Кіріспе

Мадера каньоны — Аризона штатының Тусон қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай жиырма бес миль жерде орналасқан Санта-Рита тауларының солтүстік-батыс бетіндегі шатқал. Коронадо ұлттық орманның бөлігі ретінде Мадера каньонында кемпинг алаңдары, демалыс орындары және көптеген жаяу серуендеу жолдары бар. Бұл шатқал көшпенді құстардың тоқтау орны ретінде де пайдаланылады, сондықтан ол құстарды қадағалауға арналған тамаша аймақ ретінде белгілі. Мадера каньоны бастапқыда 19 ғасырдың соңында салынған үлкен ақ кірпіштен жасалған үйдің құрметіне Ақ үй шатқалы деп аталған. Шатқалдың атауы 1900 жылдардың басында өзгертілді, бірақ кейбір жергілікті тұрғындар әлі де бұрынғы атауын қолданады.

Флора мен фауна

Мадера каньоны Санта-Рита тауларында орналасқан, бұл Мадера Аспан аралдарының ең үлкендерінің бірі. Сондықтан каньон мен оның айналасында әртүрлі флора мен фаунаға толы орта, каньонның төменгі бөлігіндегі кактустармен жабылған шөлден бастап Райтсон тауындағы аспан мен шырша орманына дейін кездеседі.

Төменгі Сонора аймағы (0-ден 4500 футқа дейін) – Бұл тіршілік аймағы Мадера каньонының аузынан Санта-Крус аңғарына дейін созылады. Ыстық, құрғақ төменгі биіктіктерде Сонора шөлінің шөлдік ағаштары, бұталары мен кактустары өседі. Температура мен ылғал жоғарылағанда, шөптер, бұталар және бархатты мескиттермен шөл далалық шалғынды жерлерге айналады. Жазы ыстық, көбінесе 100°F-тан жоғары, бірақ кейде дауылдар жаңбыр әкеледі, ал қыстары салқын, 60-шы градустарда жаңбыр жаууы мүмкін. Қар сирек, тіпті ең суық және қарлы жылдары да, тек бірнеше рет болады.

Жоғарғы Сонора аймағы (4,500-ден 6,500 футқа дейін) – Каньон аузының маңында орналасқан бұл аймақ, төменгі Сонораға қарағанда салқын және ылғалды. Жазы жылы, орташа температурасы 80-90 градус аралығында, дауылды, ал қысы суық және қарлы, қардың қалыңдығы көбінесе бірнеше дюймді құрайды, орташа ең жоғары температура 50-ге, кейде 40-қа жетеді. Ол негізінен екі ормандық өсімдік қауымдастығынан тұрады және мәңгі жасыл емен, аллигатор аршасы, мексикалық пинон, бұталар және шоқша өсімдіктер сияқты өсімдіктермен өкілдік етіледі.

Өту аймағы (6,500-ден 8,000 футқа дейін) – Жазы жұмсақ, күндізгі температура шамамен 70° немесе 80°, орографиялық көтерілуге байланысты дауылдар жиі болады. Қысы суық, температура 40 пен 30 градус аралығында, қарлы, қарлы дауылдар көбінесе жерде 30 сантиметрге дейін қар қалдырады. Өткінші аймақ таулы аймақтарға тән көптеген өсімдіктермен сипатталады. Жоғарғы каньонда Пондероза қарағайы, жапырақты Гамбел емені, тегіс сумақ, клен және басқа тау түрлері өседі.

Канада аймағы (8,000-ден 9,500 футқа дейін) – Санта-Рита тауларының ең биік және ең салқын тіршілік аймағы каньоннан жоғары биік шыңдарда орналасқан. Бұл биік аймақта Дуглас шыршасы, ақ шырша, қыран, кинникинник сияқты өсімдіктер өседі. Жазы салқын, күндізгі температура әдетте 70°F – 60°F шамасында, айналадағы шөлге қарағанда 30°C салқын және дауылды, күн күркіреп, орографиялық көтерілуге байланысты аумаққа үздіксіз жаңбыр жауады. Қысы мұзды, көбінесе нөлден төмен, қар өте жиі жауады. Қарлы дауылдар 30 сантиметрден астам қарды жауып тастауы мүмкін.