Кіріспе
Foggia қаласы (/UK/'/fɒdʒə/, /US/'/foʊdʒə/, ˈfɔddʒa; ) – Италияның оңтүстігіндегі Апулия аймағындағы қала және коммуна (муниципалитет), Foggia провинциясының орталығы. 2013 жылы оның халқы 153 143 адамды құрады. Фогия Тавольере деп аталатын жазықтың негізгі қаласы, сонымен қатар "Италияның астық амбары" деп те белгілі.
Foggia (/UK/'/f//ɒ//dʒ//ə/, /US/'/f//oʊ//dʒ//ə/, ˈfɔddʒa; ) is a city and comune (municipality) of Apulia, in Southern Italy, capital of the province of Foggia. In 2013, its population was 153,143. Foggia is the main city of a plain called Tavoliere, also known as the "granary of Italy".
Тарих
"Фоджия" (алғашқыда Фокис) атауы, ықтималы бойынша, латын тіліндегі "fovea" сөзінен туындаған, ол "шұңқыр" дегенді білдіреді. Бұл шұңқырлар бидай сақтауға пайдаланылған. Алайда, атаудың этимологиясы әлі де нақты емес, себебі ол "Фокея" қаласынан немесе, мүмкін, ортағасырлық грек тіліндегі "от" деген мағына беретін "фотия" сөзінен шыққан болуы да мүмкін. Аңыз бойынша, 11 ғасырдағы алғашқы қоныстанушылар шаруалар болған, және олар керемет түрде табылған Мадонна Никопея бейнесі салынған тақтаны көргеннен кейін осы жерге келген. Бұл бейнеде үш жалын жанған. Бұл аймақ неолит дәуірінен бері қоныстанған, ал кейіннен жақын жерде Дауния тайпасының Арпи (грекше Argos Hippium немесе Ἀργόριππα) деген қонысы болған. Бұл ежелгі Даунияның ең ірі қаласы еді. Плинийдің хабарлауынша, Дауния қаласын Троя соғысынан кейін Диомед құрған. Дегенмен, қазіргі қаланың бар екендігін растайтын алғашқы құжат 1100 жылға жатады, ол Папа Паскаль II-нің бұйрығында Санкта Мария де Фокис шіркеуі туралы айтылған. 11 ғасырдың соңына дейін бұл аймақ батпақты және денсаулыққа зиянды болды, содан кейін Роберт Гискар батпақты жерлерді кептіруге бастама жасады, бұл қаланың экономикалық және әлеуметтік өсуіне серпін берді. Қала 11 ғасырдың соңғы жиырма жылында Монте-Сант-Анджело графы Генридің резиденциясы болды. 12 ғасырда Сицилияның Вильгельм II собор салды және елді мекенді одан әрі кеңейтті. Фридрих II 1223 жылы Фоджияда сарай салдырып, онда жиі тұратын. Ол қаланы "Regalis Sedes Inclita Imperialis" – Империяның таңдаулы резиденциясы деп атады, және бұл жазу император сарайының қалдықтарының кіреберісіндегі жазуда көрсетілген. Бұл оның сарайы және студиум болды, онда математик және ғалым Майкл Скотт сияқты көрнекті тұлғалар оқыды, бірақ қазір оның көп бөлігі сақталмаған. 1447 жылы Арагон королі Альфонсо V жергілікті қой шаруаларынан салық алу үшін кедендік сарай салды. Бұл жергілікті экономиканың құлдырауына және жердің қайтадан батпақты болып кетуіне әкелді. 1456 жылы Фоджияда жер сілкінісі болды, содан кейін 1534, 1627 және 1731 жылдары тағы жер сілкіністері болды, соңғысы қаланың үштен бір бөлігін қиратты. Бурбон әулеті Капитаната аймағындағы астық шаруашылығын дамыту және елді мекеннің көп бөлігін қайта құру арқылы экономикалық өсуді ынталандырды. 19 ғасырда Фоджия теміржол станциясын және маңызды қоғамдық ескерткіштерді алды. Қала тұрғындары 1861 жылы Италияға қосылуға әкелген көтерілістерге де қатысты. 1865 жылға қарай қой шаруашылығынан ауыл шаруашылығына ауысу толыққанды орын алды. Су ресурстарының тапшылығы 1924 жылы Апулия су құбырының салынуымен шешілді, сол кезде Фоджия солтүстік және оңтүстік Италия арасындағы маңызды торап болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фоджия оның маңызды әуежайлары мен маршалдық аулалары үшін одақтас әуе күштерімен қатты бомбаланды. 1943 жылдың 8 қыркүйегінде Кассибильдегі қарулы келісімге қол жеткеннен кейін қала неміс әскерлерімен қысқа уақытқа басылып алынды. Италияға одақтастар шабуыл жасаған кезде сонда шайқастар болды. Одақтастардың алға жылжуына жауап ретінде 27 қыркүйекте Фоджияны басып алған неміс әскерлері қаланы тастап кетті. 1 қазанда британ әскерлері қаланың иесі болды. Фоджия жазығының солтүстігіндегі және батысындағы төбелерден немістерді тазарту және Биферно өзенінің жанындағы Винчиатуро-Термоли жолына жету үшін британдық генерал Монтгомери өзінің британдық XIII корпусын Фоджиядан тыс жерге екі дивизиямен жіберді. 78-дивизия (кейде "Жауынгерлік балта дивизиясы" деп аталады) жағалау жолымен Термолиге қарай жылжыды, ал 1-канадтық дивизия таулар арқылы ішкі аймаққа шабуыл жасады. Британдық V корпусы батыс фланкті және артқы жақты қорғады. Неміс 1-парашют дивизиясы негізінен Термолидің жанындағы Биферно өзеніне шегінді және бекінді. Фоджиядан шыға отырып, британдықтар "Девон" операциясын бастады және нацистік неміс күштерін Термолиден ығыстыруға қол жеткізді. Фоджия әуежайлары содан кейін одақтас ұшқыштар мен бомбалаушылар құрамалары соғыс аяқталғанға дейін пайдаланды, негізінен американдық 15-ші, сонымен қатар 12-ші әуе күштері, Корольдік әуе күштері және Оңтүстік Африка әуе күштері. 1959 және 2006 жылдары Фоджия ІІ дүниежүзілік соғыстағы рөлі үшін азаматтық және әскери құндылығы үшін алтын медаль алды.
Климат
Фоггияда жазғы кезеңі құрғақ, Жерорта теңіздік климат (Кеппен климаттық жіктелімі Csa). Қысқы күндері әдетте 11-13 °C аралығында болады, бірақ кейде бір таңбалы температураға дейін төмендеуі мүмкін. Ең төменгі температура әдетте нөлден жоғары болады, бірақ жылына бірнеше рет аяз болады. Жаздар өте ыстық, шілде және тамыз айларында температура жиі жоғарылайды, он жылдықта бірнеше рет рекордтық көрсеткіштер тіркеледі. Ең жоғары температура 1985 жылғы 8 қаңтарда тіркелді, ал Италиядағы және Еуропадағы ең жоғары температуралардың бірі 2007 жылғы 25 маусымда тіркелді.
Негізгі көрікті жерлер
Санта-Мария-де-Фовеа соборы, шамамен 1179 жылы салынған, ол тікелей "Мадонна деи Сетте Вели" (Жеті көмешкі Мадонна) әулиесімен байланысты. Бұл орынның архитектуралық стилі екі деңгейлі: төменгі бөлігі романдық стильде, көптеген Апулия шіркеулері сияқты; жоғарғы бөлігі барокко стилінің көрнекті мысалы. Жоғарғы бөлігі 1731 жылғы жер сілкінісінен кейін қайта жаңартылды, ол тарихи орталықтың көп бөлігін қиратқан. Палаццо Догана, қой салықтарының тарихи орны. 2013 жылдың шілдесінде ЮНЕСКО бұл сарайды ғасырлар бойы мәдени алмасудағы рөлі үшін "Бейбітшілік мәдениетінің елшісі" деп жариялады. Чиеза делле Крочи ("Кресттер шіркеуі"). I Tre Archi ("Үш арка"). Фредерик II аркасы. Пассо ди Корво археологиялық паркі.
Экономика
Бұл байланыс және өнеркәсіптік орталық, сондай-ақ Оңтүстік Италияның басты бидай сауда орталығы. Фоггия қарбыз және томатымен әйгілі. Бұрынғыдан гөрі маңыздылығы азайғанмен, ауыл шаруашылығы секторы Фоггия экономикасының негізгі тірегі болып табылады. Бұл аймақ "Италияның астық қоймасы" деп аталады. Бар болған өндіріс кәсіпорындарының көп бөлігі азық-түлік өңдеуге бағытталған. Сонымен қатар, қолөнер де қолдауға және дамытуға ие.
Көлік
1864 жылы ашылған Фоггия теміржол станциясы Адриатика теміржолының (Анкона–Лекче) бөлігі болып табылады және Неаполь–Фоггия теміржолының соңғы станциясы есептеледі. Сонымен қатар, ол бірнеше қосалқы бағыттардың торабы болып табылады, атап айтқанда Фоггия–Манфредония, Лучера–Фоггия және Фоггия–Потенца теміржолдары, бұл Фоггияны Оңтүстік Италиядағы ең маңызды теміржол торабы және бүкіл Италиядағы үшінші орынға қояды. Фоггияны Джино Лиза әуежайы қызмет көрсетеді, ол тікұшақпен Тремити аралдары мен Виестеге тікелей рейстер ұсынады.
Спорт
Фоггия қаласында 2020-2021 маусымда Италияның үшінші футбол дивизионы – Серия C-де ойнайтын «Calcio Foggia 1920 S. S. D.» футбол клубы орналасқан. Клуб 1990-шы жылдардың басында жаттықтырушы Зденек Земан басқаратын, жалпы футболды жарқын түсіндіргендігі арқасында кең танылды, бұл оларды Серия А-ға көтеріп, қысқа ғана уақытқа сонда ойнауға мүмкіндік берді. Клуб «Пино Закерия» стадионында өнер көрсетеді, бұл стадион екінші дүниежүзілік соғысында қаза болған баскетболдың жергілікті пионері Пино Закерияның құрметіне аталған. 2019 жылдың ақпан айында Фоггияда кадеттер мен жасөспірімдер арасындағы қылышбазалықтан Еуропа чемпионаты өткізілді.
Танымал мәдениетте
"All in the Family" телесериалының кейіпкері Арчи Банкер әскери әуе корпусында қызмет еткен кезде Фоджа қаласында болған.