Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халко көлі – бұрын Мексика алқабында орналасқан, суы сыртқа ақпайтын көл. Ол Мексиканың орталық бөлігіндегі мезоамерикалық мәдениеттің дамуы үшін маңызды рөл атқарды. Көлдің аты бұрынғы шығыс жағалауында орналасқан Халко қаласының атымен байланысты. Халко және Ксочимилько көлдері – ақсолотлдың туған отаны, ал қала құрылысының салдарынан бұл амфибияның саны қатты азайды және қазірде жойылу қаупі төніп тұр.
Lake Chalco was an endorheic lake formerly located in the Valley of Mexico, and was important for Mesoamerican cultural development in central Mexico. The lake was named after the ancient city of Chalco on its former eastern shore. Lake Chalco and Lake Xochimilco were the original habitat of the axolotl, an amphibian that is critically endangered due to urban destruction.
География
Халко көлі және Мексиканың басқа да үлкен көлдері (Текскоко, Зумпанго және Хальтокан тұзды көлдері, ал Шочимилько – тұщы сулы көл) Мексиканың ежелгі көлдер жүйесін құрады. Бұл көлдерде толтектер мен ацтектер сияқты көптеген мезоамерикандық мәдениеттер өмір сүрген. Халко көлінің өзі, негізінен оңтүстік жағалауын бойлап орналасқан артезиан бұлақтарының арқасында, тұщы судың гидрологиялық құрылымына ие болды. Бұл ацтектер дәуірінде чинампа төсектерін кең көлемде өңдеуге мүмкіндік берді. Ацтек империясын испандықтар басып алғаннан кейін бұл төсектер пайдаланылмай қалды және көбінесе тасталып кетті.
Lake Chalco and the other Mexican great lakes (the brackish lakes Texcoco, Zumpango and Xaltocan and the freshwater Xochimilco) formed the ancient Basin of Mexico lake system. These lakes were home to many Mesoamerican cultures including the Toltecs and the Aztecs. Lake Chalco itself had a fresh water hydrologic structure due in large part to the artesian springs lining its south shore. This allowed extensive chinampa beds to be cultivated through the Aztec era. After the Spanish conquest of the Aztec Empire, these beds fell into disuse and were largely abandoned.
Тарих
Халко көлінің жағалауы өзінің ерте тарихында табысты болды. Солтүстіктегі көлдерден өзгеше, Халко көлінің суы тұщы және балыққа толы болды. Бұл факторлар Халко аймағында өсу кезеңіне алып келді, шамамен б.з.д. 500 жылы Халко аймағы Мексика алқабындағы ең көп халқы бар және тығыз қоныстанған аймақтардың бірі болды. Шамамен б.з.д. 500 жылы Халкода 21 810 тұрғын болды, бұл сол кездегі ең жоғары көрсеткіш. Оның тығыздығы да ең жоғары болды – гектарына 109,1 адам. Халко көлі аймағының өсуі чинампа шаруашылығының дамуымен байланысты болуы мүмкін. Алайда, бұл өсім Халко көлінің тұрғындары чинампа әдістерін ашқандықтан туындаған жоқ, өйткені олар б.з. 300–1350 жылдары шектеулі көлемде қолданылды. Ацтек империясы, Ицкоатль патшаның басшылығымен, оңтүстік аймақты (Халко көлі мен Ксочимилко) жаулап алып, бұл аймақты чинампаны дамыту үшін пайдаланды. Ицкоатльдің билігінің соңғы жылдары ол Теночтитланды Ксочимилкоға жақын қалалармен байланыстыратын жол салды. Испандықтар Мексика алқабына келгеннен кейін, бұл жер ацтек инфрақұрылымымен қолдаусыз қалды, сондықтан чинампа өндірісі азайды. Ацтек дәуірінен бастап 20-ғасырға дейін Халко көлі мен оның туыс көлдерін кептіруге күш-жігер жұмсалды, осылайша мезгіл-мезгілгі су тасқындарынан сақтану және кеңейтуге мүмкіндік беру үшін. Қазіргі кезде тек Ксочимилко көлі мен Зумпанго көлі ғана сақталған. 1860-шы жылдардың соңында көлді кептіруді жоспарлаған жер иесі Хулио Лопес Чавес ұйымдастырған шаруалар көтерілісіне әкелді, ол ақырында федералды үкімет тарапынан басылды.
The shoreline of the Lake Chalco region was successful in its early history. Unlike its counterparts to the North, Lake Chalco's water was freshwater and was abundant with fish. These factors lead to a period of growth in the Lake Chalco region, as around 500 BC the Chalco region was one of the most populated and dense areas in the Basin of Mexico. Around 500 BC there were around 21,810 inhabitants in Chalco, the highest at that time. Its density was also the highest at 109.1 people per hectare. It is highly probable that the growth of the Lake Chalco region was in correlation to the growth of chinampa farming. However, this growth was not due to Lake Chalco inhabitants discovering chinampa techniques, as they existed on a limited scale from 300–1350 AD. The Aztec empire, led by King Itzcoatl conquered the Southern region (Lake Chalco and Xochimilco) and used this area for chinampa development. During the last years of Itzcoatl’s reign, he constructed a causeway that linked Tenochtitlan to towns near Xochimilco. After the Spaniards came to the Valley of Mexico, and this land was no longer supported by the Aztec infrastructure; therefore, chinampa production died down. Starting during the Aztec era and continuing into the 20th century, efforts were made to drain Lake Chalco and her sister lakes in order to avoid periodic flooding and to provide for expansion. The only lakes that are still in existence are a diminished Lake Xochimilco and the Lake of Zumpango. A land speculator's draining of the lake in the late 1860s led to a tenant farmer (campesino) revolt organized by Julio López Chávez that was eventually put down by the federal government.