Кіріспе

Сауд патшалығы мен саясаткер (1910-1988) әуежай Мұхаммед бин Абдулазиз Әл Сауд (محمد بن عبد العزيز آل سعود Мухаммед бин ʿAbdulʿazīz Āl Saʿūd; 4 наурыз 1910 25 қараша 1988) - Сауд Арабиясының 1964-1965 жылдар аралығында патша тажын алған ханзадасы және 1925-1954 жылдар аралығында Әл-Мәдина провинциясының номиналды губернаторы. Ол ағасы Халид бин Абдулазизге мұрагер болу үшін мұрагерлік қызметінен кетті. Мұхаммед ханзада Сауд әулетінің ең бай және ықпалды адамдарының бірі болды. Олар барлық істе де оның ақыл-кеңесін тыңдап, оған мойынсұнатын. Мұхаммед ханзада Абдулазиз патша мен Әл-Жауаһара бинт Мусаед әл-Жилуидің ұлы болды. Ол көбінесе Сауд Арабиясы Корольдігінің құрылуына әкелген әкесінің науқандарында рөл атқарды. Ол өзінің аға ағасы Саудтың Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы болып тағайындалуына қарсы болды. Мұхаммед ханзада 1932 жылы Хижаздың вице-королі қызметін атқарған. Мұхаммед ханзаданың басшылығымен корольдік отбасы кеңесі Сауд патшаны құлатып, Фейсалды 1964 жылы таққа отырғызды. Тақты алғаннан кейін король Фейсал Мұхаммед ханзадасын мұрагер ханзада етіп тағайындады, бірақ ол мұрагерліктан бас тартты. Оның кіші ағасы Халид ханзада мұрагер ханзада болды. 1975 жылы Фейсал патшаның өлтірілуінен кейін патшалық отбасы кеңесінің мүшелері, соның ішінде ханзада Мұхаммед Халидті патша деп жариялады. Мұхаммед ханзада Халид патшаның маңызды кеңесшісі болды. Ол салтшыл адам болды, ол 1970 жылдардың соңында Сауд Арабиясын жаңғыртуға қарсы болды, реформалар елдің дәстүрлі ислам құндылықтарына зиян келтіреді деп сенді. Ол 1977 жылы неке адалдығын бұзуда айыпталған немересі Мишаал бинт Фахдті өлім жазасына кесуге бұйрық берді. Ол 1982 жылы Халид патша қайтыс болғаннан кейін өзінің жас туған ағасы Фахдке адалдық ант беруде отбасылық кеңеске басшылық етті. Алты жылдан кейін Мұхаммед ханзада 78 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Мұхаммед ханзада 1910 жылы Эр-Риядтың Каср әл-Хукм қаласында дүниеге келген. Оның анасы Аль Джауахара бинт Мусаед, Аль Жилуи әулетінің мүшесі, ол Аль Сауд әулетінің бір тармағы. Ол күйеуімен екінші туыстас еді. Олардың аталары Мұсаид бин Жилуви мен Абдул Рахман бин Фейсал ағайынды, ал аталары Жилуви бин Түрки мен Фейсал бин Түрки ағайынды. Бұл Арабиядағы ұзақ уақыт бойы бір нәсілге жататын некеге байланысты дәстүрге сәйкес келді, ал Аль Жилувидің мүшелері жиі Аль Сауд мүшелерімен некелеседі. Мұхаммед ханзада Әл-Жауахара бинт Мусаед пен патша Абдулазиздің үш баласының бірі. Оның ағасы Халид ханшайым кейін патша болды.

Патшалық міндеттері

Мұхаммед ханзада жас кезінен бастап патшалықтың қалыптасу жылдарында ағалары мен ағайындарымен бірге шайқастарға қатысқан. 1920-жылдардың ортасында оған және ханзада Фейсалға Ихван жауапкершілігі берілді. 1925 жылы желтоқсанда ханзада Мұхаммед қаланы жаулап алғаннан кейін Мединаның губернаторы болып тағайындалды. Оның қызметі 1954 жылға дейін жалғасты. Мұхаммед ханзадасы мен Сауд ханзадасы 1937 жылы Лондонда король Георг VI мен королева Елизаветаның таққа отырғызылуында король Абдулазиздің атынан болды. Патшаның екі ұлы Мұхаммед пен Мансур ағасы Абдулла бин Абдул Рахманмен бірге 1945 жылы ақпанда Мысырда король Абдулазиз бен британ премьер-министрі Уинстон Черчилльдің кездесуіне қатысты. 1962 жылы қаңтарда АҚШ-қа сапары кезінде Мұхаммед ханзада Сауд патшаға еріп барды. Мұхаммед ханзада патшаны құрушы ретінде танымал болды. Ол Сауд патшасына қарсы коалицияның басты мүшесі болды. Ол патшалық отбасы кеңесінің басшысы болды және Сауд патшасы мен Тақ мұрагері Фейсал арасындағы дау кезінде делдал ретінде әрекет етті. Ол 1964 жылдың күзінде Сауд патшасының Аль Насария сарайына өзінің және ұлдарының таңдалған патша Фейсалға адал болуын талап ету үшін жіберілді. Мұхаммед ханзаданың лақап аты Әбу Шарайин немесе "екі жамандықтың әкесі" болды, бұл оның жаман мінезі мен ішімдік ішуге бейімделуіне байланысты. Шын мәнінде, оның бастапқы лақап аты "жамандықтың әкесі" болды, өйткені ол жастайынан агрессивті және зұлым мінез-құлық танытты, оны алғаш рет король Абдулазиз айтқан болатын. Сонымен қатар, Мұхаммед ханзада Бейруттағы тойларға жиі баратын, ол өзі патшалық үшін орынды іс-әрекет деп санамаған. Сондай-ақ, Фейсалдан кейін патша Абдулазиздің ең үлкен аман қалған ұлы Мұхаммед ханзаданың мұрагер ханзада рөлінен бас тартқаны немесе соңғысының билігі кезінде Сауд патшасымен тығыз байланыста болғандықтан өткізілгені де айтылады. Халид патшаның тұсында Мұхаммед ханзада патшаның басшылығымен ішкі отбасы кеңесінің мүшелерінің бірі болды. Оның құрамына оның жартылай ағалары ханзада Фахд, ханзада Абдулла, ханзада Сұлтан және ханзада Абдул Мүхсин, сондай-ақ оның екі тірі ағайындары, ханзада Ахмет және ханзада Мусаид кірді. Мұхаммед ханзадасы болашақ мұрагер ханзадасы ханзада Абдулланың әлеуетті позициясын тоқтатуға тырысқан Судайри Жетісінің күшін төмендетуге үлкен ықпал етті. 1982 жылы 13 маусымда Халид патша қайтыс болғаннан кейін, ханзада Мұхаммед бастаған патшалық отбасы кеңесі жаңа патша Фахдқа адалдықтарын білдірді. Мұхаммед ханзада 1988 жылы 25 қарашада 78 жасында қайтыс болды және Риядта жерленді.

Дау

Мұхаммед ханзаданың немересі Мишаал бинт Фахд Сауд Арабиясында неке адалдығын бұзғаны үшін сотталды; ол және оның сүйіктісі патша отбасының аға мүшесі болған оның ата-бабасы, ханзада Мұхаммедтің тікелей нұсқаулары бойынша, өз кланына келтірген абыройсыздығы және патша әмірін бұзғаны үшін, отбасының таңдаған адамына үйленуге шақырды және олар көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. Батыс бұқаралық ақпарат құралдары бұл оқиғаны әйелдер құқығын бұзу деп сынға алды. Бір британдық телеарна осы оқиғаға негізделген "Принцессаның өлімі" атты драмалық деректі фильм ұсынды. Бұл хабар Сауд Арабиясы мен Ұлыбритания арасындағы қарым-қатынасқа үлкен зиян тигізді. Ажыратудан кейін әйелдерді бөлу күшейді, сондай-ақ діни полиция базарларды, сауда орталықтарын және ерлер мен әйелдер кездесетін кез келген басқа жерлерді де қарауылдай бастады. Кейінірек Мұхаммед ханзададан екі өлімнің қажеттілігі туралы сұрағанда, ол: "Мен үшін олардың бір бөлмеде бірге болғаны жеткілікті болды", - деді. 1980 жылдардың басында оның тәуліктік үлесі жарты миллион баррель мұнай болды. 1965 жылы 29 наурызда Халид ханзаданың мұрагер ханзада болып сайланғаны туралы хабарланғаннан кейін, Меке радиосы ханзада Мұхаммедтің: "Мен лауазымдар мен атақтардан аулақ болғым келеді" деген мәлімдемесін жариялады. Мұхаммед ханзада кейін патша ретінде таңдалған болса, жақсы патша болмас еді деп мәлімдеді. Олар 1970-ші жылдардың соңында қоғамның тез жаңғыруын қолдамады және жаңғыру мен елде шетелдік жұмысшылардың көп болуы дәстүрлі мұсылман құндылықтарының ыдырауына әкеледі деп ойлады.

Жеке өмір

Мұхаммед бин Абдулазиз әл-Саудтар отбасына жататын әйелдерге бес рет үйленген. Мұхаммед ханзаданың да кәнизактары болған. Мұхаммед ханзаданың жиырма тоғыз баласы, он жеті ұлы мен он екі қызы болды. Оның үлкен ұлы, ханзада Фахд, 2000 жылы маусым айында ханзада Абдулламен Сауд әулетіне жатпайтын жеке тұлғалармен жас патшалардың некелері және бизнес қызметі сияқты жеке мәселелерді талқылау үшін құрылған Аль Сауд отбасы кеңесінің мүшелерінің бірі болды. 1940 жылдары Мұхаммед ханзада негізінен Эр-Риядта тұрып, Хиджаста ұзақ уақыт тұрмады. Ол соколь мен мылтықпен аң аулауды жақсы көретін. 2014 жылы Сауд Арабиясының Денсаулық сақтау министрлігі Әл-Джауф аймағындағы Сакаха қаласында Принс Мохаммад бин Абдулазиз медициналық қаласы деп аталатын медициналық кешенді бастады.