Мохач шайқасы (1687)

Кіріспе

Ұлы Түрік соғысының бөлігі, 1526 жылғы шайқас

infobox әскери қақтығыс
|қақтығыс=Мохач шайқасы (1687)
|бөлігі=Ұлы Түрік соғысы
|сурет=File:Battle of Mohács 1687.jpg
|сурет өлшемі=300px
|сурет сипаттамасы=Вильгельм Кампхаузеннің суретінде Герцог Карл V және Людовик Вильгельм Мохач шайқасында
|күні=12 тамыз 1687
|жері=Нагьхарсань, Баранья, Венгрия
|нәтижесі=Қасиетті Рим империясының жеңісі
|территория=Габсбургтердің Венгрия және Трансильванияны басып алуы
|жауынгер1=Қасиетті Рим империясы
|жауынгер2=
|командир1=Лотарин Карлі, Максимилиан II Эмануил, Марграф Людвиг Вильгельм, Энеа Сильвио Пикколомини, Евгений Савойский, Жан Луи де Бюсси-Рабутен
|командир2=Сары Сүлейман Паша, Родостолық Мұстафа Паша, Эсейд Мұстафа Паша, Жафер Паша
|бірлік1=
|бірлік2=
|күші1=40,000 Габсбург әскері, 20,000 Бавария әскері. Барлығы: 50,000–60,000 адам
|күші2=60,000 адам
|зардап1=2,000 қаза тапқан және жараланған, 600 қаза тапқан. 12 тамыз 1687 күні Осман сұлтаны IV Мехметтің, бас визир Сары Сүлейман Пашаның басқаруымен және Қасиетті Рим императоры I Леопольдтің, Лотарин Карлінің басқаруымен әскерлері арасында шайқас болды. Нәтижесінде австриялықтар шешуші жеңіске жетті. Екінші Мохач шайқасын Мохач шайқасының біріншісінің толыққанды кері бұрылысы деп қарастыруға болады, өйткені оның салдары Венгрия Корольдігінің тарихи аумақтарын қайтарып алуға және Габсбургтер билігімен патшалықты қайта құруға әкелді.

Өмірбаян

Ұлы түрік соғысы 1683 жылғы шілдеде Осман әскерінің Венаға шабуыл жасауымен басталды. Қоршау 12 қыркүйекте Вена шайқасында бұзылды, оны Польша королі Ян III Собескийдің басшылығымен, Киелі Рим империясы мен Польша-Литва одағының біріккен күштері жеңді. Қыркүйектен бастап бастама императорлық әскерлерге өтті. Келесі жылдары Карл Лотарингиялықтың басшылығындағы императорлық Габсбург әскерлері Османдықтарды кері итеріп, көптеген бекіністерді (мысалы, Эстергом, Вац, Пешт) басып алды. Буда шайқасынан кейін олар бұрынғы венгр астанасы Буданы қоршап алып, жаулап алды. 1686 жылдың соңында Османдықтар бейбітшілік туралы ұсыныс жасады, бірақ Габсбургтер бүкіл Венгрияны жаулап алу мүмкіндігін көрді, сондықтан ұсыныс қабылданбады. 1687 жылғы сәуірде Венада әскери қимылдарды жалғастыру туралы шешім қабылданды. Негізгі әскер (шамамен 40 000 сарбаз) герцог Карл Лотарингияның басшылығымен Дунай өзені бойымен Драва өзеніндегі Осиекке дейін жорық жасады, ал Баварияның сайлаушысы Максимилиан II Эммануилдің басшылығымен 20 000 сарбаздық басқа әскер Тиса өзені бойымен Шолнокқа және Петроварадинге қарай жылжыды. Шілде айының ортасында екі императорлық әскер Дунайда кездесіп, құрлық арқылы немесе Драва бойымен Осиекке қарай бағытталды. Керісінше, Осман әскері (шамамен 60 000 сарбаз), Ұлы визир Сари Сулейман Пашаның басшылығымен, оны қорғау үшін Осиектегі Драва өзенінің негізгі арнасының алдында (8 шақырымдық ағаш көпір) орналасты, содан кейін бұл позицияны нығайтты. Императорлық әскер келгенде, Драва өзені екі тарапты бөліп тұрды. Шілде айының соңында императорлық әскер өзен жағалауында плацдарм жасап, Османдықтарға қарсы тұруға дайын болды. Бірақ Осман әскері белсенділік танытпады және Дравадағы бөгеттерге, көпірлерге және жағалауға артиллериялық оқ жаудырумен ғана қанағаттанды. Герцог Лотарингия қорғалған Осман лагеріне шабуыл жасай алмайтынын түсінген соң, бірнеше күннен кейін плацдармды тастап кетуге шешім қабылдады. Бұл үшін ол өзінің қолбасшылары мен император Леопольд I-нің сыныптарына ұшырады. Осман империясының Ұлы визирі бұл әрекетті Габсбург әскерлерінің рухының төмендеуінің белгісі деп түсіндірді, сондықтан олардың соңынан ілесуге шешім қабылдады. Тамыз айының басында Осман әскері Габсбург әскерін Мохачқа және Османдықтардың бекіністі позициясына қарай кері итерді. Османдықтар бұл бекіністі позицияны Дардада, тығыз бұталардың арасында жасырып салды, сондықтан Габсбург әскері оны байқамады. Осы себепті герцог Карл Лотарингия Осман әскерінің жақын маңда болуын күдіктенбеді.

The Great Turkish War began in July 1683 with an attack on Vienna by the Ottoman army. The siege was broken by the Battle of Vienna on 12 September, won by the combined forces of the Holy Roman Empire and the Polish–Lithuanian Commonwealth, under the overall command of the King of Poland, John III Sobieski, who led the Polish forces. From September the initiative passed to the Imperial troops. In the following years the Imperial Habsburg armies under Charles of Lorraine drove the Ottomans back, conquering many fortresses (such as Esztergom, Vác, Pest). After the Battle of Buda they laid siege to and took over the former Hungarian capital of Buda. At the end of 1686 the Ottomans made peace overtures; however, the Habsburgs saw a chance to conquer the whole of Hungary and the overtures were rejected. In April 1687 it was decided in Vienna that further military action should be taken. The main army (of about 40,000 troops) under the command of Duke Charles of Lorraine proceeded along the River Danube to Osijek on the River Drava, while another army of about 20,000 men under the command of Maximilian II Emanuel, Elector of Bavaria moved along the River Tisza to Szolnok and towards Petrovaradin. In the middle of July the two imperial armies met on the Danube and either marched overland or along the Drava to Osijek. In contrast, the Ottoman army (of about 60,000 men), under the command of the Grand Vizier Sari Süleyman Paşa, stayed in front of the main River Drava crossing (with its 8 km long wooden bridge) at Osijek in order to protect it, and then fortified this position. When the Imperial army arrived, the River Drava divided the two sides. At the end of July the Imperial army was able to make a bridgehead on the shores of the river and stood in battle array, to challenge the Ottomans. However, the Ottoman army remained passive and was satisfied with artillery bombardments of the weirs on the Drava, the bridges and the riverside. As the Duke of Lorraine realized he was not able to attack the fortified Ottoman camp, he decided to leave the bridgehead after a few days. For this he was criticized both by his own sub commanders and by the Emperor Leopold I. The move was interpreted by the Ottoman Grand Vizier as a sign of a loss of morale by the Habsburg troops, so he decided to follow them. In early August, the Ottoman army drove the Habsburg army back toward Mohács and an Ottoman fortified position. The Ottomans had also built this fortified position at Darda, hidden among the thick bushes so that it was not visible to the Habsburg army. For this reason Duke Charles of Lorraine did not suspect the presence of the Ottoman army in the vicinity.

Шайқас

12 тамызда таңертең Лотарингия герцогы Сиклосқа көшуді шешті, себебі оның орны мен қатты топырағы оны шайқас алаңы ретінде тиімді етті. Габсбургтердің оң қанаты батысқа қарай жылжуды бастады. Сари Сүлеймен паша осы мүмкіндікті күтіп келгенін айтты. Ол өзінің барлық әскерімен Император әскерінің сол қанатына шабуыл жасауға бұйрық берді, оны Максимилиан II Эммануил, Баварияның курфюрстісі басқарып, әлі де бұрынғы орнында тұрды және Габсбургтердің соғыс жоспарына сәйкес батысқа қарай жылжуға тиіс болды. Осман әскері Император әскерін Нагихарсань және жақын маңдағы Нагихарсань төбесіне жеткізді, оның көлемді орманды тік беткейлері бар. Олардың 8 мың Сипахиы сол жақтан Габсбург әскерінің қанатын айналып өтуге тырысты. Бавариялық курфюрст герцог Лотарингияға хабаршы жіберіп, осы қанатқа қауіп төніп тұрғанын хабарлады. Бұйрықтар жылдам беріліп, жіберілді және Император әскерінен екі есе көп болған Осман күштерінің шабуылына қарсы тұру үшін бірден позициялар алынды. Габсбургтердің жаяу әскері өз позициясын ұстады, ал генерал Энеа Сильвио Пиколомини өзінің бірнеше ат әскері полктерімен сәтті қарсы шабуыл жасап, Осман Сипахиларының алға жылжуын тоқтатты. Османлы Ұлы Визирі күтпеген бұл қарсылыққа таңқалды және Осман шабуылын тоқтатуға бұйрық берді. Осман артиллериясы Габсбург позицияларын атуын жалғастырды, бірақ жаяу әскер мен ат әскерлеріне өз позицияларын ұстап тұру және жаяу әскердің бекіністердің артына шегінуі бұйырылды. Бұл салыстырмалы үзіліс Габсбург әскерінің оң қанатына бастапқы орнына оралуға жеткілікті уақыт берді. Герцог Лотарингия бастапқыда өз әскерінің позицияларын қорғау керек деп ойлады, бұл тоқырауға әкелуі мүмкін еді. Алайда Бавариялық курфюрст және Баден-Баден маркграфы Людовик Вильгельм оны кең ауқымды қарсы шабуылға бұйрық беруге көндірді. Бұл қарсы шабуылға Габсбург әскерін дайындау 15:00-де аяқталды. Сол сәтте Сари Сүлеймен паша Родостолық Мустафа пашамен бірге тағы да шабуыл жасауға шешім қабылдады. Сипахилар генишарлық жаяу әскердің алдыңғы шабуылына қолдау көрсетіп, Габсбург әскерін айналып өтуге тырысты. Баден-Баден маркграфы өз жаяу әскері эскадрильясымен шабуылға қарсы тұрып, содан кейін әлі дайын емес Осман қорғаныс позициясына шабуыл жасады. Осман бекіністеріне жасалған бұл Императорлық шабуылдың алдыңғы қатарында генералдар Людвиг Иоганн Граф Бусси Рабутин және Савой князі Евгенийдің басқаруындағы әскерлер болды. Осман шабуылы мен қарсыласуы күйреп, Осман әскері қашқан күйде шегінді. Бұл шайқас Осман үшін күйреуге ұшырады. Соғыс бойында Габсбург әскерінің тек сол қанаты ғана негізгі шайқасқа қатысты. Оң қанаттың алдындағы тығыз орман олардың шабуылға шығуына кедергі келтірді. Осыған қарамастан, олар Османды ығыстыру және кері шегінуге мәжбүрлеу үшін оң жақтан айналып өтуге тырысты, бірақ олардың колонналары орманда жолын жоғалтты. Габсбург әскерінің шығыны өте аз болды, шамамен 600 адам қаза тапты. Осман әскері зор шығынға ұшырады, шамамен 10 000 адам қаза тапты, сондай-ақ олардың көп бөлігі артиллериясынан (шамамен 66 зеңбірек) және жабдықтарынан айырылды. Ұлы Визирдің сәнді қолбасшылық шатыры мен 160 Осман туы Императордың қолына түсті. Бавариялық курфюрстке берілген олжаның үлесінің құны екі миллион алтын дукаттан асып кеткені хабарланды. Осман әскерінің ыдырауы Император әскерлеріне үлкен аумақтарды жаулап алуға мүмкіндік берді. Олар Осиек, Петроварадин, Сремски Карловци, Илок, Вальпово, Пожега, Палота және Эгерді басып алды. Қазіргі Славония мен Трансильванияның көп бөлігі Императорлық билікке көшті. 9 желтоқсанда Пресбургте (қазіргі Братислава, Словакия) диета ұйымдастырылды, және архиегер Иосиф Венгрияның бірінші мұрагерлік королі болып тажына отырды, ал Габсбург императорларының ұрпақтары Венгрияның майланған корольдары деп жарияланды. Бір жыл бойы Осман империясы парализге ұшырады, ал Император әскерлері Белградты басып алуға және Балқанға терең енуге дайын тұрды.

On the morning of 12 August the Duke of Lorraine decided to move to Siklós, because the position and the hard ground there made it more appropriate as a battleground. The Habsburg right wing moving westward began to march through a densely forested area. Sari Süleyman Paşa decided that this was just the chance he was waiting for. He ordered an attack with his entire army on the Imperial army's left wing, which under Maximilian II Emanuel, Elector of Bavaria was still in its earlier position, and which according to the Habsburg battle plan was also to start marching west. The Ottoman army caught the Imperial army near Nagyharsány and the nearby Nagyharsány Hill, with its heavily wooded steep slopes. Their cavalry, consisting of 8,000 Sipahis, tried to outflank this Habsburg army wing from the left. The commander of the wing, the Elector of Bavaria, immediately sent a courier to the Duke of Lorraine, informing him that this wing was under threat. Orders were given and sent quickly and positions were taken immediately to resist the attack of the superior Ottoman forces, which had twice the number as the Imperial forces. The Habsburg infantry held their position, and Gen. Enea Silvio Piccolomini with some of his cavalry regiments successfully counterattacked and stopped the advance of the Ottoman Sipahi cavalry. The Ottoman Grand Vizier was surprised by this unexpectedly fierce resistance and ordered the cessation of the Ottoman attack. The Ottoman artillery continued to fire on the Habsburg positions, but the infantry and cavalry troops were ordered to hold their positions and the infantry to go defensive behind the fortifications. This relative lull in fighting gave the right wing of the Habsburg army enough time to return to its original position. The Duke of Lorraine initially thought that his army should defend the positions, which might have led to a relative standstill. However, to gain the initiative, the Elector of Bavaria and Louis William, Margrave of Baden Baden persuaded him to order a large scale counterattack. The deployment of the Habsburg army for this counterattack was finished at 3:00 pm. At that same time Sari Süleyman Paşa decided to attack again alongside Mustafa Pasha of Rodosto, the Janissary Agha. Again, Sipahis supported the Janissary infantry frontal attack by attempting to outflank the Habsburg army. The Margrave of Baden Baden successfully resisted the attack with his infantry squadrons and then went on to attack the still unfinished Ottoman defensive position. At the forefront of this Imperial penetrative attack on the Ottoman fortifications were troops under the command of the generals Ludwig Johann Graf Bussy Rabutin and Prince Eugene of Savoy. The Ottoman attack and then resistance collapsed and Ottoman army retreated in a wild flight. The battle became a crushing defeat for the Ottomans. Throughout the battle only the left wing of the Habsburg army saw the main action. There was a dense forest in front of the army's right wing that prevented it from attacking. Despite this, it attempted a bypassing maneuver on the right to force the relocation and withdrawal of the Ottomans, but its columns lost their way in the forest. The losses of the Habsburg army were very light, about 600 men. The Ottoman army suffered huge losses, with an estimated 10,000 dead, as well as the loss of most of its artillery (about 66 guns) and much of its support equipment. The splendid command tent of the Grand Vizier and 160 Ottoman flags fell into Imperial hands. It is reported that the value of the share of the bounty that was given to the Elector of Bavaria surpassed two million golden ducats. The disintegration of the Ottoman army allowed Imperial armies to conquer large areas. They took over Osijek, Petrovaradin, Sremski Karlovci, Ilok, Valpovo, Požega, Palota and Eger. Most of present day Slavonia and Transylvania came under Imperial rule. On 9 December there was organised a Diet of Pressburg (today Bratislava, Slovakia), and Archduke Joseph was crowned as the first hereditary king of Hungary, and descendant Habsburg emperors were declared the anointed kings of Hungary. For a year the Ottoman Empire was paralysed, and Imperial forces were poised to capture Belgrade and penetrate deep into the Balkans.