Кіріспе

Американдық когнитивтік нейробиолог Марта Джулия Фарах (30 тамыз 1955 жылы туған) – Пенсильвания университетінде когнитивтік нейроғылымдарды зерттеуші. Ол өте кең тақырыптар спектрінде жұмыс істеген; Психологиялық ғылымдар қауымдастығының өмірлік жетістіктері үшін берген сыйлығында былай делінген: «Оның ой бейнелеу, бетті тану, семантикалық жад, оқу, назар және атқару функциялары тақырыбындағы зерттеулері осы саладағы классикалық еңбектерге айналды».

Фарах МТИ-ден металлургия және философия салалары бойынша бакалавр дәрежесін, ал Гарвард университетінен психология ғылымы бойынша доктор дәрежесін алған. Ол Карнеги-Меллон университетінде және Пенсильвания университетінде оқытумен айналысты, қазір ол Уолтер Х. Анненбергтің табиғаттану ғылымдарының профессоры және Нейроғылымдар орталығының директоры.

Алғашқы жұмыстар

Фарахтың алғашқы еңбектері көру және есте сақтаудың нейрондық негіздеріне қадалатын. 1990 жылы жарық көрген "Визуалды агнозия: Объектілерді танудың бұзылыстары және олардың қалыпты көру туралы не бізді хабарлайтыны" (MIT Press) кітабында ол келесі екі онжылдық бойында танымдық нейроғылым зерттеулерімен айналысқан визуалды тану туралы көптеген сұрақтарды қойды. Бұл сұрақтардың ішінде адам миы барлық визуалды объектілер кластары үшін жалпы мақсаттағы үлгіні тану жүйесін пайдалана ма, әлде бет және/немесе басылған сөздерді тану үшін мамандану бар ма, сондай-ақ семантикалық есте сақтау білімі мида категориялар бойынша (мысалы, тірі және тірі емес нәрселер) немесе модальділік бойынша (мысалы, визуалды және моторлық ақпарат) ұйымдастырылғандығы туралы мәселелер қарастырылды. Оның зерттеулері әртүрлі стимулдар мен ақпарат түрлері үшін арнайы жүйелердің бар екенін көрсететін еңбек бөлінісінің айқын деңгейін ашты және "Vision Cognitive Neuroscience" (Wiley Blackwell, 2000) және "Visual Agnosia" кітабының (MIT Press, 2004) екінші басылымында жинақталды. Фарах 1980-ші жылдардың басында танымдық теорияларды тексеру үшін неврологиялық пациенттердің мінез-құлқын қолданған алғашқы ақпараттық өңдеу психологтарының бірі болды. Сол кезде таным компьютерлермен салыстырылды – ми, аппаратқа қарағанда, бағдарламалық жасақтама сияқты – және компьютер бағдарламаларын түсінуде аппараттық "зақымданудың" әсерін зерттеу қиындықтары таным ғылымында нейропсихологиялық әдістерді қолдануға кедергі келтірді. Бұл сын тек есептеу архитектурасының белгілі бір түрлері үшін ғана қолданылады, ал Фарахтың үлесінің бірі – нейропсихологиялық бұзылулардың параллельді таратылған өңдеу модельдерін жасау болды.

Қазіргі фокус

Соңғы жылдары Фарах зерттеулерінің бағытын когнитивтік нейробиология және нақты өмір арасындағы жаңа мәселелерге бұрды. Ол невроэтика саласындағы, нейроғылымның қоғамдық және этикалық салдарларын зерттейтін алғашқы және ықпалды қатысушы болды. 2006 жылы ол Халықаралық нейроэтика қоғамын құрушылардың бірі болды. Фарах 2008 жылдың мамыр айында Билдерберг жиналыстарына шақырылған арнайы қонақтар тізіміне де енді. Оның қазіргі зерттеулері кедейлік пен ми дамуы арасындағы байланысқа қатысты. 2009 жылдың тамызында Пенсильвания университетінің Нейроғылым және қоғам орталығының директоры болып тағайындалды. 2010 жылдың қарашасынан бері Марта Фарах Әлеуметтік нейроғылым қоғамы директорлар кеңесінің мүшесі.