Таң қақпалары: Оңтүстік теңіз аралдарының тағдыры

Кіріспе

Генри Де Вер Стакпулдың 1925 жылғы романы "Таң қақпалары" – Генри Де Вер Стакпулдың романтикалық романы, алғаш рет 1925 жылы жарық көрді. Бұл "Көк лагуна" трилогиясының үшінші және соңғы романы, ол "Көк лагуна" (1908) романымен басталып, "Құдайдың бағы" (1923) романымен жалғасты. Стакпул бұл үшінші кітапты еуропалықтардың Оңтүстік теңіз аралдарының мәдениетін және халқын жоқ етуін ашып көрсету мақсатымен жазды. Оның кіріспесінде былай делінген:

Әлем тарихында ешбір халыққа осы алыс аралдардың жергілікті тұрғындарына түскендей қиындық тиген емес; басқа еш жерде сіз бұрынғы асыл тектің қалдықтарын таза ауамен толық бастапқы ортасында таба алмайсыз, бірақ олар джин мен бензин иісімен, кейде романтика мен реализмнің арасында әлемге көрсетіледі. Егер олар сөйлей алса, осы қалдық былай демес пе еді: "Ақ адам, сен бізден өлімнен басқа барлық жақсы нәрсені алдың, мақтаннан басқа барлық жаман нәрсені бердің, енді бірін қайтар. Біз туралы жазба, немесе жазып жатып, біз қандай болғанымызды ғана есіңде сақта"?

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман басталады "Құдайдың бақшасы" оқиғасынан кейін бір-екі күн өткен соң. Дик Лэстранж, Дикки мен Эммелин Лэстранждың ұлы, 14-15 жаста. Ол Катафаны жақсы көреді, ол испан қызы, Каролин аралының Канака халқының асырап алған қызы, оның ата-анасы тұрған аралдан (Палм ағашы) шыққан. Ол оны өз аралына алып келді. Күрделі саяси жағдайларға байланысты, халық оны жаңа патша деп жариялады. Дик халықты басқаруға құштар емес, оған кеңес және басшылық қажет. Ол сондай-ақ аралдың қорғаныс мәселесі бар екенін бірден байқайды. "Құдайдың бақшасында" Каролиннің жауынгерлік жастағы және мәртебелі ер адамдарының барлығы Палм ағашына жасалған ойсыз шабуылдың салдарынан қайтыс болды және олардың барлық соғыс каноэлары өртелді. Балық аулау каноэлары әлі де бар, бірақ жаңа соғыс каноэларын дереу салу керек. "Құдайдың бақшасында" Палм ағашын басып алған Меланезиялық құлдардың барлығы ер адамдар болған; егер олар Палм ағашын (Канака Marua деп атайды) тұрақты мекен етуді шешсе, олар әйелдерді ұрлау үшін ең жақын аралға, Каролинге шабуыл жасайды. Ол үлкен аралдың оңтүстік жағынан үш қарт каноэ жасаушыны шақырады, бірақ оның хабарын жеткізген әйелдер оларды мойындамай, Таориді (Дикті) өздерінің басшысы ретінде танымайтындарын айтып қайта оралады. Дик жағдайды түсіндіру үшін өзі барып, ең үлкен каноэ салушы Айомамен және оның немересі Ле Моанмен кездеседі, ол Дикке бірден ғашық болады. Ол Диктің үйленгенін білмейді, тіпті оның қалыңдығы өзінің Катафа әпкесі екенін де білмейді (Катафа марқұм діни қызметкер Ле Хуанның асырап алған қызы және сондықтан Ле Хуанның биологиялық қызы Ле Женабонның қарындасы, ол Ле Моанның анасы). Оңтүстік жағалауда жалғыз қалғанда, оңтүстік жақтағы барлық адамдар каноэ салуға көмектесу үшін солтүстікке барады, Ле Моан ақ адамдармен толы шхуна Кермадектің лагунаға жүзіп бара жатқанын көреді. Олар адамдарға, әсіресе Дикке шабуыл жасауы мүмкін деп ойлап, Ле Моан оларға аралда жалғыз екенін және қалғандардың барлығы дауылда қайтыс болғанын айтады. Капитан Петерсон, қатал және қатыгез, бірақ мейірімді адам, оны кемеге алып, басқа аралда өмір сүру үшін орын тапқанша, Канака экипажымен бірге болу үшін Паомотуан көмекшісі Сруға береді. Ле Моанмен сөйлескенде Сру екі нәрсені біледі: қыз абсолютті бағыт беру сыйына ие және компассыз кез-келген жерге бара алатын жолды таба алады; және ол өте үлкен қос жемшөп әшекейін киеді, бұл Сруға Каролиннің лагуналары жемшөпке толы екенін айтады. Сру оны Дикке ғашық екендігі және оны қорғауға тырысқаны туралы бөлігін қоса алғанда, оған сенім артуға шақырады. Ол сондай-ақ лагунаның шынымен де жемшөпті балықтарға толы екенін айтады. Сру оған капитан Питерсон Дикке немесе адамдарға ешқашан зиян келтірмейтінін, бірақ оған інжу-маржан туралы айту керек емес екенін айтады, өйткені ол пайда табушы болып табылады және бәрін өзі үшін алады. Ол келесі бірнеше аптаны оған кемені қалай басқаруды үйретеді. Бірінші офицер Рантан және Карлин есімді жағажайлық жігітпен бірге, ол солтүстік аралдарға баратын кемеге отырды, Сру Питерсонды және ақ сандал ағашы саудагерін өлтіріп, көтерілісті жоспарлап, жүзеге асырады. Осы уақытта Айома жаңа соғыс каноэларын салуға ынтамен басшылық жасайды және Дикпен қайықтар туралы, Кирнидің бұрыннан салған және Дик өзінің бұрынғы өмірімен қалған жалғыз байланысы ретінде бағалайтын кеме модельдері туралы үздіксіз сөйлеседі. Айома сонымен қатар Диктің штаб бастығы болды, яғни оған әдеп пен патшалық міндеттері туралы кеңес берді (мысалы, ол Дикке өзін төмендетпеу керек деп ескертеді, өйткені оны тең деп қарастыру орынсыз). Кермадек Каролинге оралады, оны Ле Моан басқарады, ол Рантан мен Карлин жағаға шығып, бірнеше адамды, соның ішінде екі сәбиді атып, жартылай дайын каноэлерді бұзады. Кермадекке оралғанда, олар Канака экипажына Каролин халқы оларға шабуыл жасағанын айтады, бірақ Ле Моан шын мәнінде не болғанын көрді және кейінірек экипажға айтып, Каролин халқы жақсы екенін және оларды қабылдамақ екенін айтады, егер олар жағаға бейбітшілікпен келсе. Ле Моан Карлинді өлтіруге тырысады, ал Рантанды өлтіруге тырысады; өзін қорғағанда, оны оны жасырын түрде сүйген экипаж мүшесі Каноа құтқарады. Олар Рантанды байлап, Каролин халқының қолына тапсырады, олар Кермадектен келген Канаканы татулық пен достықпен қарсы алады. Дик Рантанды қайтыс болған сәбилердің аналарына береді, олар оны өздері қалағандай пайдалана алады. Тек қазір ғана Ле Моан Дик пен Катафаның үйленгенін біледі. Бірнеше күннен кейін, толқын жартылай суға кетіп, кенеттен қайта оралады, цунами сияқты. Үш үлкен толқын аралды жойып жібереді, ал халық ағаштарға шығып кетеді. Келесі сағаттарда Палм ағашынан келіп жатқан құстардың үлкен топтары көрінеді. Айома, Дик және Ле Моан Кермадекті мұхитқа шығарып, адамдар оны дұрыс басқаруды үйренсін деп шешкенде, олар Палм ағашына беттейді, бірақ ол мүлдем мұхиттың түбіне батып кеткенін көреді. Көк лагуна аралы жоқ. Айома бұл құдайлардан емес, Каролиннің қайтыс болған королі Ута Матудан келген белгі деп санайды, оның жауынгерлері Дикке жауапты (дегенмен олар көбінесе өзара өлтісіп қалды). Бұл туралы естіген Ле Моан Дикті өзіне ұстап алу үшін Каролинден алыстап, бағыт беру сыйының жоғалғанын айтуға шешім қабылдайды (бұл Ута Матудың қарғысы екенін білдіреді). Бұрынғы үйінің жоғалуына қатты қайғырған Дик Катафа мен Каролинге қайтуға соншалықты асығысқандықтан ауырып қалады. Ле Моан оның азаптануын көтере алмайды, бас тартады, бағыт сезімі қайта келгенін жариялайды және Кермадекті үйге басқарды. Жолда олар тастап кетілген кемені кездестіреді. Айома ақ адамдар мен олардың кемелеріне деген ашуын осы кемеге, өлі денелерге толы кемеге шығарып, өртеді. Ол Каролинге келгенде Кермадекті де солай жасайды. Бірақ ол тастап кетілген кемемен байланысқа түскенін білмейді, ол қызылшаға шалдыққан. Келесі күні кешке Каролиндегі барлық адамдар оған шалдығып, қарсы тұра алмағандықтан, көбі өлді. Катафа Диктің де шалдыққандығына байланысты қатты қайғыға батып, оның санасыз жатқанын көреді, тек қана ағылшын тілінде сөйлейді. Ле Моан өзін кінәлі деп санайды; егер ол Кермадектен көмек сұрамаса, мұның бәрі болмас еді. Ол Ута Матудың қарғысын және өзінің әжесі Ле Хуанның оның халқына ұят, қорлық, ауру және өлім әкелгенін сенеді. Ол Катафаға қарап айқайлайды: "Таори өлмейді: оны құтқаруға барамын; оған желілер таратылды, бірақ мен оларды бұзып жіберемін. Мен, осы жамандықты әкелген". Осы сөздерді айтқан сәтте Диктің қызуы басылады және ол жақсара бастайды. Катафа оны күтіп баптауға барғанда, Ле Моан балық аулау қайығына мініп, теңізге шығады, желкенін түсіріп, түбіне жатып, өзін құдайларға тапсырады. Стакпул осы оқиғаны айтып аяқтайды, бүгінгі күнге дейін Каролин зерттелмеген және картаға түспеген, себебі олар тырысса да, ешкім сол жерге жете алмайды.

The novel picks up a day or so after the events after The Garden of God. Dick Lestrange, son of Dicky and Emmeline Lestrange, is about 14 or 15. He has come to love Katafa, a Spanish girl who is the adopted daughter of the Kanaka people of the island of Karolin, about from the island (Palm Tree) where his parents lived. Now, she has brought him to her island, and due to a series of complicated political circumstances, the people have declared him their new king. Dick is not unwilling to lead the people but needs advice and guidance. He also sees immediately that the island has a defence problem. In The Garden of God, all the Karolin men of warrior age and status have died as the result of an ill advised attack on Palm Tree and all their war canoes were burned. Fishing canoes still exist, but new war canoes must be built at once. The Melanesian slaves who took over Palm Tree at the end of The Garden of God were all men; if they decide to make Palm Tree (which the Kanaka call Marua) their permanent home, they will attack Karolin, the nearest island, to steal women. He sends for three elderly men, expert canoe builders, from the southern side of the immense island, but the ladies who took his message return without them, saying they do not acknowledge Taori (Dick) as their leader. Dick goes in person to explain the situation and meets Aioma, the oldest canoe builder, and his granddaughter Le Moan, age 14, who falls in love with Dick on sight. She has no idea that Dick is already married, let alone that his bride is her own Aunt Katafa (Katafa being an adopted daughter of the late priestess Le Juan and therefore sister to Le Jenabon, Le Juan's biological daughter, who is Le Moan's mother). Left alone on the southern shore when all the other people from the south side go north to help with the canoe building, Le Moan sees the Kermadec, a schooner full of white men, sail into the lagoon. Thinking they might attack the people, and especially Dick, Le Moan tells them that she is alone on the island and that everyone else died in a storm. Captain Peterson, a rough and ferocious looking but kindhearted man, takes her aboard and gives her over to Sru, his Paomotuan assistant, to stay with the Kanaka crew until he can find her a place to live on another island. Talking with Le Moan, Sru learns two things; the girl has a gift of absolute direction and can find her way to any place she has ever been without the need of a compass; and she wears a very large double pearl ornament, which tells Sru that Karolin's lagoons are full of pearls. Sru successfully encourages her to confide in him, including the part about her being in love with Dick and trying to protect him. She also tells him that the lagoon is indeed thick with pearl oysters. Sru tells her Captain Peterson would never have harmed Dick or the people, but that he must not be told about the pearls, because he is something of a profiteer and might take everything for himself. He spends the next few weeks teaching her how to steer the ship. With first mate Rantan and a beachcomber named Carlin, who is hitching a ride on the ship to go to the northern islands, Sru plans and carries out a mutiny, killing both Peterson and a white sandalwood trader—and framing the natives of the island where the sandalwood trader lived for the murder. Meanwhile, Aioma is enthusiastically directing the people in the building of new war canoes and conversing endlessly with Dick about boats, about the model ships built long ago by Kearney and treasured by Dick as his one remaining link with his old life. Aioma has also become Dick's chief of staff, so to speak, advising him about etiquette and his duties as king (for instance, he warns Dick that he must not lower himself to work with the people because to be seen as their equal is unfitting). The Kermadec returns to Karolin, guided by Le Moan, who remains on board as Rantan and Carlin go ashore, shoot a number of the people including two babies, and break up the half finished canoes. Returning to the Kermadec, they tell the Kanaka crew that the people of Karolin attacked them, but Le Moan saw what really happened and tells the crew later, advising them that the people of Karolin are good and will accept them if they go ashore in peace. Le Moan manages to kill Carlin, and tries to kill Rantan; as he defends himself, she is rescued by crewman Kanoa, who is secretly in love with her. They tie up Rantan and deliver him into the hands of the Karolin people, who indeed welcome the Kanaka from the Kermadec in peace and friendship. Dick gives Rantan to the mothers of the babies who died, to do with as they see fit. Only now does Le Moan discover that Dick and Katafa are married. A few days later, the tide goes out at half flood and returns with a vengeance, like a tsunami. Three great waves sweep the island, destroying everything, while the people take to the trees. In the next hours, huge flocks of birds are seen in the skies, coming from the direction of Palm Tree. When Aioma, Dick, and Le Moan decide to take the Kermadec out on the ocean so that the men can learn to steer it properly, they make for Palm Tree, only to discover that it has completely sunk beneath the ocean. The island of the Blue Lagoon is no more. Aioma believes this is a sign, not from the gods, but from Uta Matu, the late king of Karolin, whose warriors Dick is responsible for having killed (though they mostly killed each other). Le Moan, hearing this, decides to try to keep Dick for herself by steering away from Karolin and pretending she has lost her gift of direction (implying it is the curse of Uta Matu). Dick, devastated by the loss of his former home, is so desperate to get back to Karolin and Katafa that he takes ill. Le Moan cannot stand his suffering, gives up, declares that her direction sense has come back, and steers the Kermadec for home. On the way, they encounter an abandoned ship. Aioma, unwisely, takes out his frustration with the papalagi (foreigners) and their ships by boarding this one – full of dead bodies – and setting fire to it. He proceeds to do the same to the Kermadec when they get back to Karolin. What he does not know is that his contact with the abandoned ship has infected him with measles. By the evening of the next day, everybody on Karolin has caught it, and having no resistance, nearly everyone dies. Katafa is frantic with grief, because Dick has caught it, too, and is lying delirious, speaking only in English. Le Moan blames herself; if she had never asked the Kermadec for a lift, none of this would have happened. She believes the curse of Uta Matu, and her own grandmother Le Juan, have brought shame, disgrace, sickness, and death to her people. She calls out to Katafa, "Taori will not die: I go to save him; the nets are spread for him, but I will break them I, who have brought this evil". The instant she speaks these words, Dick's fever cools down and he begins to improve. As Katafa goes to care for him, Le Moan gets in her fishing boat. Sailing it clear out to sea, she takes the sail down, lies down at the bottom, and gives herself to the gods. Stacpoole ends the story by saying that to this day, Karolin remains unexplored and uncharted, because try as they might, no one can ever quite get there.