Кіріспе
Американдық ақын Сильвия Плат жазған өлең "Әке" – американдық сыршыл ақын Сильвия Платтың өлеңі. Өлең 1962 жылдың 12 қазанында, Тед Хьюзден ажырасқаннан кейін бір ай өткенде және оның өліміне төрт ай қалғанда жазылған. Ол 1965 жылы "Ариэль" жинағында "Тюльпандар" және "Леди Лазарус" сияқты оның басқа да соңғы өлеңдерімен бірге жарияланды. Кейіннен ол американдық әдебиетте жиі антологияға енгізілетін өлеңге айналды. "Әке" Платтың сегіз жасқа толғаннан кейін анықталмаған диабеттен қайтыс болған әкесі Отто Платпен болған күрделі қарым-қатынасын зерттеу үшін Холокосттың жанжалды метафораларын пайдаланады. Өлеңнің өзі сырлы; оның мағынасы мен тақырыптық мәселелері академиялық түрде талданды, нәтижесінде көптеген түрлі тұжырымдар жасалды.
"Daddy" is a poem written by American confessional poet Sylvia Plath. The poem was composed on October 12, 1962, one month after her separation from Ted Hughes and four months before her death. It was published posthumously in Ariel during 1965 alongside many other of her final poems, such as "Tulips” and "Lady Lazarus". It has subsequently become a widely anthologized poem in American literature. "Daddy" employs controversial metaphors of the Holocaust to explore Plath's complex relationship with her father, Otto Plath, who died shortly after her eighth birthday as a result of undiagnosed diabetes. The poem itself is cryptic; its implications and thematic concerns have been analyzed academically, with many differing conclusions.
Өмірбаяндық тарихы
"Ариэль" романын жарық көрмес бұрын Плат Англияның Кембридж университетінде жоғары оқу орындарында оқыған. Кеймбридж университетінде ол жас Йоркшир ақыны Тед Хьюзбен танысып, 1956 жылдың маусым айында үйленді. Алайда, олардың некелері қысқа болды, өйткені Хьюз басқа әйелмен қарым-қатынаста болды, бұл оның және Платтың ажырауына себеп болды. Хьюздан ажырасқаннан кейін, Плат екі баласымен 1962 жылдың желтоқсанында Лондонға бір пәтерге көшіп барды және онда "Әке" деп жазылды. Көп ұзамай Плат 1963 жылы 11 ақпанда ұйықтайтын дәрілерді қабылдап, газды жұтып, өз басын газ пешінде салып, өз-өзіне қол жұмсайды. Алайда, 1962 жылдың қазан айынан бастап, Плат қайтыс болғанға дейін, ол өлеңдерінің кем дегенде 26-сын жазды. Бұл шығармаларда Плат ашу, оның ішінде қасіретке толы әзіл, "Әке" шығармасындағы қарсылық туралы жазды. Сонымен қатар, ол осы қараңғы тақырыптарды қуанышты тақырыптармен салыстырып, әйелдердің көптеген кедергілерін терең түсінумен бірге. "Әке" кітабында әзіл-сықақ пен нақты тақырыптар бар, олар кейіннен "қазан өлеңдері" деп аталды. "Октябрь өлеңдері" Платтың ашуы, ата-анасының күткенінен, қоғамның әйелдерге кедергі келтіретін рөлдерінен және бұрынғы күйеуінің опасыздығынан қысым көрген әйел ретінде жазылған. Платтың ашуы "Леди Лазарь" және "Әке" сияқты кейінірек жазылған өлеңдерінде айтылған. Жазушылар-сарапшылар Гвиневара А. Нэнс және Джудит П. Джонс Платты "Әке" арқылы психоанализдеудің дәл осы әдісін қолданады. Олар негізінен Филлипспен бірдей дәлел келтіреді, сондай-ақ олар "[Плат] тілдік жағынан сөйлеушінің балалық шағын қайтадан сезінуін баса көрсетеді. Ол балалық өлеңдердің ауыр ырғақтарын және 'чффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффффф Амстердам университетінің ағылшын әдебиеті оқытушысы және жазушы Рудольф Глиц өлеңді қосымша ажырасу хаты ретінде түсіндіруге болады деп айтады. Поэманың кейбір тармақтарында Глиц "Әке" Плат пен оның әкесіне қарағанда басқа адамға арналады деп атайды. Глитц "сенмін деген вампир" деген сөзді Платтың күйеуі Тед Хьюз туралы айтады. Плат "Мен жасадым, жасадым" деп жазған жол және "жеті жыл" деген сөзді білдіреді. Плат Тед Хьюзге жеті жыл бойы үйленген. Поэманың соңғы жолдарында вампир Платтың әкесімен бірігеді. Плат бұл бірігуден бұрын "қара телефон" ажыратылған деп жазады, сондықтан "дауыстар" арқылы "құрт" шыға алмайды, бұл Глитц сонымен қатар Плат Хьюздің сүйіктісінің телефон қоңырауына жауап берген кезде Платтың Хьюздің романтикасын ашқанына байланысты. Лиза Нарбесхубердің "Қыйноқ поэтикасы: Сильвия Плат поэзиясының тамашасы" атты эссесі Платтың ең танымал өлеңдерінің бірнешеуінде, соның ішінде "Әке", ерлердің билігіне қарсы әйел тұлғасын суреттегенін көрсетті. Нарбесхубер бұрын көрсетіліп келген әйелдің объективті түрі қазір әйелдерді адамгершілігінен айыратын қысымшылық пен әлеуметтік, сондай-ақ мәдени нормаларға қарсы тұрып, одан бас тартады деп дәлелдеді. Нарбесхубер Платты әйелдердің бір кездері үнсіз қалған әйелдер мәселесін шешкені үшін мақтады. "Әке" деп ол 1950 жылдардың әйелдер трансформациясын "адамшыл диалектке" айналдырды деп дәлелдеді. Жеке өмірдің қоғамдық өмірге шығуы. "Әке" атты бүлікшіл баяндамашы көзге көрінбейтінді көрінеді және жеке жұртшылыққа айналдырады. Плат өзінің тұтқындалуын драмалық етіп, азаптаушыларын өлтіру арқылы жеңу туралы қиялға салады. Плат өзінің денесін ұрлап алып, на...
Сыни қабылдау
Сыншы Джордж Штайнер "Әке" өлеңін "қазіргі поэзияның Герникасы" деп атады, оның пікірінше, ол "классикалық өнерді жасайды, жеке, шыдамсыз ауыртпалықты қарапайым мәлімдеме кодын, баршамызға ортақ, бірден түсінікті бейнелерге аударады". Адам Кирш Платтың "Әке" сияқты кейбір туындыларының өзін-өзі мифологиялауға бейім екенін жазды және оқырмандардың өлеңді оның нақты әкесі туралы қатаң "әңгімелік", автобиографиялық өлең деп түсіндірмеуі керек екенін ұсынды. Сильвия Плат өзі де өлеңді автобиографиялық тұрғыдан сипаттаған жоқ. Ол өлеңді BBC радиосындағы оқу алдында, өзіне қол жұмсауға аз уақыт қалғанда, үшінші тұлғада таныстырып, өлеңнің "Атасы Құдай деп ойлаған кезде қайтыс болған Электра кешені бар қыз туралы" екенін айтты. Оның жағдайы әкесінің де нацист болғанымен және анасының, мүмкін, жартылай еврей болғанымен күрделенеді. Қызда екі түрлі қарама-қарсылық бірігіп, бір-бірін парализге түсіреді – одан құтылу үшін, ол осы қорқынышты шағын аллегорияны бір рет қайта ойнауы керек". Жаклин Ши Мерфи "Мен жүріп өткен бұл Холокост: Сильвия Плат поэзиясындағы зорлық-зомбылықты қабылдау" атты эссесінде "Әке" Платтың денесіне жасалған зорлық-зомбылықтың билігінің құлауының мысалы екенін айтты. Мерфи бұл құлаудың Платтың денесіне ғана емес, сонымен қатар тарих бойында көптеген денелерге жасалған зорлық-зомбылықтың билігінің құлауымен байланысты екенін түсіндірді. "Әке" өлеңіндегі әртүрлі денелерге жасалған зорлық-зомбылық, аталған денелердің қысымның өкілдері ретінде өзгеруін бейнелейді. "Әке" деген сөзді айтқан адам қанаушыдан қанаушыға айналды. "Әке" өлеңіндегі қанаушылар – еврей халқы, олар өлім лагерьлеріндегі азаптардан зардап шекті. Зұлымдық жасаушы адам өлтіруге де, азаптауға да қабілетті еді. "Әке, мен сені өлтіруге мәжбүр болдым", - деді сөйлеуші, ол "мүмкін, аздап еврей" және оның әкесі нацист еді. Мерфи Платтың қанауға ұшыраған немесе қанаушылық жасаған, бақыланған немесе бақылаған, мүжілген немесе мүжілген арасындағы айырма туралы айтқандығын атап өтті. Мерфи Платтың ең күштілердің тірі қалуы туралы айтып, бір мезгілде биліктегілерді әшкерелегенін айтты. Мерфи сондай-ақ Платтың патриархаттың билік пен беделге қол жеткізу жолдарына қарсылық білдіргенін мәлімдеді. "Әке" өлеңіндегі билік күресі жыныстық сипатта көрінеді, өйткені баяндамашы көбінесе әйел болып табылады және еркектерге қарсы шығып, кек алу үшін сөйлейді. Қысым метафоралары "Әке" өлеңіндегі билік күресін сипаттау үшін қолданылды. Мерфи билік құрылымы сақталатынын түсіндірді, бірақ Плат өзін бақылауда ұстап, азаптаушыларын азаптаушы ретінде елестетті. Мерфи Платтың қанаушының күшін, мүжілген денені баса көрсеткенін айтты, өйткені ол қанаушының қанаушыға толық тәуелді екенін түсінген. Мүжілген, қанауға ұшыраған денелер де маңызды болды және нәтижесінде олар оқылатын беделді тұлғаға айналды.