Кіріспе

Розмари Баркет (Rosemary Barkett; 29 тамыз 1939 жылы туған) – 2013 жылдан бері Гаагада орналасқан Иран-АҚШ талап арыздары трибуналының мексикалық-американдық судьясы. Бұрын ол АҚШ-тың 11-ші апелляциялық округінің судьясы болған. Осы лауазымға тағайындалғанға дейін Флорида Жоғарғы Сотының төрағасы қызметін атқарды. Мексикада Сириядан эмиграциялаған ата-аналардан туған ол Флорида Жоғарғы Сотындағы тұңғыш әйел, араб-американдық және испано-американдық судья (сириялық тегі бар) ретінде танылды.

Өмірбаян

Розмари Баракат Мексиканың Тамаулипас штатындағы Сиудад-Виктория қаласында дүниеге келді. Баркеттің ата-анасының жеті баласы есейді. 1946 жылдың қаңтар айында Баркет алты жаста болғанда, оның бүкіл отбасы Майамиге (Флорида штаты) көшіп келді. Мексикалық туған Баракат Майамиге көшіп келгенге дейін тек испан тілінде сөйлеген. Майамиге келгеннен кейін отбасы өз тегінің жазылуын Баркетке өзгертті. Баркет 1958 жылы 18 жасында АҚШ азаматы атанды. 17 жасында Баркет киелі Жүсіп әпкелері қатарына қосылып, монах болды. Орденде жүріп, Флоридадағы Сент-Джозеф колледжінен Associate of Arts дәрежесін алды. 1960 жылдан 1968 жылға дейін ол Тампа, Джексонвилл және Сент-Огастин қалаларында бастауыш және орта мектептерде сабақ берді. Кейін, 1990 жылы ол "Орландо Сентинель" газетіне монастырь "тойларсыз қыздар қауымы сияқты" екенін айтты. Баркет 1967 жылы монастырьдан шықты, сонымен бірге Спринг-Хилл колледжінде ғылым бакалавры дәрежесін summa cum laude алды. Ол 1970 жылы Флорида университетінің заң факультетіне оқуға түсті, онда ол үздік түлек үшін Миллер мемориалдық сыйлығын жеңген алғашқы әйел болды.

Флориданың Жоғарғы соты

Шамамен он жыл жеке практикадан кейін, Баркет 1979 жылы губернатор Боб Грэм тарапынан штаттық округ сотының судьясы болып тағайындалды. Ол жоғары сот органдарына өрледі, Флорида штатының он бесінші сот округінің бас судьясы және 1984 жылы Флорида штатының төртінші апелляциялық сотының апелляциялық судьясы болып. Келесі жылы губернатор Грэм оны Флорида Жоғарғы Сотына тағайындады, бұл лауазымда қызмет еткен алғашқы әйел болды. 1992 жылы әріптестері оны штаттың бірінші әйел бас судьясы етіп сайлады. Флориданың ең жоғарғы сотының бірінші әйел судьясы ретінде оның тағайындалуы институттағы гендерлік теңсіздік мәселелерін көрсетті. Оның тағайындалуына дейін Жоғарғы Сот ғимаратында судьялардың кабинеттері орналасқан қабатта екі ғана дәретхана болды, біреуі "Соттар" деп, екіншісі "Ханымдар" деп белгіленген. Осы өзгеріске қоса, оның қызметі "Мырза судья" деген атаудың қолданылуын тоқтатты. Баркетті "Мэдам судья Баркет" деп атау керек болды, бірақ ол үйленбегендіктен және "Мэдам" аталымының басқа мағынасына сай келмейтіндіктен, бұл атау оған ұнамады. Оның орнына ол жай ғана "Судья Баркет" деп аталуын өтінді. Басқа судьялар да соған ілесіп, "Мырза" деген атауды жойды. 1992 жылы Баркет штаттық Жоғарғы Сотта қалу үшін өткізілген қатаң мерзімді тексеру сайлауында 61 пайыз дауыспен жеңіске жетті. Сол кезде Американың Ұлттық мылтық қауымдастығы және Флориданың "Өмірге құқық" сияқты ұйымдар негативті жарнамалық науқандар жүргізді.

Он бірінші апелляциялық округ соты

1993 жылдың 24 қыркүйегінде президент Билл Клинтон Баркетті Америка Құрама Штаттарының он бірінші округтік апелляциялық сотына (Флорида, Алабама және Джорджия штаттарының істерін қарайды) тағайындады. Бұл орынды судья Пол Хич Рони босатқан болатын. Баркеттің кандидатурасына газет колоннистері мен консервативті саясаткерлер, сол кезде Сенаттың сот комитетінің жетекші республикашысы болған Оррин Хатч қызу қарсылық білдірді. The New York Times, солшыл көзқарасты Mother Jones журналы және 2014 жылы жарық көрген The Biblical Truth About America's Death Penalty кітабында жазылғандай, Баркеттің қылмысқа қатысты жұмсақ екендігіне көп көңіл бөлінді. Қарсылық оның өлім жазасына қарсы екеніне байланысты болды, бірақ ол штаттық жоғарғы сотта жұмыс істеген кезде өлім жазасын 275 рет бекіткен. 1994 жылы New York Times газетінде Анна Квиндлен Баркетті Стром Турмонд сияқты сенаторлардың қалай "Борк" еткенін сипаттады, ол "бас судья өлім жазасын жоюға дауыс берген әрбір қылмыстық істің қанды егжей-тегжейін айтты". Баркетке ақырында демократтар бақылауындағы АҚШ Сенаты 61–37 дауыспен растады. Ол 1994 жылдың 15 сәуірінде қызметке кірді. 1994 және 1996 жылдар аралығында көптеген консервативті саясаткерлер Баркетті саяси қарсыластарымен байланыстыруға тырысқан саяси шабуыл жарнамаларында ашық пайдаланды. Мысалы, Теннесси штатының сенат сайлауында Билл Фрист, Сассердің Баркетті Апелляциялық сотқа бекітуге дауыс бергенін атап өткеннен кейін, қазіргі Джим Сассерді жеңді. Калифорния Сенатына сайлау кезінде Майкл Хаффингтон Баркеттің либералды белсенді судья екенін көрсететін және Баркетті сол жарыстағы қарсыласы Дианна Файнштейнмен байланыстыратын газет жарнамаларын толық бетпен шығарды. Билл Клинтонды қылмысқа жұмсақтықпен қарағандай көрсетуге тырысқан кезде республикалық партияның президенттікке үміткері Боб Доул Баркетті өзінің "Соттық ұят залындағы" 4 судьяның қатарына қосты. Нью-Йорк университетінің құқық туралы мақаласында айтылғандай, Баркет 12 000 шешім қабылдап, 3000 пікір жазды, бірақ бұл шабуыл жарнамаларының көпшілігі соттың басқа мүшесі жазған бір ғана пікірге бағытталған. Сонымен қатар, Баркетті Флорида полициясының бауырлас ордені, патрульшілердің қайырымдылық қауымдастығы және түзеу мекемелерінің қызметкерлерінің қауымдастығы қолдады. АҚШ апелляциялық сотының судьялары әдетте үш судьядан тұратын топтарда шағымдарды тыңдайды, ал судья Баркет – өзінің үш штатындағы он екі апелляциялық сот судьясының арасында санаулы либералды судьялардың бірі саналды. Ол, екі судьяға қарсы дауыс бергеннен кейін, басқа пікірлерімен танымал болды. Мысалы, Уоррен Хилл кісі өлтіргені үшін сотталып, өлім жазасына кесілген. Сотталғаннан кейін оның ақыл-жағдайын анықтауға қатысты қосымша дәлелдер пайда болды, егер бұл шын болса, онда заң бойынша өлім жазасын орындауға болмайтын еді. 2013 жылы The New York Times және The American Prospect газеттерінде келтірілгендей, Баркеттің қарсылығы келесідей болды: "Соттарға жасалған қателік ешқашан мойындалмайды деу, әділет жүйесімен мақтан тұтатын және оны әлемге әділдік үлгісі ретінде экспорттауға тырысатын ел үшін өте керемет". Хилл 2014 жылы өлім жазасына кесілді. Баркетке екі рет дауыс берілді, өйткені 11-ші округ соты өлім жазасына кесілген тұтқындардың адвокаттары мерзімді жібергеннен кейін шағымдарды тыңдаудан бас тартты. Ол: "Өлім жазасына кесілген тұтқындар адвокаттарының немқұрайлылығының салдарынан зардап шегуі әділетсіз және теңсіз" деді. АҚШ Жоғарғы Соты осы екі істі де қарады (Maples v. Thomas және Holland v. Florida) және екі шешімді де жоққа шығарды, негізінен Баркеттің қарсылығымен келісті. 2004 жылы он бірінші округтің 12 судьясы 6–6 дауыспен Флоридадағы гомосексуалды ата-аналардың бала асырау ісін қараудан бас тартты. Теңдік болғандықтан, іс қарауға алынбады. Флориданың губернаторы Джеб Буш бұл шешімді мақтап, сот шешімі "Флориданың асырап алынған балалардың әке мен анасы бар үйінде болуы ең жақсы деген тұжырымын растайды" деді. Баркеттің қарсылығы тек гомосексуалдар ғана бала асырауға рұқсат етілмейтінін, бала зорлаушылар мен отбасылық зорлық-зомбылық жасаушыларға асырауға тыйым салатын ереже жоқ екенін көрсетті. "Адвокат" газетінде келтірілгендей, Баркеттің қарсылығы бұл айырмашылықты атап көрсетті: "Шын мәнінде, Флориданың асырап алу туралы заңдары гомосексуалдарға тіпті балалардың қауіпсіздігіне қауіп төндіретін адамдардан да жаман қарауда". Флорида жеке адамдардың бала асырауға рұқсат беріп, гомосексуалдардың тұрақты тәрбиеленуші болуына рұқсат бергенін ескере отырып, Баркет былай деді: "асырап алу контекстінде, заңдағы осы теңсіздік ең таза иррационалдық формасы болып табылады". 2008 жылы Баркет Флориданың дауыс тізімінен шығару жүйесіне қатысты істе қарсы дауыс берді (Florida State Conference of the NAACP v. Browning). The New York Review of Books журналында жарияланғандай, Баркеттің жазбаша қарсылығы Флорида жоспарының нәсілдік әсерін атап көрсетті: қара нәсілді дауыс берушілер сканерленген топтың 13 пайызын құраса, шығарылғандардың 26 пайызын құрады. Ақ нәсілді дауыс берушілер топтың 66 пайызын құраса, қабылданбаған топтың 17 пайызын ғана құрады. 2011 жылы Баркет трансгендерлерге қатысты кемсітутің конституцияға қайшы екенін анықтаған апелляциялық сот шешімін жазды (Glenn v. Brumby). Судья Билл Прайор Баркетке 2–1 көпшілік дауыспен қосылды. Бұл 2017 жылы президент Дональд Трамптың АҚШ Жоғарғы Сотына тағайындалған кезде Прайорға қиындық тудырды, өйткені бұл шешім оған қарсы пайдаланылды. Баркет 2013 жылдың 30 қыркүйегінде халықаралық трибуналдағы қызметке қабылдануына байланысты соттан кетті. Баркет федералдық соттан кеткеннен кейін де дау тудырды. Law.com ішкі веб-сайты Баркеттің "өзінің класындағы" екенін мақтап айтты, ал консервативті National Review журналы "Розмари Баркеттің американдық сот жүйесіндегі 34 жылдық қателіктерінің соңына" қуанды.

Иран/АҚШ талап арыздар жөніндегі трибуналы

Баркет 2013 жылдың 1 қазанында Иран-АҚШ талап арыздар трибуналына қосылды, осы қызметке АҚШ Мемлекеттік департаменті тағайындады. Трибунал Гаага қаласында (Нидерланды) орналасқан.

Халықаралық Сот соты

2022 жылдың шілдесінде Баркет АҚШ тарапынан Халықаралық сотта (Дүниежүзілік сот) «Ирандық активтердің кейбір мәселелері» ісі бойынша (Иран Ислам Республикасы мен Америка Құрама Штаттары арасындағы) ad hoc судья ретінде тағайындалды.

Оқыту және сырттай қызмет

Федералды сотқа қызмет еткенде, Баркет Колумбия заң мектебінде профессор Луис Хенкинмен бірге Адам құқықтары және салыстырмалы конституциялар тақырыбында семинар жүргізді. Баркет сондай-ақ Флорида сот колледжінің, Ұлттық сот колледжінің, Сот әкімшілігі институтының Жаңа апелляциялық судьялар семинарының және Аспен институтының оқытушылар құрамында қызмет етті. Ол Сирия, Катар, Түркия, Оңтүстік Африка, Алжир, Қытай, Гаити, Қырғызстан және Мексика сияқты әлемнің көптеген елдерінде лекциялар оқыды. 2016 жылы Баркет және Флорида Жоғарғы сотының бұрынғы төрағасы Гарри Ли Анстед басқа аға заңгерлермен бірге өлім жазасы ісі бойынша қысқаша мәлімдеме жасады, онда штаттың өлім жазасы заңы конституцияға қайшы екенін айтты. Олар Флорида штатының өлім жазасына кесілген 390 адамның жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға алмастыру керек екенін мәлімдеді. Баркет 2015-16 жылдары Нью-Йорк қалалық университетінің заң мектебіндегі Халықаралық бейбітшілік және әділдік орталығында Резидент-ғалым болып жұмыс істеді. Ол сот жүйесінің ашықтығын арттыруға бағытталған "Әділет өлшемдері" ұйымының кеңесіне кіреді. Баркет сонымен қатар Халықаралық құқық американдық қоғамының құрметті президенті лауазымын иеленеді.

Құрметтер

Баркет ондаған марапатқа ие болды және жеті құрметті доктор дәрежесімен марапатталды. Жыл сайын оның құрметіне екі марапат табыс етіледі. Розмари Баркет атындағы сыйлық Флорида сот адвокаттары академиясымен жыл сайын теңдік пен әділдікті қамтамасыз етуге жасалған еңбектерді мойындау үшін тапсырылады. Розмари Баркеттің үздік жетістіктері сыйлығы Флорида әйелдер адвокаттар қауымдастығымен жыл сайын беріледі. Судья Розмари Баркеттің сот процесі бағдарламасы 2017 жылы «Иммигранттар үшін әділет» американдықтарымен құрылды – бұл иммигранттардың негізгі адам құқықтарын қорғауға және дамытуға ұмтылатын коммерциялық емес құқықтық көмек ұйымы. Баркет ондаған кеңестер мен ұлттық/халықаралық комитеттерде қызмет етті. Ол 1986 жылы Флорида Әйелдер даңқы залына енгізілді және Барри университетінің қамқоршылар кеңесінің көп жылдық мүшесі болды.