім жазасына кесілгенге дейін Бухенвальд және Дахау концлагерлеріне жеткізілді. Оның өлімінен кейін Нюрнберг процесінде оның эксперименттері адамгершіліксіз және қылмыстық деп танылды.

Ерте өмір

Зигмунд Рашер Мюнхенде, Hanns August Rascher (1880–1952) дәрігерінің және Рудольф Штайнердің жақтаушысының үшінші баласы болып дүниеге келді. Сондықтан Рашер Штутгарттағы алғашқы Вальдорф мектебінде оқыды, бұл мектеп Штайнердің антропософиялық білім беруге қатысты ұстанымдарына негізделген. Ол өмір процестеріне ғарыштық ырғақтардың әсерін сенген Эренфрид Пфайффердің ықпалына түсті. Ол 1930 немесе 1931 жылы Констанц қаласында орта білімін аяқтады – ол екі күнді де пайдаланды.

Білім беру және партияға мүшелік

1933 жылы Мюнхенде медицинаны оқып, сонымен қатар нацистік партияға қосылды. Оның нақты қосылған күні белгісіз: Рашер 1 наурызда болды деп мәлімдеді, бірақ құжаттар 1 мамырды көрсетеді. Бұл маңызды, себебі бірінші дата 1933 жылғы наурыздағы неміс федералды сайлауында нацистер жеңіске жеткенге дейін 4 күн қалған кезге сәйкес келеді, ал екіншісі Гитлердің 23 наурыздағы «Уәкілеттік заңымен» билікті толық бекіткеннен кейін болды. Медициналық тәжірибесінен кейін Рашер Швейцарияның Базель қаласында әкесімен, қазір ажырасқан, бірге жұмыс істеді және медициналық білімін жалғастырып, Швейцарияның ерікті еңбек жасаушы күштеріне қосылды. 1934 жылы оқуын аяқтау үшін Мюнхенге қайтып оралып, 1936 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1936 жылғы мамыр айында Рашер Штурмтафлунгке (SA) мүше болды. 1936 жылдан 1938 жылға дейін Рашер Мюнхенде профессор Трумптың DFG стипендиясымен қаржыландырылған қатерлі ісіктерді диагностикалау бойынша жұмыс істеді. 1939 жылға дейін ол Мюнхендегі Швабингер ауруханасында дәрігердің көмекшісі болып жұмыс істеді.

СС-тегі мансап

1939 жылы Рашер жеке сарайдағы офицер шенімен СС-ке ауысты. Сол жылы Рашер әкесін жамандап, Люфтваффеге шақырылды. Бұрынғы әнші Каролин "Нини" Дильмен қарым-қатынасы және кейіннен үйленуі оған рейхсфюрер СС Генрих Гиммлермен тікелей байланыс жасауға мүмкіндік берді. Рашердің Гиммлермен байланысы оған тіпті жоғары тұрғандарға да зор ықпал берді. Дильдің Гиммлермен байланысының нақты сипаты белгісіз болғанымен, ол онымен жиі хат алысып, күйеуінің атынан араласты; Дильдің Гиммлердің бұрынғы сүйіктісі болуы мүмкін деген болжам бар. Гиммлермен алғашқы кездесуінен бір апта өткен соң Рашер "Рейхсфюрердің 1939 жылғы 24 сәуірде өткен талқылау барысында өзіне жүктелген кейбір міндеттердің дамуы мен шешімі туралы есеп" атты есеп ұсынды. Мюнхенде авиациялық медицина курсын оқып жүргенде, ол Гиммлерге хат жазып, курсына биік биіктікте ұшуды зерттеу кіретінін және мұндай тәжірибелер өте қауіпті болғандықтан, адамдармен сынақ жасау мүмкін болмағанын айтты. Рашер Гиммлерден адамдарды өзіне беруді сұрады, тәжірибелер өлімге әкелуі мүмкін екенін, бірақ маймылдармен жасалған бұрынғы сынақтар қанағаттандырмайтын болғанын ашық айтты. Хатқа Гиммлердің көмекшісі Рудольф Брандт жауап беріп, Рашерге тұтқындар жіберілетінін хабарлады. Кейін Рашер Брандтқа хат жазып, тәжірибелерін Дахауда жүргізуге рұқсат сұрады. Тәжірибелер жоспары 1942 жылдың басында Рашер мен Люфтваффе медициналық қызметінің мүшелері қатысқан конференцияда әзірленді. Тәжірибелер сол жылдың көктемі мен жазында Люфтваффе ұсынған тасымалданатын қысым камерасын пайдалана отырып жүргізілді. Құрбандар камераға кіргізіліп, ішкі қысым өте биік биіктікке сәйкес деңгейге төмендетілді. Қысымды өте жылдам өзгертуге болады, бұл Рашерге оттегісіз биіктіктен еркін құлаған ұшқыш сезінетін жағдайды симуляциялауға мүмкіндік берді. Өлімге әкелген тәжірибелердің бірін көргеннен кейін Гиммлер егер адам осындай емделуден аман қалса, оны өмір бойына түрмеге жабу керек деді. Рашер Гиммлерге жауап беріп, құрбандардың осы уақытқа дейін поляктар мен кеңес адамдары ғана болғанын және оларға ешқандай рақымшылық көрсетілмеуі керек деп сендірді. 200 адамның 80-і тәжірибе нәтижесінде көз жұмды, ал қалғаны өлтірілді. Тәжірибелер биік биіктіктегі тәжірибелер аяқталғаннан кейін Дахауда жүргізілді. Оның мақсаты - Солтүстік теңізге құлап, гипотермияға ұшыраған неміс ұшқыштарын жылытудың ең жақсы жолын анықтау еді. Рашердің құрбандарын 14 сағатқа дейін ашық ауада жалаңаш қызатын немесе үш сағат бойы мұз сулы резервуарда ұстайтын, олардың пульсі мен ішкі температурасы бірқатар электродтар арқылы өлшенетін. Кейін құрбандарды жылыту әртүрлі әдістермен, көбінесе ыстық суға батыру арқылы жүзеге асырылды; кем дегенде бір куәгер, кейбіреулеріне көмекші, кейінірек кейбір құрбандарды қайта жылыту үшін қайнаған суға лақтырғанын айтты. Гиммлер кейбір тәжірибелерге қатысып, Рашерге Солтүстік теңіз аймағына барып, қарапайым адамдардың суықтан зардап шеккендерді қалай жылытатынын білу керектігін айтты. Гиммлер "балықшы әйелі жартылай мұздатылған күйеуін өз төсегіне алып, оны осылай қайта тірілте алады" деп ойлағанын айтты және әркім "жануарлық жылудың" жасанды жылудан басқаша әсер етеді деп сенетінін қосты. Равенсбрюк концлагерінен төрт рома әйелі жіберілді және гипотермиялық құрбанды екі жалаңаш әйелдің арасына қойып, жылытуға тырысты. 1942 жылдың қазан айында Нюрнбергте өткен медициналық конференцияда тәжірибелердің нәтижелері "Қалқытудың алдын алу және емдеу" және "Қалқытудан кейін қауіпті нүктеге дейін жылыту" деп аталатын екі баяндамада ұсынылды. Осы уақытқа дейін Вафен СС-ке ауыстырылған Рашер жоғары деңгейдегі университет лауазымына қажетті академиялық анықтамаларды алуға құштар болды. Алайда, Мюнхен, Марбург және Франкфурт қалаларында оның зерттеулеріне негізделген абилитация нәтижелерін қоғамдық бақылауға берудің ресми талабынан кейін сәтсіз аяқталды. Осындай тәжірибелер 1944 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін жүргізілді, өйткені Аненербе Дахаудағы дәрігерлерге "теңіз суын зерттеу" үшін орын мен материалдарды ұсынды, негізінен Вольфрам Сиверс арқылы. Сиверс 1944 жылғы 20 шілдеде Дахауға барып, Курт Плотнермен және Аненербе емес Вильгельм Бейгльбоекпен сөйлескені белгілі. Дахауда жұмыс істеп жүрген кезінде Рашер жеңілде бұзылатын цианид капсулаларын жасады, оларды қасақана немесе кездейсоқ түрде шағып жіберуге болады.

Қанның ұюы бойынша тәжірибелер

Рашер қан ұюға көмектесетін қызылша мен алма пектинінен жасалған Полигалдың әсерін зерттеді. Ол Полигал таблеткаларын профилактикалық түрде қолданудың соғыста немесе операция кезінде алған оқ жараларынан қан кетуді азайтатынын болжады. Қатысушыларға Полигал таблеткасы берілді, содан кейін олардың мойнына немесе кеудесіне оқ атылды, немесе анестезиясыз аяқ-қолдары ампутацияланды. Рашер адамдарға жасалған сынақтардың мәнін толық көрсетпестен Полигалды қолдану тәжірибесі туралы мақала жариялады, сондай-ақ тұтқындарды жұмысқа тартқан компания құрып, осы затты өндіруге кірісті.

Жеке өмірі мен өлімі

Рашер әйелдердің бала тудыру жасын ұлғайту арқылы халық санының өсуін үдетуге болатынын көрсету арқылы Гиммлерге ұнамды болуға тырысты. Ол әйелі Каролиннің 48 жасқа толғаннан кейін де үш бала дүниеге келтіргенін жариялады, ал Гиммлер Рашер отбасының суретін үгіт материалдары ретінде пайдаланды. Бірақ төртінші "жүктілігі" кезінде Каролин Рашер сәбиді ұрлап кетуге тырысқанда тұтқындалды. Кейіннен жүргізілген тергеуде оның қалған үш баласын сатып алғаны немесе ұрлағаны анықталды. Үш баланы ұрлауға қатысқандықтан бөлек, Рашерге қаржылық тәртіпсіздіктер жасады, бұрынғы зертханалық көмекшісін өлтірді және ғылыми алаяқтықпен айналысты деген айыптар тағылды. 1943 жылдың желтоқсан айында Рашердің зертханалық көмекшісі және үй шаруасын жүргізушісі Джули Мушлер жұбайлармен бірге тау саяхатында жоғалып кетті. 1944 жылдың сәуір айында оның денесі табылды, сонан кейін екі Рашер де кісі өлтіруде күдікке ілікті. Мушлер бұрын Рашерлермен бірге пәтерде тұрған. Рашерлердің өзін пайдаланғанына ашуланған Гиммлер оларды сотсыз-ақ концлагерьлерге жіберді. Зигмунд Бухенвальд концлагеріне, ал Каролин Равенсбрюк концлагеріне жіберілді. Екеуі де ерекше тұтқындарға арналған бункерлерде ұсталды. 1944 жылы тұтқындалғаннан кейін Зигмунд 1945 жылдың сәуір айында лагерь эвакуацияланғанға дейін Бухенвальдта қалды. Содан кейін ол басқа тұтқындармен бірге Дахауға жеткізілді, онда 1945 жылдың 26 сәуірінде, американдық әскерлер лагерьді азат етуге үш күн қалғанда атып өлтірілді. Тағы бір куәгердің айтуынша, бір СС офицері Зигмундты СС Гауптшарфюрерінің Гиммлердің тікелей бұйрығымен камераның бақылау терезесінен және тамақ жеткізу есігі арқылы атып, содан кейін "Сен шошқасың, енді лайықты жазаңды алдың" деп оның денесін тепкенін көрген. Шамамен сол уақытта Каролин Равенсбрюкте асылып өлтірілді. Оның өлімінен кейін Нюрнберг процесінде оның тәжірибелері адамгершіліксіз және қылмыстық деп танылды. 1990 жылы оның гипотермия бойынша зерттеулерін қайта қарағанда, тәжірибелік кемшіліктер (этикалық аспектілерден бөлек) және деректерді жоғары қою фактілері анықталды.