Жерөм Лежен: Даун синдромын ашушы және генетика ғалымы

Кіріспе

Француз педиатры және генетигі (1926–1994)

Жером Жан Луи Мари Лежун (13 маусым 1926 – 3 сәуір 1994) – француз педиатры және генетигі, аурулар мен хромосомалық аномалиялар арасындағы байланыс, әсіресе Даун синдромы мен 21-трисомия, сондай-ақ «мысық ұрығы» синдромы туралы жұмыстарымен танымал. Ол сонымен қатар, өз пікірінше, евгеникалық мақсаттарда таңдамалы аборт арқылы аналық тексеруде амниоцентездің дұрыс емес және әдепсіз пайдаланылуына қарсы күшті оппозиция білдірген. Католик шіркеуінде қадірленеді, 2021 жылдың 21 қаңтарында Папа Франциск оны құрметті деп жариялады.

21 трисомияның ашылуы

1958 жылы Жером Лежун Март Готьемен бірге Раймонд Турпиннің зертханасында жұмыс істеп жүргенде, Даун синдромының 21-хромосоманың қосымша данасынан туындайтынын анықтағанын хабарлады. Лежуннің зертханалық жазбаларына сәйкес, ол осы байланысты көрсететін байқауды 1958 жылғы 22 мамырда жасаған. Бұл жаңалық Француз ғылым академиясы тарапынан жарияланды, онда Лежун бірінші автор, Готье екінші автор, ал Турпин аға автор болып тізілді. 2009 жылы бірлескен автор Готье осы жаңалықтың ол дайындаған фибробласт тіндерінің үлгілеріне негізделгенін және хромосомалардың санындағы қателіктерді өзі байқағанын мәлімдеді. Бұл жаңалық алғаш рет зиякерлік дамудағы кемшіліктердің хромосомалық аномалиялармен байланысты екенін көрсетті.

Ашық етілген жердің шығу тегі

1950 жылдардың басында Лежун Турпин басқарған бөлімге қосылды, ол Лежунның зерттеулерін Даун синдромының себептерін анықтауға бағыттауды ұсынды. 1953 жылы екеуі адамның мінез-құлқы мен оның дерматоглифтері – саусақ іздері мен алақандағы сызықтар арасындағы байланысты көрсетті. Бұл сызықтардың құрылымы адамның өмірі бойы өзгермейді және эмбрионның дамуының ең алғашқы кезеңдерінде қалыптасады. Лежун мен Турпин Даун синдромы бар балалардың алақандарын зерттегенде, олардың дерматоглифтік аномалиялары эмбрион қалыптасу кезінде пайда болған деген қорытындыға келді. 1956 жылы Швециядағы Лунд университетінің биологтары адамның 46 хромосомасы бар екенін хабарлады. Турпин көп жыл бұрын трисомиядағы хромосомалардың санын санау үшін жасушаларды өсіру идеясын ұсынған еді. Ол жақында Арман Труссо ауруханасындағы педиатрия тобын басқарды, және ол бұл жұмысты жасауды ұсынды, себебі ол АҚШ-та жасуша өсіру және тіндерді бояу техникаларын меңгерген. Турпин Даун синдромы бар пациенттерден тіндердің үлгілерін алуға келісті. Өте шектеулі ресурстармен Готье Францияда алғашқы in vitro жасуша өсіру зертханасын құрды. Сол кезде Арман Труссо ауруханасының зертханаларында слайдтардың суретін түсіретін микроскоп болмады. Готье слайдтарын CNRS-тегі әріптесі Лежунға тапсырды, ол бұл жұмысты одан жақсы жабдықталған басқа зертханада суретке түсіруді ұсынды. 1958 жылдың тамызында түсірілген суреттер Даун синдромы бар пациенттердегі қосымша хромосоманы анықтады. 1959 жылдың 16 наурызында Ғылым академиясына жасалған тағы бір баяндама команданың алғашқы жарияланымын растады, бұл жолы тоғыз жағдайды қамтыды. 1959 жылдың сәуірінде ағылшын ғалымдары Браун мен Джейкобс бұл нәтижелерді растады, Лежун, Готье және Турпиннің 1959 жылғы қаңтардағы алғашқы жарияланымын сілтеме ретінде келтірді. "Монголизм" 21-трисомияға айналды. Бұл жаңалық қазіргі заманғы генетика үшін жаңа зерттеу саласын ашты және жаңа ғылым – цитогенетиканың негізін қалады. Готье 21-трисомияны Лежун ғана ашқан деген пікірді сынады. Ол сұхбаттарда және 2009 жылғы "Медицина/Ғылым" журналындағы мақаласында қажетті цитологиялық және гистологиялық ресурстар мен әдістерді Лежуннің көмегінсіз әзірлегенін және оларды трисомияны көрсететін микроскоптық слайдтарды дайындау үшін қолданғанын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, Лежун оның суретке түсіру үшін слайдтарын алып, кейін конференцияда және жарияланымда өзінің жұмысы ретінде ұсынған. Жером Лежун қорының президенті Жан Мари Ле Менэ Готье негізгі ашылуды жасағанына ешқандай дәлел жоқ деп санайды. Готье Лежуннің 47-хромосоманы 21-хромосоманың қосымша көшірмесі ретінде анықтағанын жоққа шығармайды, бірақ ол аномальді санды алғаш байқаған адам екенін мәлімдейді. 1958 жылдың 5 қарашасында Готьеге жазған жеке хатында Лежун "ашылуға көмектескен дайындықтарыңызға" ризашылық білдірді.

In the early 1950s, Lejeune joined the department headed by Turpin, who suggested that Lejeune focus his research on the causes of Down syndrome. As early as 1953, the two men showed a connection between an individual's characteristics and his or her dermatoglyphs–the fingerprints and lines on the hand. The structure of these lines, which remain the same throughout the individual's life, is determined during the earliest stages of embryo development. As Lejeune and Turpin studied the hands of children with Down syndrome, they deduced that their dermatoglyphic anomalies appeared during embryo formation. In 1956, biologists from Lund University in Sweden announced that humans have exactly 46 chromosomes. Turpin had many years earlier proposed the idea of culturing cells to count the number of chromosomes in trisomy. Gautier had recently joined the pediatrics group he headed at the Armand Trousseau Hospital, and she offered to attempt this, since she had been trained in both cell culture and tissue staining techniques in the United States. Turpin agreed to provide her with tissue samples from patients with Down syndrome. With very limited resources Gautier set up the first in vitro cell culture laboratory in France. At the time, the laboratories at the Armand Trousseau hospital did not have a microscope capable of capturing images of the slides. Gautier entrusted her slides to Lejeune, a fellow researcher at CNRS, who offered to take pictures in another laboratory better equipped for this task. In August 1958 the photographs identified the supernumerary chromosome in Down syndrome patients. and to forestall similar research by the English,

On 16 March 1959, another presentation to the Academy of Sciences confirmed the team's initial publication, this time covering nine cases. In April 1959, the English team of Brown and Jacobs corroborated these results, citing the initial January 1959 publication by Lejeune, Gautier, and Turpin. “Mongolism” had become trisomy 21. The discovery opened up a new field of investigation for modern genetics and laid the foundation for a new discipline: cytogenetics. Gautier has criticized the portrayal of Lejeune as the sole discoverer of trisomy 21. She has stated in interviews and in a 2009 article in the journal Médecine/Sciences that she worked without assistance from Lejeune to develop the necessary cytological and histological resources and techniques, and used these to prepare microscope slides showing the trisomy. By her account, Lejeune took her slides away under the pretence of having them photographed for her, but instead presented them as his own work at a conference and in a subsequent publication. Jean Marie Le Méné, president of the Jérôme Lejeune Foundation, maintains that there is no evidence that Gautier made the key discovery. Gautier does not dispute that Lejeune identified the 47th chromosome as an extra copy of chromosome 21, but maintains that she was the first the notice the abnormal count. In a personal letter from 5 November 1958 to Gautier, Lejeune wrote appreciatively about 'your preparations' that were instrumental to the discovery,

Марта Готье танылды

2014 жылы Марта Готье трисомия 21 синдромындағы 47 хромосоманы ашқан нағыз және жалғыз ғалым ретінде ресми түрде мойындалды, ал ЛеЖунның үлесі минималды деп бағаланды. Осының нәтижесінде Марта Готье француздық Адам генетикасы қоғамы мен француздық Адам генетикасы федерациясынан Адам генетикасы саласындағы Гран-при сыйлығымен марапатталды және Францияның Құрметті легионының офицері атанды (2014).

Кейінгі зерттеулер мен танылу

Генетикадағы жұмысын жалғастыра келе, Лежун хромосомалық аномалиялармен байланысты бірнеше ауруды сипаттады. 1963 жылы ол 5-хромосоманың қысқа қолдағы жоғалған сегментінен туындайтын Кри-ду-Шат синдромын анықтады, ал 1966 жылы 18-хромосоманың ұзын қолдағы дистальды бөлігінің жоғалуынан пайда болатын 18q синдромын сипаттады. Лежун сонымен қатар Dr фенотипін (сақина тәрізді хромосома 13-ші хромосоманы алмастыратын даму бұрылысы) ашты, сондай-ақ 1970 жылы 9-шы хромосомада және 1971 жылы 8-ші хромосомада трисомияларды анықтады. 1963 жылы Француз ғылым академиясы алдындағы баяндамасында Лежун моносомияның – геномның белгілі бір сегментінің жоқтығы – клиникалық тұрғыдан анықталатын ауруға да алып келуі мүмкін екенін көрсетті. Бірнеше жыл өткен соң, американ ғалымдарының тобы Лежуннің жаңалығын тәуелсіз зерттеу үшін Парижге келді. 1962 жылы АҚШ Президенті оған жеке Кеннеди сыйлығын табыс етті. 1964 жылы Париж медицина мектебінде адам генетикасының алғашқы кафедрасы құрылды, және Лежун осы лауазымға тағайындалды. Бұл тағайындама өте ерекше болды: тек сенімді жаңалық ғана кандидатқа бәсекелі емтақтау емтиханын сәтті тапсырмастан медицина профессоры атағын алуға мүмкіндік берді. 1969 жылы Лежуннің еңбегі оған Адам генетикасы жөніндегі американдық қоғамның Уильям Аллан сыйлығын әкелді. 2013 жылға дейін ол осы сыйлықты жеңіп алған жалғыз француз еді.

Абортқа қарсы жұмыс

Лежуннің жаңалықтары геннің көшірмелерінің өзгеруінің ауруға қалай себеп болатыны туралы жаңа емдік зерттеулерге жол ашса да, олар хромосомалық аномалияларды жүктілік кезеңінде диагностикалауға және одан кейін зардап шеккен жүктіліктің түсірілуіне әкелді. Бұл, діншіл католик Лежунге қатты күйзеліс туғызды және оны абортқа қарсы күреске түсуге итермеледі. Лежун 1967 жылы әйелдерге контрацепция қолдануға рұқсат беруге, сондай-ақ 1970 жылғы Пейре заңдары ұрықтың аномалиялары болған жағдайда жүктілікті тоқтатуды заңдастырды. Ол сондай-ақ 1975 жылғы "Бейіктің заңы" ("Loi Veil") жүктілікті ерікті түрде тоқтатуға рұқсат беруіне де қарсы болды. Аллан сыйлығын алғаннан кейін Лежун әріптестеріне баяндама жасады, ол аборттың моральдық жағын күмәндеумен аяқталды, бұл көзқарас мамандық иелері арасында кең таралмаған. Лежун әйеліне жазған хатында "Бүгін мен Медицина бойынша Нобель сыйлығынан бас тартым" деп жазды. 1975 жылы Парижде өмірдің басталуы туралы қоғамдық сөйлесінен кейін Лежун Краковтағы Католиктік отбасы институтының директоры Ванда Пółтавскамен кездесті. Кейіннен сол жылы Пółтавска Лежунге екі рет хабарласып, өмірдің басталуы туралы конференцияларда сөйлеуін сұрады, оны жақын досы, сол кездегі Краковтың кардиналы Карол Войтиламен бірге ұйымдастырды. 1978 жылдың 16 қазанында Войтила Рим папасы Иоанн Павел II болып сайланды. Содан кейін Лежун Рим папасымен кездесу үшін, Рим папасының ғылым академиясының отырыстарына қатысу үшін және 1987 жылғы Епископтар синоды сияқты басқа да шіркеу шараларына қатысу үшін Римге жиі сапар шекті. Рим папасы Лежунды өзіне жақын жаңа академияның президенті етіп тағайындағысы келді: Өмір үшін Рим папасының академиясы. Лежун академияның жарғысын және академияның әрбір мүшесі қабылдауы тиіс Өмірге қызмет етушілердің антын мұқият жазды.

Ауру және өлім

1993 жылы қарашада Лежуннің өкпесіне қатерлі ісік диагнозы қойылды. (Ол темекі шегуші еді.) Лежун 1994 жылы сәуірде қайтыс болғанға дейін академия президенті қызметін бірнеше апта ғана атқарды. Бірнеше жыл өткен соң, 1997 жылы Дүниежүзілік жастар күні үшін Парижге келген Иоанн Павел II Шало-Сен-Марстағы Лежуннің қабірін зиярат етті.

Құрмет

Лежун католик шіркеуімен қанонизациялау ісі ашылған кезде "Құдайдың қызметшісі" деп жарияланды, бұл іс Франциядағы Сент-Вандрилл аббаттығымен жүзеге асырылуда. 2021 жылдың 21 қаңтарында Папа Франциск Лежуннің батырлық ерліктерін мойындап, оны "Құрметті" деп атады.