Кіріспе

Қарқынды поршеньді механизмде поршенді коленвалға жалғайтын буын.

Поршеньді қозғалтқышта поршеньді поршеньді басына және осылайша коленвалды (немесе бу локомотивтері үшін) жетекші дөңгелектерді қозғалтатын жалғауыш таяққа жалғаушы штанга қосады. Ішкі жану қозғалтқыштарында, әсіресе қазіргі барлық автомобиль қозғалтқыштарында, әдетте поршеньді штангалар болмайды. Олардың орнына, поршень мен поршеньді бас біріктірілген, сондықтан олардың арасында штанга қажет емес, тік поршеньдер қолданылады. Осы қозғалтқыштарда поршеньді штанга термині "жалғауыш таяқ" синонимі ретінде қолданылады. Поршеньді басы бар қозғалтқыштарда поршеньді штангалар болады. Бұларға көбінесе бу локомотивтері және кейбір ірі теңіз дизельдік қозғалтқыштары жатады.

Бу қозғалтқыштары

Ньюкомен сияқты алғашқы бір жақты әрекет ететін сәулелі қозғалтқыштардың күшті соққысы тек төмен қарай жұмыс істеді. Олар поршеньдік таяқ орнына темір тізбек қолданды. Бұл тізбек керілу күшін беруге қабілетті болды, бірақ жоғары қарай итеруге қажетті қысылу күшін беруге жарамайды. Поршень цилиндрдің ішіндегі жиегінен герметикалық түрде жабылды, бірақ цилиндрдің үстіңгі бөлігі ашық болды. Кейіннен, ұзын соғылған тізбекке кететін шығынды азайту үшін қарапайым поршеньдік таяқ пайдаланылды. Уатттың бу машинасының жетілдірілуімен цилиндрдің жоғарғы жағы жабық күйге келді. Бұл, поршеньдік таяқтың айналасын герметикалық жабу үшін тығыздағыш қорапты (сальник) қажет етті, сондай-ақ поршеньдік таяқтың тегіс және дәл цилиндр пішіндес болуын талап етті. Осы кезде қозғалтқыштар әлі де бір жақты әрекет ететін болды және таяқ тек керілу күшімен жұмыс істеді. Кейіннен, Уатттың тағы бір жетілдіруімен екі жақты әрекет ететін цилиндр жасалды. Енді поршеньдік таяқ күшті кезекпен итеру және тарту арқылы беруі керек болды. Бу машинасының жабық цилиндрді кеңінен пайдалануы, көбінесе екі жақты әрекет ететін болғандықтан, оны тығыздағыш қорапқа (сальник) және, демек, поршеньдік таяққа тәуелді етті.

Қосылған

Пистондардың таяқшалары көбінесе айқасқа және поршеньге көлденең ойық пен конус тәрізді кілт немесе тіреу арқылы бекітіледі. Осы кілтті бүйінен жылжыту бекіткішті нығайтады. Көлденең кілтті пайдалану техникалық қызмет көрсету үшін оңай бөлшектеуге мүмкіндік береді. Кейбір кіші поршеньдер бұрандалы поршень таяқшасымен және үлкен гайкамен бекітіледі, бірақ айқас бас көбінесе кілтті пайдаланады. Қозғалтқыштың клапандық механизмін уақыттап келу үшін поршень таяқшасының нақты ұзындығы маңызды болғандықтан, бекіткіш поршеньді поршень таяқшасындағы белгілі бір деңгейге немесе орналасқан жерге қысып қояды, ал ұзындығы (және клапан уақыты) реттелмейді. Бұл ұзындыққа дайындалған таяқшаның жоғары дәлдігі қажет, бірақ клапандарды басқаратын таяқшадан айырмашылығы, қозғалтқышты құрастыру кезінде монтаждаушы оны одан да дәл реттеуі қажет емес.

Құйрық таяқшалары

Ертедегі бу машиналарын жасаушылар көлденең цилиндрлер поршеньнің цилиндр қабырғасына тиюінен артық тозуға ұшырайды деп ойлады. Тік цилиндрлер көп жылдар бойы басым болып келді. Көлденең цилиндрлер қолданысқа енген кезде, поршеньнің салмағын жеңілдету үшін поршеньнің екінші жағында ұзартылған немесе қосымша поршеньді таяқша қолданылды. Бұл екінші тығыздағыш қорап арқылы жасалып, сирек жағдайларда (суретте көрсетілгендей) қосымша айқышпен де қолдауға ие болды. Бүкіл артқы таяқшаны герметикалық корпуста жабу арқасында тығыздағыш қораптың қажеті болдырмады және будың сығуының алдын алды. Дегенмен, мұндай конструкцияда конденсат суы корпуста жиналып, гидравликалық соққыға және механикалық зақымға әкелуі мүмкін еді.

Басты қозғалтқыштар

Басты қозғалтқыштар - кемелерді жылжыту үшін жасалған ықшам бу қозғалтқыштары. Олар поршеньмен қатар орналасқан крестке қарсы тұғырды қуыс түтікше түрінде жасау арқылы жалпы ұзындығын қысқартты. Осылайша поршеньдік таяққа қажеттілік болмады. Біріктіргіш таяқ және оның пальцы осы түтікшенің ішіне орнатылды. Басты қозғалтқыштарда поршеньдердің диаметрі өте үлкен болғандықтан, поршень салмағын ұстау және цилиндрдің тозуын болдырмау мәселесі қайта туды. Басты қозғалтқыштар үлкен поршеньдерін қолдау үшін екінші түтікшені құйрық таяқшасы ретінде пайдаланды.

Бір әрекетті бу қозғалтқыштары

Кейбір кейінгі бу машиналары, көбінесе жоғары жылдамдықты бу машиналары, бір жақты әрекет ететін болды. Олар да багаждық поршеньдерді пайдаланды, бірақ жаңа түрінде. Бұл машиналары тік конструкцияда жасалған және қарапайым поршеньдік жүйеге ие болды, бөлек крестовинасы болмады, бірақ поршеньнің созылған қабырғалары крестовиналық тіреу беті ретінде қолданылды. Осы багаждық поршеньдік конструкция ішкі жану машиналарында дерлік барлық жерде қолданылатын болды.

Бу локомотивтері

Бу локомотивтерінің көбі цилиндрдің ұқсас конструкциясын пайдаланған, онда цилиндрдің қасына крест-хед слайды орнатылып, олардың арасында қысқа поршеньді таяқ болған. Кейбір жағдайларда, құйрық таяқтары да қолданылған. Бұлар Ұлыбританияда сирек болса, Еуропада, әсіресе үлкен локомотивтерде салыстырмалы түрде көп кездесетін.

Дизельді қозғалтқыштар

Ішкі жану (поршеньдік) қозғалтқыштар бу қозғалтқыштарына қарағанда жоғары жылдамдықпен жұмыс істейді. Сондықтан, олардың инерциялық массасы төмендеуімен қатар, поршень мен қосылатын таяқша арасындағы қысқарақ және берік байланыстан пайда көреді. Екі жақты әрекет ететін қозғалтқыштар өте сирек кездеседі, бірақ оларда поршеньдік таяқшалар қолданылған. Осыған байланысты, жоғары жылдамдықты бу қозғалтқыштарының жеңіл салмақты цилиндрлік поршеньдері тез арада қабылданып, бүгінге дейін қолданылып келеді. Олардың негізгі өзгерістері – тығыздау сақиналары мен поршеньдерді жеңілдету үшін алюминий қорытпаларын пайдалану болып табылады. Кейбір ірі, төмен жылдамдықты дизельдік қозғалтқыштар, әсіресе кемелерде қолданылатындар, крестовиналы бас және поршеньдік таяқшаларды қолданады. Орташа және жоғары жылдамдықты дизельдік қозғалтқыштар жылдамдықпен жұмыс істейтіндіктен, жеңіл салмақты цилиндрлік поршеньдерді пайдаланады.