Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексика қаласындағы су қоймасы
Body of water in Mexico City
Ксочимилько көлі (sotʃiˈmilko;) – Мексика қаласының оңтүстігіндегі Ксочимилько ауданында орналасқан ежелгі, ағынсыз көл. Бұл аксолотлдың қазіргі кезде қалған соңғы мекені. Көл Мексиканың орталық бөлігіндегі Мексика алқабының су жүйесінің аймағында жатыр.
Lake Xochimilco (sotʃiˈmilko; , ) is an ancient endorheic lake, located in the present day Borough of Xochimilco in southern Mexico City. It is the last remaining habitat of the axolotl. The lake is within the Valley of Mexico hydrological basin, in central Mexico.
Мезоамерикалық
Бұл көлдер Мезоамерикалық көптеген мәдениеттердің мекені болды, оның ішінде теотиуакандар, тольтектер және ацтектер. Көлінің суының қалыңдығы аздығы және оңтүстік жағалауын бойлап орналасқан тұщы су бұлақтарының болуы салдарынан, Ксочимилько көлі Колумбтан бұрынғы ғасырларда чинампа шаруашылығының орталығы болды. Бұл аймақты экспансиялық саясат ұстанған ацтектердің басты мақсатына айналдырды, олар 1432 жылдан 1440 жылға дейін, ацтектердің Хуэйи Тлатоани Ицкоатл билігі тұсында бірнеше жорықтар арқылы көлді бақылауға алды.
These lakes were the home of many Mesoamerican cultures, including the Teotihuacanos, the Toltecs, and the Aztecs. Due to its shallow waters and the freshwater springs that lined the south shore of the lake, Lake Xochimilco was the center of chinampa agriculture in the centuries of the pre Columbian era. This made the region a prime target for the expansionist Aztecs, who obtained control over the lake in a series of campaigns, from c. 1432 until 1440, during the reign of the Aztec Hueyi Tlatoani, Itzcóatl.
Испанияның отарлау дәуірі
1521 жылы испандықтар ацтек империясын бағындырғаннан кейін, олар бөгеттер мен су өткізгіш қақпаларды бұзды. Бұл, сондай-ақ жергілікті тұрғындардың санының күрт төмендеуіне байланысты, чинампа бақшаларына көңіл бөлмеуге алып келді.
After the Spanish conquered the Aztec empire in 1521, they destroyed the dams and sluice gates. This, along with the sharp decline in the native population, led to the near abandonment of the chinampa gardens.
Сипаттама
Мексика алқабындағы бес көл қазірдің күні су тасқынын азайту мақсатында көбінесе құрғатылды. Xochimilco көлінен қалған нәрсе – тек Xochimilco каналдары ғана. Чинамперолар каналдар арасындағы чинампа бақшаларында жұмыс істейді. Xochimilco көлінің қалдықтары Мексика қаласындағы су және құрлықта демалысқа арналған үлкен қалалық парктердің бір бөлігін құрайды. Көңіл көтеру үшін түрлі-түсті трахинералар (салалар) адамдар тобын қалған каналдармен серуендетіп жүреді. Xochimilco экологиялық паркі мен өсімдік базары табиғи қорық және парк ретінде құрылған, ол Мексика қаласындағы Чапультепектен кейін ең үлкен парк болып табылады. Сонымен қатар, Латын Америкасының ең ірі Xochimilco/Cuemanco өсімдіктер нарығы да бар. Нарық чинампа жерінде орналасқан.
The five lakes within the Valley of Mexico have now largely disappeared, drained to reduce flooding. Only the Xochimilco canals remain from the original Lake Xochimilco. Chinamperos work their chinampa gardens between the canals. Xochimilco Lake remnants are part of large urban parks in Mexico City, with water based and land recreation. Colourful trajineras (rafts) take groups of people on the remaining canals for pleasure. Xochimilco Ecological Park and Plant Market was established as a nature reserve and park, and is the largest park in Mexico City after Chapultepec. There is also the Xochimilco/Cuemanco Plant Market, the largest in Latin America. The market is on chinampa land.
Қорғау
1984 жылы Мексика үкіметі бұл аймақты биологиялық қорық деп жариялады. 1987 жылы ол ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енді. Ксочимилко көлі – аксолотльдің, Мексикаға ендемик молжапырақтардың бір түрінің, қазіргі кезде сақталған соңғы табиғи мекені. Чалько көлі құрғатылғанға дейін, бұл түр сол жерде де кездесетін. Ксочимилко көлінің қазіргі күйінің кең ауқымда зардап шегуі мен азаюы, сондай-ақ Мексика қаласының қалалық кеңеюінің үдемелі әсері ескеріле отырып, 2008 жылдан бастап аксолотльді IUCN жою қаупі төніп тұрған түрлер тізіміне енгізді.
The area was declared a biological reserve by the Mexican government in 1984. It became part of a UNESCO World Heritage Site in 1987. Lake Xochimilco is the last remaining native habitat for the axolotl, a species of mole salamander endemic to Mexico. Until Lake Chalco was drained, the species had also been present there. Given Lake Xochimilco's present extensively compromised and reduced state, and the accelerating impact of Mexico City's urban growth, as of 2008 axolotl in the wild are listed as a critically endangered species by the IUCN.
Google Doodle-де жасалған
2023 жылдың 20 мамыры, сенбі күні Google Xochimilco көлін Google Doodle арқылы құрметтеді. Doodle ойыншыларды көлде аксолотльдерді іздеуге және оларға басып суреттеуге шақырды. Doodle-дың мақсаты – ойын аясында аксолотльдің бес түрін фотоға түсіру болды.
On Saturday, May 20, 2023, Google honored Lake Xochimilco with a Google Doodle. The doodle invited players to look for axolotls in the lake and take pictures by clicking on them. The goal of the doodle was to photograph five types of axolotls within the duration of the game.