Фейсал ибн Абдулазиз: Сауд Арабиясының королі (Feyisal ibn Abdulaaziz: Saud Arabiýasynyń koroli)

Фейсал ибн Абдулазиз: Сауд Арабиясының 1964-1975 жж. королі, мемлекет қайраткері. Өмірбаяны, билікке келуі, реформалары туралы ақпарат. Сауд Арабиясы тарихы.

25 мин оқу

100%

Дереккөз: Faisal of Saudi Arabia — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Сауд Арабиясының патшасы 1964-1975 жылдар аралығында

Фейсал бин Абдулазиз Әл Сауд (فيصل بن عبدالعزيز آل سعود Fayṣal ibn ʿAbd al ʿAzīz Āl Suʿūd, Najdi арабша айтылуы: ; 14 сәуір 1906 – 25 наурыз 1975) – Сауд Арабиясының мемлекет қайраткері және дипломаты, 1964 жылдың 2 қарашасынан 1975 жылы қаза тапқанға дейін Сауд Арабиясының патшасы болды. Ол 1953 жылдың 9 қарашасынан 1964 жылдың 2 қарашасына дейін Сауд Арабиясының Мұрагерлік ханзадасы қызметін атқарды, ал 1964 жылы ағасы Сауд патшаға уақытша регент болды. Фейсал 1954 жылдан 1960 жылға дейін және 1962 жылдан 1975 жылға дейін премьер-министр болды. Фейсал – қазіргі Сауд Арабиясының негізін қалаушы патша Абдулазиздің үшінші ұлы. Ол Абдулазиз бен Тарфа бинт Абдулла әл-Шейхтің ұлы. Фейсал туған кезде әкесі әлі де Нежд әмірі болып билік құрып отырған, ал анасы – көптеген көрнекті саудиялық діни көшбасшыларды тәрбиелеген Әл-әш-Шейх әулетінен шыққан. Фейсал әкесі билік құрған жылдары ықпалды патшалық саясаткер ретінде танылды. 1926 жылдан 1932 жылға дейін Хиджаздың вице-патриоты болды. 1930 жылдан Сауд Арабиясының сыртқы істер министрі, ал 1954 жылдан өліміне дейін премьер-министр қызметін атқарды, тек 1960 жылдан 1962 жылға дейін екі лауазымда екі жылдық үзіліс болды. 1953 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін және ағасы Сауд патша болғаннан кейін Фейсал Мұрагерлік ханзада болды және осы лауазымда Сауд Арабиясында құлдықты толықтырып жойды. 1964 жылы Сауд патшасын, патша отбасының басқа мүшелері мен анасының туысы Мұхаммед ибн Ибрахим Әл-әш-Шейх, Сауд Арабиясының Бас мүфтиінің көмегімен тақтан басқаруға көндірді. Фейсал жаңғырту және реформа саясатын жүзеге асырды. Оның сыртқы саясатының басты тақырыптары – пан-исламизм және антикоммунизм. Фейсал коммунизмді сионизммен байланыстырды, сонымен қатар оған да қарсы болды. Ол Нежд әмірі Абдулазиз бин Абдулрахманның үшінші ұлы болды; Фейсал – әкесінің Риядта туған алғашқы ұлы. Оның анасы – Тарфа бинт Абдулла Әл-Шейх, Абдулазиз 1902 жылы Риядты басып алғаннан кейін үйленген. Тарфа діни көшбасшы Мұхаммед ибн Абдул Ваххабтың ұрпағы еді. Фейсалдың аналық әкесі Абдулла бин Абдуллатиф Әл-Шейх – Абдулазиздің басты діни ұстаздары мен кеңесшілерінің бірі болды. Фейсалдың үлкен әпкесі – Нұра, ол Абдулазиздің жартылай ағасы Мұхаммед бин Абдул Рахманның ұлы Халид бин Мұхаммедке үйленді. Тарфа бинт Абдулла 1906 жылы Фейсал алты айлық болғанда қайтыс болды, ол немерелерін тәрбиеледі. Ол сондай-ақ әкесінен атқа міну және саясатты үйренді. Әкесі оған әскери және саяси тұрғыдан үлкен ықпал етті, сондықтан Фейсал жас кезінде халықаралық форумдарда әкесінің өкілі ретінде таңдалды. 1916 жылдан бастап оған кейіннен түрлі мемлекеттік лауазымдарда қызмет еткен Хафиз Вахба сабақ берді.

Faisal bin Abdulaziz Al Saud (فيصل بن عبدالعزيز آل سعود Fayṣal ibn ʿAbd al ʿAzīz Āl Suʿūd, Najdi Arabic pronunciation: ; 14 April 1906 – 25 March 1975) was a Saudi Arabian statesman and diplomat who was King of Saudi Arabia from 2 November 1964 until his assassination in 1975. Prior to his ascension, he served as Crown Prince of Saudi Arabia from 9 November 1953 to 2 November 1964, and he was briefly regent to his half brother King Saud in 1964. He was prime minister from 1954 to 1960 and from 1962 to 1975. Faisal was the third son of King Abdulaziz, the founder of modern Saudi Arabia. Faisal was the son of Abdulaziz and Tarfa bint Abdullah Al Sheikh. His father was still reigning as Emir of Nejd at the time of Faisal's birth, and his mother was from the Al ash Sheikh family which has produced many prominent Saudi religious leaders. Faisal emerged as an influential royal politician during his father's reign. He served as viceroy of Hejaz from 1926 to 1932. He was the Saudi foreign minister from 1930 and prime minister from 1954 until his death, except for a two year break in both positions from 1960 to 1962. After his father died in 1953 and his half brother Saud became king, Faisal became crown prince, and in that position he outlawed slavery in Saudi Arabia. He persuaded King Saud to abdicate in his favour in 1964 with the help of other members of the royal family and his maternal cousin Muhammad ibn Ibrahim Al ash Sheikh, Grand Mufti of Saudi Arabia. Faisal implemented a policy of modernization and reform. His main foreign policy themes were pan Islamism, anti communism,efn|group=note|Faisal associated Communism with Zionism, which he also opposed. He was the third son of Abdulaziz bin Abdulrahman, then Emir of Nejd; Faisal was the first of his father's sons who was born in Riyadh. His mother was Tarfa bint Abdullah Al Sheikh, whom Abdulaziz had married in 1902 after capturing Riyadh. Tarfa was a descendant of the religious leader Muhammad bin Abdul Wahhab. Faisal's maternal grandfather, Abdullah bin Abdullatif Al Sheikh, was one of Abdulaziz's principal religious teachers and advisers. Faisal had an older full sister, Noura, who married her cousin Khalid bin Muhammad, a son of Abdulaziz's half brother Muhammad bin Abdul Rahman. Tarfa bint Abdullah died in 1906 when Faisal was six months old. who educated their grandson. He also learned horseback riding and politics from his father. His father influenced him militarily and politically, and at a young age, Faisal was chosen to represent his father in international forums. From 1916 he was tutored by Hafiz Wahba who later served in various governmental posts.

Ерте саяси тәжірибе

Фейсал Абдулазиздің ең үлкен ұлдарының бірі болғандықтан, оған көптеген жауапкершіліктер жүктелді. 1919 жылы британ үкіметі Абдулазизді Лондонға шақырды. Ол бара алмады, бірақ өзінің үлкен ұлы Түркіні өкілі ретінде тағайындады. Осы кезеңде ол Францияға да сапар шекті, бұл Сауд Арабиясының алғашқы ресми сапары болды. Абдулазиз Арабиядағы билікті бекіту үшін ұлы Фейсалға көптеген әскери міндеттерді тапсырды. 1922 жылы Хайылды басып алғаннан және Асирді алғашқы бақылауға алғаннан кейін Фейсал осы аймақтарға шамамен алты мың сарбазбен жіберілді. Ол жыл соңында Асирді толық бақылауға алды.

Хиджаз вице-патриоты және сыртқы істер министрі

1926 жылы 9 ақпанда әкесі аймақты басып алғаннан кейін Фейсал хан Хиджаздың әкімі болып тағайындалды. Өкілеттігі кезінде ол жергілікті басшылармен жиі кеңесетін. Фейсал Консультативтік Ассамблеяның төрағасы және ішкі істер министрі болды. Ол Сауд Арабиясының сыртқы саясатын өмірінің соңына дейін, тіпті патша болған кезде де, 1960 және 1962 жылдар аралығында екі жылдық үзіліспен басқарып тұрды. 1932 жылы Польшаға, 1933 жылы Ресейге сапар шекті. 1932 жылы 8 шілдеде Түркияға барып, президент Кемаль Ататүрікпен кездесті. 1932 жылы 23 қыркүйекте ханзада Меккедегі Әл-Хамидия сарайынан әкесінің атынан Хиджаз және Неджд патшалығының Сауд Арабиясы патшалығы болып қайта аталғанын жариялаған патшалық жарлықты оқып берді, осылайша Сауд Арабиясының құрылуын ресми түрде жариялады. Фейсал 1934 жылы Сауд-Йемен соғысындағы әскери науқанға басшылық етті, нәтижесінде Сауд Арабиясы жеңіске жетті. Бұл Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы алғашқы байланыстардың бірі. Дегенмен, Абдулазиз Саудты мұрагер ретінде қалдыруға шешім қабылдады, әйтпесе тұрақсыздыққа алып келуі мүмкін деп қорқады.

Тақ мұрагері және премьер-министр

Король Абдулазиз 1953 жылғы 9 қарашада қайтыс болды, оның қасында принц Фейсал болды. Фейсалдың үлкен жартылай бауыры Сауд патша болды. Фейсал содан кейін мұрагер хан ретінде тағайындалды. 1954 жылғы 16 тамызда ол премьер-министр болып тағайындалды. Сауд патшасы, ішінде, бас қала Эр-Риядтың шетінде үлкен патшалық резиденция салуды қамтитын шығындар бағдарламасын бастады. Ол сондай-ақ, 1952 жылы Гамал Абдель Насердің монархияны құлатуы арқылы көршілес Мысырдан да қысымға ұшырады. Насер Мысырға қашқан принц Талал бин Абдулазиз бастаған наразы княздер тобын өсіре алды. Саудтың қаржылық саясаты мемлекетті құлдыраудың алдына жеткізіп отырғаны және оның сыртқы істерді тиімсіз басқарғаны туралы қорқынышпен, патша отбасының жоғары лауазымды мүшелері мен улемалар (діни басшылық) Саудты 1958 жылы Фейсалды премьер-министр лауазымына тағайындауға мәжбүр етті, Фейсалға кең атқару биліктерін берді. Сауд пен Фейсал арасында билік күресі басталды, ал 1960 жылғы 18 желтоқсанда Фейсал Саудтың қаржылық реформаларын тоқтатып отыр деген наразылық білдіріп, премьер-министр лауазымынан кетті. Сауд өзінің атқарушы өкілеттіктерін қайтарып алды және принц Талалды Мысырдан оралуға ықпал еткен соң, оны 1958 жылғы шілдеде қаржы министрі етіп тағайындады. Алайда, 1962 жылы Фейсал патша отбасында өзін екінші рет премьер-министр етіп тағайындауға жеткілікті қолдау тапты. Ол 1961 жылы Мәдинаның Ислам университетін құруда маңызды рөл атқарды. 1962 жылы ол Мұсылман әлем лигасының құрылуына көмектесті, бұл бүкіл әлем бойынша қайырымдылық ұйымы, оған Сауд Арабиясының патша отбасы миллиардтан астам доллар сыйлық ретінде берді. 1963 жылы ол елдегі алғашқы телеарнаны құрды, бірақ нақты хабар тарату тағы екі жылдан кейін басталды.

Сауд патшасымен күрес

Осы кезеңде Сауд патшасымен күрес сыртқы жағынан жалғасты, патшалық княздер жиналып, Фейсалдан Саудтан билікті толыққанды қабылдауды сұрады. Сауд елді ауыр қарызға батырып, Біріккен Араб Республикасының президенті Гамаль Абдель Насерді өлтіру жоспарына қатысқандығымен патша отбасын ұятқа қалдырды. Фейсал 1963 жылдың басында Саудтың денсаулығына байланысты елден кеткенін пайдаланып, Сауд Арабиясының саяси және экономикалық жағдайы нашарлаған кезде өзіне билік жинады. Ол Саудтың көптеген жақтастарын лауазымдарынан алып тастады және 1962 жылы Ұлттық гвардия басшылығын берген, өзінің туған інісі принц Абдулла сияқты, бірдей ойлы княздерді маңызды әскери және қауіпсіздік лауазымдарына тағайындады. Сауд елге оралғаннан кейін Фейсалдың жаңа тәртібін қабылдамады және барлық өкілеттіктерін қайтаруды талап етті. Патшалық отбасы фетваны қолдап, Саудқа өз шешімін дереу хабарлады. Өкілеттіктерінен айырылған Сауд келісім берді, ал Фейсал 1964 жылғы 2 қарашада патша деп жарияланды.

Сауд Арабиясының патшасы

Патша болғаннан кейін Фейсал сөйлеген сөзінде: "Бауырларым, маған бауыр да, құл да ретінде қараңыздар. "Мажарлық" атағы тек Құдайға ғана тиесілі, ал "тақ" – Көк пен Жердің тағы. Фейсал патша болғаннан кейін жасаған алғашқы қадамдарының бірі – болашақ мұрагерлік мәселелерін қарастыру үшін кеңес құру болды. Кеңеске оның інілері Абдулла мен Мусаид, жартылай бауырлары Халид, Фахд, Абдулла, Сұлтан және Нәүәф кірді. Бұл жаңа органның құрылуына ханзада Халидтің тілегі мен ұсынысы себеп болды. Ол Сауд Арабиясының туын ресми түрде 1973 жылдың 15 наурызында бекітті, бірақ ол 1902 жылдан бері қолданылып келген еді. Фейсалдың билік кезіндегі ең жақын кеңесшісі – оның әкесінің жеке дәрігері Рашад Фараон болды. Тағы бір кеңесшісі – Бас мүфти Мұхаммед ибн Ибрахим Әл-Шейх, ол араб әлеміндегі патшаның саяси беделін қалыптастыруға зор ықпал етті.

Жаңғырту

Фейсал билікке келген соң, барлық саудиялық ханзадалар балаларын ел ішінде оқытуға міндеттейтін жарлық шығарды, оларды шетелге жібермейтін болды. Бұл жоғары топтағы отбасылардың ұлдарын Патшалыққа қайтарып, оқытуларын кеңінен танымал етті. Ол елдегі қазіргі әкімшілік аймақтар жүйесін енгізіп, қазіргі заманғы әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесінің негізін қалады. 1970 жылы Әділет министрлігін құрып, экономикалық даму үшін елдің алғашқы "бес жылдық жоспарын" іске қосты. Фейсалдың жаңғырту әрекеттерінің бірі – бұқаралық ақпарат құралдары, баспа және мұрағат салаларына қатысты жаңа заңдар, сондай-ақ ХХ ғасырдың ортасындағы Арабия туралы мәліметтерді сақтайтын шетелдік және корпоративтік мұрағаттармен екіжақты мәдени ынтымақтастық туралы келісімдерді жасау болды. Оның жүргізген әлеуметтік өзгерістеріне наразылық болғанымен, араб әлемі Фейсалға Сауд Арабиясын жаңғырту саясаты, Мекке мен Медина қасиетті қалаларын басқаруы, зор сионизмге қарсы тұрушы ретіндегі беделі және елдің қаржылық күшінің тез өсуі арқасында құрмет көрсетті.

Экономикалық даму

Фейсал мұнай табысын барынша пайдалану стратегиясын қолға алды және Aramco компаниясымен пайданы бөлу туралы келісімді жан-жақты бағалауды бастады, оны теңсіз деп санады және оны қайта қарауды талап етті. Сонымен қатар, үкімет мұнай кендерін игеру келісімдеріне қатысудан тоқталып, мемлекеттік мекемелерге мұнай инвестицияларына ғана арналған концессияларды беруге көшті. Үкіметтік қазынада банкроттық жарияланғаннан кейін Фейсал өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы, қаржы және экономикалық кәсіпорындарды қайта жандандыруға күш салды, осы арқылы Патшалықтың экономикалық және әкімшілік жаңғыруына зор үлес қосты. Фейсал елдің бесжылдық жоспарларын жасауды және әкімшілік аймақтар жүйесін құруды бастады. Мемлекеттік қызмет институттарының қабілетін арттыру үшін ол шетелдік консалтингтік фирмалардың қызметін пайдаланды. Бұдан бөлек, ол өнеркәсіпті, ауыл шаруашылығын, жобаларды іске қосуды, жерге инвестиция салуды, сондай-ақ табиғи ресурстарды және ішуге жарамды су көздерін зерттеуді белсенді түрде дамытуға қатысты. Фейсал «Petromin» корпорациясын құруда маңызды рөл атқарды және электр станцияларының кең ауқымды желісіне негіз салды. Одан әрі, ол мұнай-химия, темір, болат, цемент және кен өндіру сияқты маңызды салаларды құруға жетекшілік етті. Білікті кадрлерді дамытудың маңыздылығын мойындап, Фейсал студенттерді батыс елдеріне оқуға жіберуді қолдады, осылайша өнеркәсіптік кәсіпорындардың өсуіне үлкен үлес қосты. 1969 жылы Патшалық алғашқы даму стратегиясын іске қосты. 1966 жылы Фейсал АҚШ президенті Линдон Б. Джонсонмен кездесіп, Патшалықтың дамуына бағытталған ынтымақтастыққа негізделген сауд-американдық одақты құрды. 1971 жылы Фейсал Вашингтонда президент Ричард Никсонмен кездесті. Үш жыл өткен соң, 1973 жылы Сауд-Америкалық бірлескен экономикалық комитеті құрылды. 1974 жылы Никсон Сауд Арабиясына сапар шеккен алғашқы АҚШ президенті болды, бұл тарихи оқиғаға айналды.

Faisal pursued strategies to maximize the utilization of oil revenue and initiated a thorough evaluation of the profit sharing agreement with Aramco, which he deemed inequitable and requested its revision. Additionally, the government transitioned from engaging in oil reservoir exploitation agreements to exclusively granting oil investment concessions to state institutions. Following the declaration of bankruptcy within the government treasury, Faisal directed his focus towards revitalizing industrial, agricultural, financial, and economic enterprises, earning recognition for his instrumental role in the economic and administrative rejuvenation of the Kingdom. Faisal took charge of formulating the nation's five year plans and started setting up the structure of administrative regions. To bolster the capabilities of state service institutions, he enlisted the aid of foreign consulting firms. Furthermore, he actively participated in the development of industries, agriculture, project initiatives, land investments, and the exploration of natural resources and sources of potable water. Faisal played a pivotal role in the establishment of the Petromin Corporation and laid the foundation for a comprehensive network of power plants. Additionally, he spearheaded the creation of essential industries such as petrochemicals, iron, steel, cement, and mining. Recognizing the significance of skill development, Faisal advocated for sending students to Western countries for training, thereby contributing to the growth of industrial ventures. In 1969, the Kingdom initiated its inaugural development strategy. Faisal held a meeting with US president Lyndon B. Johnson in 1966, forging a Saudi American alliance focused on collaborative endeavors for the advancement of the Kingdom. Subsequently, in 1971, Faisal engaged with President Richard Nixon during a meeting in Washington. Three years later, in 1973, the Joint Saudi American Economic Committee was established. A milestone occurred in 1974 when Nixon became the first US president to visit Saudi Arabia.

Ауыл шаруашылығын дамыту

1965 жылы Ауыл шаруашылығы министрлігі суды барлаудың жан-жақты бағдарламасын құру үшін халықаралық кеңес беру фирмаларымен бірлесіп жұмыс істеді. Бұл бастама су ресурстарын іздеуді жүйелі түрде жүргізуді көздеді. Министрлік ауыл шаруашылығын жақсарту, мал және балық шаруашылығын дамыту, өсімдік түрлерін сақтау, шөлдеумен күресу және шаруаларға құрма өндірісін арттыру бойынша кеңес беруге күш салды. 1967 жылы ол Джидда қаласында Король Абдулазиз университетін құрды. 1974 жылы ол Министрлер кеңесіне университетті мемлекеттік басқаруға біріктіруді бұйырды, осылайша оны мемлекеттік университет етіп өзгертті және саудиялық студенттерге тегін білім беруді қамтамасыз етті. 1975 жылы Дахрандағы Мұнай және минералдар институты Король Фахд атындағы Мұнай және минералдар университетіне айналдырылды. Сол сияқты, 1975 жылы Әл-Ахсада Король Фейсал университеті құрылды, бірақ оның ресми ашылуы оның інісі Халид патшаның тұсында 1977 жылы өтті. Фейсал Сауд Арабиясындағы әйелдер біліміне қосқан зор үлесімен танымал. 1956 жылы ол елдегі қыздарға арналған тұңғыш мемлекеттік мектепті – «Дар Аль-Хана́н» мектебін құрды. Бұл мектептің құрылғандығына оның әйелі Иффат демеушілік етті. 1960 жылы Сауд патшаның тұсында қыздар білімі жөніндегі Бас басқарма құрылуына әкелетін патшалық жарлық жарияланды. Бұл Сауд Арабиясында әйелдер білімінің ресми басталуын білдірді, оларға білім алу мүмкіндіктерін кеңейтті.

Денсаулықты дамыту

Король Фейсалдың басшылығымен әлемнің әртүрлі елдерінен медициналық мамандар, оның ішінде дәрігерлер мен медбикелер тартылды. Денсаулық сақтаудың маңыздылығын ескере отырып, ол Рияд қаласында өз қаражатымен Король Фейсал мамандандырылған ауруханасын құру туралы жарлық шығарды, ол 1975 жылы қызметін бастады. Үкіметтік денсаулық сақтау бағдарламаларын дамыту үшін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен ынтымақтастық орнатылды. Денсаулық сақтау секторына маңызды инвестициялар жұмсалды, оның ішінде денсаулық сақтау жүйесінің негізгі құрамдастарын жетілдіруге бағытталған қаржыландыру бюджеттің 3,4%-ын құрады. 1973 жылы ғана қоғамдық денсаулық сақтау және әлеуметтік салаға бөлінген бюджет 591 миллион риалды құрады. Патшалық 1970-1975 жылдарға арналған бесжылдық жоспар аясында стратегиялық жоспарлау жүйесін енгізді. Дәрігерлердің саны 1020-ға, медициналық қызметкерлер 3750-ге жетті, аурухана төсектері 30%-ға, емханалар 60%-ға, ал денсаулық сақтау орталықтарының саны 200-ге дейін өсті, бұл Патшалықтың денсаулық сақтау қызметтерін жақсартуға деген ұмтылысын көрсетеді.

Әскери даму

Таққа отырғанда Фейсал Сауд Арабиясының әуе күштері үшін кезеңнің қажеттіліктері мен талаптарына сай келетін жан-жақты стратегия жасады. Сауд студенттерінің көп санын қабылдай алатын және оларға жоғары сапалы оқыту бере алатын ерекше оқу орнының қажеттілігін түсінген ол қолайлы колледжді табуға кірісті. Осының нәтижесінде 1967 жылы Король Фейсал әуе академиясының құрылуы жарияланды және ол үш жылдан кейін, яғни 1970 жылы ресми түрде жұмысын бастады. 1965 жылдың желтоқсан айында Фейсал қырық Lightning истребителінен бастап, жаңа қару-жарақтар мен жабдықтарды сатып алуды бастады. Бұл 34 бір орындық және 6 екі орындық ұшақтан тұрды. Осы ұшақтарды жеткізу 1968 жылдың 1 шілдесінде басталды, екі ұшақ (F Mk 53) Уортоннан ұшып Джиддаға жетті. 1969 жылдың қыркүйегінде жеткізілім аяқталды, ал 1972 жылдың 29 маусымында сериялық нөмірі (53 700) бар соңғы ұшақ шығарылды. Lightning истребительдері 1986 жылдың қаңтарына дейін активті қызметте болды. 1972 жылы Фейсал Франциядан 39 Mirage 5 ұшағына тапсырыс берді. Бірақ, олар 1974 жылы Корольдікке келгеннен кейін және Сауд Арабиясының әуе күштері пайдаланбастан бұрын, Король оларды Мысырдың әуе күштерін нығайту үшін сыйға беруге шешім қабылдады. Фейсал осы қолдауды Мысырдың әскери қуатын арттыруға көмектесу үшін жасады.

Әскери қалалар

Фейсал өзінің билігі кезінде алғашқы озық әскери қалалардың құрылуын қадағалады. Бұл қалалар заманауи кешендер ретінде жобаланған, олардың құрамына әскери базалар, оқу және ату далалары, оқ-дәрілер мен жауынгерлік техника сақтау қоймалары, сондай-ақ білім беру, денсаулық сақтау, мәдени демалыс және сауда нысандары бар тұрғын үйлер кірді. Бұл әскери қалаларда көріктендірілген бақтар, жасыл кеңістіктер және спорт клубтары да болды. Алғашқы әскери қала – 1971 жылы оңтүстік аймақтағы Хамис Мушаит қаласының жанында салынған Король Фейсал әскери қаласы. Содан кейін солтүстік-батыс аймақта Король Абдулазиз әскери қаласы құрылды және 1973 жылы король Фейсал тарапынан ресми түрде ашылды. Бұл әскери қалалар инфрақұрылымның маңызды дамуын көрсетеді және әскери қызметшілер мен олардың отбасыларын қолдау үшін толыққанды жағдайлар жасады.

Төңкеріске қарсы шаралар

1950-1960 жылдары аймақта көптеген төңкерістер болды. Мұхаммед Каддафидің 1969 жылы мұнайға бай Ливиядағы монархияны құлатуы Сауд Арабиясына ерекше қауіпті болды, себебі екі сирек қоныстанған шөлді елдің арасындағы ұқсастықтар бар еді. Осының салдарынан Фейсал күрделі қауіпсіздік аппаратын құруға кірісіп, наразылық білдіргендерге қатаң шара қолданды. Барлық істеріндей, ол бұл саясатты ислами тұрғысынан негіздеді. Билік басында елге жазбаша конституция қабылдау талаптары қойылғанда Фейсал: «Біздің конституциямыз – Құран» деп жауап берді. 1969 жылдың жазында әскери төңкеріс жоспарланып отыр деген күдікпен жүздеген әскери шенеуніктерді, оның ішінде бірнеше генералдарды тұтқындауға бұйрық берді. Төңкерісті негізінен әуе күштерінің офицерлері жоспарлаған, оның мақсаты – монархияны құлатып, елде Насершіл режим құру еді. Патша Фейсал Сами Шарафтың, Гамаль Абдель Насердің шенеуніктерінің бірі, бұл құйрықтың ұйымдастырушысы екенін мәлімдеді. Тұтқындаулар, мүмкін, американдық барлау қызметінің берген мәліметтеріне негізделген болуы мүмкін. Ол Мекке туралы шешім қабылдамас бұрын, сунни (суфи) ғалымы әл-Сайид әл-Алауи ибн Аббас әл-Малики әл-Хасанидің, Мұхаммед ибн Алауи әл-Маликидің әкесінің кеңесін алуға тырысты. Сол сияқты, 1962 жылы кең ауқымды, діни ағымдарға бөлінбеген пан-исламизмді насихаттау мақсатында Фейсал Мұсылман Әлемі Лигасын құрды, онда Тижани суфи ғалымы Ибрахим Ниасс шақырылды. Бұған қоса, ол Сауд Арабиясының бұрынғы билеушілерінің кейбір көзқарастарына қарсы шығып, Сауд Арабиясының дін қызметкерлеріне: «Мысырдан, Үндістаннан және басқа да елдерден барлық мұсылмандар – сіздердің бауырларыңыз» деді. Алайда Май Ямани оның билікке келгеннен кейін дін, тайпа, аймақ және жыныс бойынша кемсітушіліктер күрт өршіп, бүгінгі күнге дейін сақталғанын айтты. Өзінің ізбасары Халидтен айырмашылығы, Фейсал радикалды дін қызметкерлерінің Сауд Арабиясындағы ең жоғары діни институт – Аға Ұламалар Кеңесі сияқты діни институттарды басқаруына немесе ислам заңын сақтауға жауапты Бас мүфти лауазымын иеленуіне кедергі келтіруге тырысты. Бірақ кеңесшілері діни фанатизмге ұшыраған адамдардың қызметінен кейін апатты салдарлар болатыны туралы ескертті. Исламдық теология колледждеріндегі діни қайраткерлер патша отбасындағы жемқорлыққа өте қатысты. Олар Сауд Арабиясы режимі қабылдаған кейбір теологиялық түсіндірулерді сынады. Осындай ықпалды тұлғалардың бірі – шейх Абдулазиз бин Баз, сол кезде Аль-Медина теология колледжінің ректоры (кейін ол елдің бас мүфтияты болды). Фейсал оның сын-пікірлеріне төзбеді және оны қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. Алайда, Бин Баздың үйретулері оның кейбір шәкірттерін радикалдандырды, олардың бірі – Джухайман әл Отайби еді.

The 1950s and 1960s saw numerous coups d'état in the region. Muammar Gaddafi's coup that overthrew the monarchy in oil rich Libya in 1969 was especially threatening for Saudi Arabia due to the similarity between the two sparsely populated desert countries. As a result, Faisal undertook to build a sophisticated security apparatus and cracked down firmly on dissent. As in all affairs, he justified these policies in Islamic terms. Early in his reign, when faced with demands for a written constitution for the country, Faisal responded that "our constitution is the Qur'an". In the summer of 1969 he ordered the arrest of hundreds of military officers, including some generals, alleging that a military coup d'état was being planned. The coup was planned primarily by air force officers and aimed at overthrowing the monarchy and founding a Nasserist regime in the country. King Faisal claimed that Sami Sharaf, one of the Gamal Abdel Nasser's officials, was the planner of the plot. The arrests were possibly based on a tip from American intelligence. It was said that he would not take any decision regarding Mecca without seeking the advice of Sunni (Sufi) scholar al Sayyid 'Alawi ibn 'Abbas al Maliki al Hasani, the father of Muhammad ibn 'Alawi al Maliki. Similarly in 1962, in promoting a broader, non sectarian form of pan Islamism, Faisal launched the Muslim World League where the Tijani Sufi scholar Ibrahim Niass was invited. Furthermore, he countered the outlook of certain prior Saudi rulers in declaring to the Saudi state clergy that, "All Muslims, from Egypt, India etc. are your brothers". However Mai Yamani argued that after his reign, discrimination based on sect, tribe, region, and gender became the order of the day and has remained as such until today. Unlike his successor Khalid, Faisal attempted to prevent radical clerics from controlling religious institutions such as the Council of Senior Ulema, the highest religious institution in Saudi Arabia, or taking religious offices such as Grand Mufti, responsible for preserving Islamic law. But his advisers warned that, once religious zealots had been motivated, disastrous effects would result. Corruption in the royal family was taken very seriously by religious figures in the Islamic theological colleges. They challenged some of the accepted theological interpretations adopted by the Saudi regime. One such influential figure was Sheikh Abdulaziz Bin Baz, then rector of the Al Medina college of theology (later he would serve as the country's grand mufti). Faisal would not tolerate his criticism and had him removed from his position. However, the teachings of Bin Baz had already radicalized some of his students, one of which was Juhayman al Otaybi.

Қасиетті жерлерге қызығушылық

Сауд Арабиясының Бинладин тобы Мәсжид әл-Харамды кеңейтуді тапсырды, бұл – мың жылдық тарихындағы алғашқы маңызды кеңейту болатын. Бұл ауқымды жоба 1955 жылы Сауд патшаның тұсында басталып, Фейсал және Халид патшалардың тұсында жиырма жылға созылды. 1967 жылы Меккеде өткен конференцияда көптеген мұсылман сәулетшілері жобаның мүмкін болатын нұсқаларын талқылады. Фейсал Османдық құрылыстың маңызды бөлігін бұзу туралы конференция ұсынысына қарсы шықты, Османдық құрылысты сақтап, ең жақсы үйлесім әдістерін қолдана отырып, жаңа сәулеттік жобалар жасау қажет екенін айтты. 1969 жылы ғибадатханаға екі жаңа қанат қосылып, қолдағы құрылыс жөнделді. Осы кезеңде айналасындағы жолдар салынды және алаңдар орнатылды. Сол кезде жобаның құны шамамен 800 миллион саудиялық риалды құрады. 1962 жылы ол Мысыр (сол кезде Біріккен Араб Республикасы деп аталған) мен Сауд Арабиясы арасындағы саяси шиеленіс салдарынан Меккедегі Киіз фабрикасын қайта ашуға бұйрық берді. 1965 жылы Мұсылман Әлемі Лигасы Мақам Ибрахимды жаңартуды жоспарлады, онда мақам күміс қақпақты мөлдір бағананың ішінде орналастырылуы тиіс болды. Фейсал келісіп, жоспарды іске асыруға бұйрық берді. Тауафты жеңілдету үшін ғимараттар бұзылды. 1967 жылға қарай Мақам Ибрахимнің айналасындағы аумақ кеңейіп, адамдар ыңғайлы және оңай тауаф ете алды. Пайғамбар мешітіне қатысты, Фейсал 1955 жылы ашылған және қажылар санының артуына байланысты бірінші Сауд кеңейтуі аяқталғаннан кейін мешіттің батыс жағына намаз оқитын жерлер салуға бұйрық берді. Ол 1973 жылы салынды және екінші Сауд кеңейтуіне дейін қолданыста болды, содан кейін пайдаланудан шығарылды. Сауд Арабиясының Бинладин тобы 1964 жылы Шығыс Иерусалимге Тас күмбезін қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу үшін жіберілді.

Сыртқы саясат

Фейсал патша ретінде исламды Сауд Арабиясының сыртқы саясатының құралы ретінде пайдаланды, бұл оны патша Абдулазиз бен король Саудтан ерекшелендірді. Дегенмен, ол король Абдулазиз бастаған АҚШ-пен тығыз одақты сақтап, қарулы күштерін қаруландыру және оқыту үшін АҚШ-қа көп жүктеді. Фейсал патша ретінде АҚШ-қа алғашқы ресми сапарын 1966 жылдың маусымында жасады. 1971 жылы Анвар Садат президенттігі кезінде ол әл-Азхардың Мысыр бас имамы Абдель Халим Махмудпен коммунизмге қарсы күресу жөнінде келісімге қол қойды. Келісімнің бюджеті 40 миллион фунт стерлинг құрады.

Солтүстік Йемендегі азаматтық соғыс

Солтүстік Йемендегі азамат соғысы 1962 жылдан 1970 жылға дейін Йемен Араб Республикасының және Йеменнің Мутавакилиттік Корольдігінің жақтастары арасында өршіді. Йемен республикасы Абдулла әл-Саллал басшылығындағы армияның төңкерісінен кейін, Имам Мұхаммед әл-Бадрға қарсы революциялық республикашылардың күшімен құрылды. Соның салдарынан имам Сауд Арабиясы – Йемен шекарасына қашып, солтүстік шиит тайпаларынан қолдау алып, толыққанды азамат соғысын бастады. Сауд Арабиясы әл-Бадр мен оның монархист жақтастарын қолдады, ал Біріккен Араб Республикасы тұсында Египет Йемен республикашыларын қолдады. Осының нәтижесінде Сауд Арабиясы мен Египет арасындағы қарым-қатынас шиеленісті. 1964 жылдың қыркүйегінде Насер мен Фейсал Египеттің Александрия қаласында араб саммитінде кездесті. Ол кезде Египеттің Йеменде 40 мың әскері болды, нәтижесінде 10 мың бейбіт тұрғын қаза тапты. Екі көшбасшы ресми мәлімдемесінде Йеменнің әртүрлі топтары арасындағы ағымдағы келіспеушіліктерді шешуде толық ынтымақтастық орнатуға, Йемендегі қарулы қақтығыстардың алдын алуға және бейбіт шешімге қол жеткізуге міндеттенді. Бұл декларация араб әлемінде кеңінен мақталды, ал Вашингтон оны «мемлекеттік саясат» және «ұзақ жылдар бойы созылған азамат соғысын бейбіт жолмен шешуге жасалған маңызды қадам» деп бағалады. Александрия әуежайында Насер мен Фейсал бір-бірін құшақтап, «бауырлар» деп атады. Фейсал Мысырдан «Президент Насерге деген махаббатыммен толы жүрекпен» кететінін айтты. Гамал Абдел Насер 1965 жылдың тамызында «Азаттық» кемесімен Джиддаға сапар шекті, бұл 1954 жылдан бері Сауд Арабиясына жасаған алғашқы сапары болды, ол қажылыққа келген болатын. Фейсал Насерді жылы қарсы алды. Екі елдің арасындағы қарым-қатынас айырмашылықтарына қарамастан, жақсарды. Екі тарап 48 сағат ішінде келесілер туралы келісімге келді (ол «Жедда келісімі» деп аталды):

Египет әскерлерінің Йеменнен он ай ішінде кезең-кезеңімен шығарылуы. Республикалық делегацияны судья Абд ар-Рахман әл-Ириани, ал монархистердің сыртқы істер министрі Ахмет Мұхаммед әл-Шами монархиялық делегацияны басқарды. Алайда, қақтығысқан тараптар келісімге келе алмады, нәтижесінде республикашылар мен монархистер арасындағы қанағатсыздық күшейді. Египет 1967 жылдың тамызындағы Хартум резолюциясының аясында Йемендегі соғысты тоқтатуға дайын екенін білдірді. Египеттің сыртқы істер министрі Махмуд Риад Египет пен Сауд Арабиясының 1965 жылғы Жедда келісімін жаңаруын ұсынды. Фейсал Насердің ұсынысынан ләззат алды, ал Имам әл-Бадр Насер уәдесін орындаса, Израильге қарсы Египетпен бірге соғысу үшін әскерін жіберуге уәде берді. Насер мен Фейсал келісімге қол қойды, онда Насер Йеменнен 20 000 әскерін шығаруға, Фейсал әл-Бадрға қару жеткізуді тоқтатуға, ал үш бейтарап араб мемлекеті бақылаушыларды жіберуге келісті. Әл-Саллал Насердің өзіне опасыздық жасағанын сезінді. Насер Египеттегі Сауд Арабиясының шамамен 100 миллион долларлық активтерін босатып, Фейсал сол жылдың басында басып алған екі египет банкін мемлекеттік меншікке қайтарды. Сауд Арабиясы, Ливия және Кувейт Египетке жыл сайын 266 миллион доллар көлемінде субсидия беруге келісті, оның ішінде Сауд Арабиясы 154 миллион доллар бөлді.

Алты күндік соғыс

Алты күндік соғыс кезінде Фейсал Сауд Арабиясының қарулы күштеріне ең жоғары сақ болу режимін жариялауды және барлық демалыстарды тоқтатуды, сондай-ақ Корольдіктің солтүстігіндегі күштерді шоғырландыруды бұйырды. Содан кейін, 20 мың саудиялық әскердің Иорданияға Араб күштерімен бірге қатысу үшін аттануына бұйрық берілді. Соғыстан кейін ол саудиялық күштердің Иордания аумағында он жыл бойы қажетті қолдау мен көмек көрсету үшін орналасуын қадағалады. Бұдан бөлек, Хартум конференциясында Сауд Арабиясы, Ливия және Кувейт 1967 жылғы маусымдағы соғыстан зардап шеккен елдерге бөлінетін 378 миллион долларлық қор құруға келісті. Сауд Арабиясы осы қорға 140 миллион доллар үлесті. Дегенмен, Фейсал 1969 жылға дейін Араб Лигасының саммиттеріне өзі қатыспады және өкіл жібермеді, себебі соғысқа қатысқан араб елдерінен Сауд Арабиясының қаржылық көмегін арттыру туралы талаптардан қашып жүрді. Фейсалдың немересі, принц Амр бин Мохаммед Аль Фейсал: "Туыстарым, басқа туыстарым 1967 жылдан кейін Иерусалимнің израильдіктерге түсуі оның өміріндегі шешімді бетбұрыс болды деді. Олардың айтуынша, ол енді ешқашан күлімсіремеген. Мен оның күлімсірегенін көбінесе көрмедім, ол өте тыныш және ойлы болды, көбінесе өзі сөйлеудің орнына тыңдауға уақыт өткізді".

Рамазан соғысы

1970 жылы Мысыр президенті Насер қайтыс болғаннан кейін Фейсал Насердің ізбасары Анвар Садатқа жақындады, ол өзі Кеңес Одағымен байланысты үзуді және Америка тарапына өтуді жоспарлап отырды. Садат 1973 жылы Араб-Израиль соғысын басталғаннан кейін Фейсал Сауд Арабиясының мұнайын әлемдік нарықтан шығарып алды және 1973 жылғы мұнай дағдарысының басты себебі болды. Бұл тыйым алғашында Канада, Жапония, Нидерланды, Ұлыбритания және АҚШ-қа салынды, бірақ кейін Португалия, Родезия және Оңтүстік Африкаға таратылды. 1974 жылдың наурыз айында тыйым тоқтатылған кезде мұнай бағасы АҚШ-тан бастап дүние жүзінде шамамен 300 пайызға өсті; АҚШ-тағы бағалар одан да жоғары болды. Бұл тыйым мұнай дағдарысын немесе «шокты» тудырды, ол әлемдік саясат пен экономикаға қысқа және ұзақ мерзімді әсер етті. Бұл Фейсалдың мансабындағы шешуші қадам ретінде қарастырылды және оған көптеген арабтар мен мұсылмандар арасында ұзаққа созылған бедел әкелді. 1974 жылы Фейсал «Time» журналының «Жыл адамы» деп танылды, ал дағдарыстан түскен қаржылық пайда оның қайтысынан кейін Сауд Арабиясындағы экономикалық өркендеуге ықпал етті. Жаңа мұнай кірісі Фейсалға 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін Египетке, Сирияға және Палестина Азат ету ұйымына берілетін көмекті және субсидияларды едәуір арттыруға мүмкіндік берді. Сауд Арабиясында және кеңінен араб әлемінде Фейсалдың мұнайға тыйым салуының батыстың құпия операциясы салдарынан оның өліміне себеп болды деген сенім кеңінен таралған.

Жеке өмір

Фейсал бірнеше рет әйел алған. Оның әйелдері: Сұлтан бинт Ахмет Әл Судайри, үлкен ұлы, принц Абдулланың анасы, Фейсал 15-17 жас аралығында туған. Сұлтан Судайри әулетінен шыққан және Судайри ағайындарының анасы, Хасса бинт Ахметтің кіші қарындасы. Иффат бинт Мохаммад Аль Туньян (1916–2000), Түркияда туып өскен. Оның ата-тегі Аль Сауд әулетінің Аль Туньян тармағына жатады. Олар алғаш рет 1932 жылы Стамбулда, Фейсал Түркияға ресми сапармен келген кезде кездескен. Олардың тоғыз баласы болды. Иффат күйеуінің көптеген реформаларының, әсіресе әйелдерге қатысты реформалардың ықпалымен болды. Фейсал сондай-ақ Иффаттың кіші інісі Камал Адхамды тәрбиеледі. Кейіннен патша Камалды Сауд Арабиясының барлау қызметі – "Әл Мұхабарат әл А'ама" басшысы етіп тағайындады. Ол сондай-ақ патшаның қайын інісінің кеңесшісі болды. Аль Джавхара бинт Сауд Аль Кабир, оның әпкесі Нура бинт Абдул Рахман мен Сауд Аль Кабир бин Абдулазиз Аль Саудтың қызы. Олар 1935 жылдың қазан айында үйленді. Хая бинт Түрки бин Абдулазиз Әл Түрки, ханшайым Нұра, ханзада Саад және ханзада Халидтің анасы. Ол Әл-Жилуи руының мүшесі болды. Ханшайым Нұра бинт Фейсал 2022 жылдың 13 наурызында дүние салды. Хесса бинт Мұхаммед бин Абдулла Әл Муханна Аба Аль Хайл, принцесса Аль Анудтың (2011 жылдың маусым айында қайтыс болды) және принцесса Аль Джауараның (2014 жылдың сәуірінде қайтыс болды) анасы. Фатима бинт Абдулазиз бин Мушаит Әл Шахрани, ханшайым Мунираның анасы (жас кезінде қайтыс болды). Оның ұлдары да шетелде білім алды. Салыстырмалы түрде, Сауд патшасының 108 баласының тек 6-ы ғана орта мектепті бітірген, ал тағы бір ұлы, Сауд, Принстон университетінің түлегі болды. Фейсалдың ұлдары Сауд Арабия үкіметінде маңызды лауазымдарды атқарды. Оның үлкен ұлы Абдулла біраз уақыт үкіметте қызмет етті. Фейсалдың ұлы Халид 2007 жылы Мекке провинциясының губернаторы болғанға дейін үш онжылдықтан астам уақыт бойы Сауд Арабиясының оңтүстік-батысындағы Асир провинциясының губернаторы болды. Сауд ханзадасы 1975–2015 жылдар аралығында Сауд Арабиясының сыртқы істер министрі болды. Принц Түркі Сауд Арабиясының барлау қызметінің басшысы, Ұлыбританиядағы елшісі, кейін АҚШ-тағы елшісі болды. Фейсалдың ұлдарының бірі Абдул Рахман Сандхерст әскери академиясын бітірген, ол 2014 жылдың наурыз айында қайтыс болды. Фейсалдың ұлы Мұхаммед бизнесмен болды. Фейсалдың қыздары да Сауд Арабия қоғамында маңызды рөл атқарды. 2013 жылдан 2016 жылға дейін оның қызы Сара Шура кеңесінде қызмет етті. Ол сондай-ақ Сауд Арабиясындағы әйелдердің білімі және басқа да әлеуметтік мәселелер бойынша белгілі белсенді, сондай-ақ оның әпкелері Лолова, Латифа және Хайфа да сондай. Фейсалдың қызы Хайфа Фейсалдың жартылай ағасы Сұлтанның ұлы, Бендар ханзадаға үйленді. Ханшайым Хайфа мен ханзада Бандардың некесі ханзада Сұлтанды Бандарды заңды ханзада ретінде мойындауға мәжбүр етті. Фейсалдың тағы бір қызы Лолова Сауд Арабиясындағы әйелдер білімінің белсенді жақтасы. 1962 жылы оның қызы Сара алғашқы қайырымдылық ұйымдарының бірі – "Әл Нахда" ұйымын құрды, ол 2009 жылы Перс шығанағындағы адам құқықтары жөніндегі ұйымдар үшін алғашқы Шайо сыйлығын жеңіп алды. Оның күйеуі Сауд патшасының ұлдарының бірі Мұхаммед ханзада болды. Оның немересі Рим бинт Мохаммед – Джиддада тұратын фотограф және галерея иесі, ал оның тағы бір немересі Рима бинт Бандар – Сауд Арабиясының алғашқы әйел елшісі. Ағалары мен қарындастарынан айырмашылығы, Фейсал ағылшын және француз тілдерін еркін меңгерді. Алайда ол араб тілінде сөйлеуді жөн көрді. Аудармашылар қате жіберсе, Фейсал оларды түзетуші еді.

Faisal married many times concurrently. His wives were:

Sultana bint Ahmed Al Sudairi, the mother of his eldest son Prince Abdullah, whom Faisal fathered when he was between 15 and 17. Sultana was from the Sudairi family and the younger sister of Hassa bint Ahmed, the mother of the Sudairi brothers. Iffat bint Mohammad Al Thunayan (1916–2000), who was born and raised in Turkey. Her ancestors were part of the Al Thunayan branch of the Al Saud family. They first met in Istanbul around 1932 while he was in Turkey for an official visit. They had nine children, Iffat was credited with being the influence behind many of her husband's reforms, particularly with regard to women. Faisal also raised Iffat's younger half brother, Kamal Adham. The King later appointed Kamal as the first president of the Saudi intelligence agency, Al Mukhabarat Al A'amah. He was also an advisor to his royal brother in law. Al Jawhara bint Saud Al Kabir, the daughter of his aunt Noura bint Abdul Rahman and Saud Al Kabir bin Abdulaziz Al Saud. They married in October 1935. Haya bint Turki bin Abdulaziz Al Turki, the mother of Princess Noura, Prince Saad and Prince Khalid. She was a member of the Al Jiluwi clan. Princess Noura bint Faisal died on 13 March 2022. Hessa bint Muhammad bin Abdullah Al Muhanna Aba Al Khail, the mother of Princess Al Anoud (died June 2011) and Princess Al Jawhara (died April 2014). Fatima bint Abdulaziz bin Mushait Al Shahrani, the mother of Princess Munira (died young). His sons were likewise educated abroad. Comparatively, only six of the 108 children of King Saud graduated from high school. while another son, Saud, was an alumnus of Princeton University. Faisal's sons held important positions in the Saudi government. His eldest son, Abdullah, held governmental positions for a while. Faisal's son Khalid was the governor of Asir Province in southwestern Saudi Arabia for more than three decades before becoming governor of Makkah Province in 2007. Prince Saud was the Saudi foreign minister between 1975 and 2015. Prince Turki served as head of Saudi Intelligence, ambassador to the United Kingdom, and later ambassador to the United States. One of Faisal's sons, Abdul Rahman, was a graduate of Sandhurst Military Academy, and he died in March 2014. Faisal's son Mohammed was a businessman. Faisal's daughters also held important roles in Saudi society. From 2013 to 2016, his daughter Sara served in the Shura Council. She is also a prominent activist for women's education and other social issues in Saudi Arabia, and so are her sisters Lolowah, Latifa, and Haifa. Faisal's daughter Haifa is married to Prince Bandar, son of Faisal's half brother Sultan by a concubine. The marriage of Princess Haifa and Prince Bandar forced Prince Sultan to recognize Bandar as a legitimate prince. Another daughter of Faisal, Lolowah, is a prominent activist for women's education in Saudi Arabia. In 1962 his daughter Sara founded one of the first charitable organizations, Al Nahda, which won the first Chaillot prize for human rights organisations in the Gulf in 2009. Her spouse was Prince Muhammed, one of King Saud's sons. His granddaughter Reem bint Mohammed is a photographer and gallery owner based in Jeddah, while another of his granddaughters, Reema bint Bandar, is Saudi Arabia's first female ambassador. Unlike most of his half brothers, Faisal spoke fluent English and French. However, he preferred to speak in Arabic. When his translators made errors, Faisal would correct them.

Тұлғасы мен сыртқы келбеті

Фейсал өзінің адалдығымен, ең жоғары қарапайымдылығымен, мейірімділігімен және барлық адаммен сыпайы қарым-қатынасымен танымал болды. Осы себепті ол ысырап пен зәулімдіктен сақтанды. Оның көптеген хоббилері болды, соның ішінде бүркіт салдау, аң аулау, әдебиет, оқу және поэзия. Ол жыл сайынғы Нажди фестивальдары мен тойларын да қатты қадірлейтін. Фейсал билікке келгеннен кейін ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге және кейбір қызығушылықтарынан бас тартып, мемлекеттік істерге белсенді араласуға шешім қабылдады. 1964 жылы билікке келгеннен кейін Фейсал тез арада халықаралық қоғамның назарын өзіне аударды. The New York Times газеті Фейсалдың "Радъярд Киплингтің өлеңінен шыққан немесе Голливудтағы актерлер тізімінен таңдалған адам" сияқты көрінетінін жазды. Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави сияқты, тек еуропалық стильдегі киімдерді киетін басқа мұсылман басшыларынан өзгеше, Фейсал қарапайым киінген, көбінесе шетелдік қонақтардың қатысуымен дәстүрлі саудтық thawb киімін киетін. Күту бөлмесінде принц Фейсал Кувейт өкілдерімен сөйлесіп, олар да король Фейсалмен кездесуді күтіп отырды. Принц оны құшақтауға келгенде, король Фейсал Сауд Арабиясының дәстүріне сәйкес, немере інісін сүйді. Сол сәтте принц Фейсал тапаншасын алып, оған атты. Бірінші оқ корольдің жақ сүйегіне тиді, ал екіншісі құлағынан өтті. Қорғаушы принц Фейсалға қынабындағы қылышпен соқты. Мұнай министрі Заки Ямани принцті өлтірмеуді қайталап талап етті. Король Фейсал дереу Эр-Риядтағы орталық ауруханаға жеткізілді. Дәрігерлер жүрегіне массаж жасап, қан құйып жатқанда ол әлі де тірі еді. Бірақ олардың күш-жігері нәтижесіз болды, ол көп ұзамай қайтыс болды. Оқиғадан бұрын да, кейін де шабуылдаушының тыныш болғаны хабарланды. Осы оқиғадан кейін Эр-Риядта үш күн аза тұтылды, барлық мемлекеттік шаралар тоқтатылды. Ол 1975 жылдың 26 наурызында Әл-Оуд зиратына жерленді. Жерлеу рәсімінде жаңадан таққа отырған король Халид өлтірілген ағасының денесіне қайғыдан жылады. Корольді өлтірудің бір теориясы принц Фейсал бин Мусаидтың ағасы, принц Халид бин Мусаидтың өлімі үшін кек алу болды. Фейсал король реформалар жүргізіп, теледидарды орнатуға ықпал етті, бұл зорлық-зомбылыққа ұшыраған наразылықтарға әкелді. 1966 жылы принц Халид телеарнаға шабуыл жасады, оны полиция қызметкері атып өлтірді. "Фейсал, корольдің мұрасы" атты деректі фильмде Фейсалдың немересі Амр бин Мохаммед бин Фейсал король өлімінен бірнеше күн бұрын әлемнен қол үзгенін айтады. Зәки Ямани король Фейсалдың туыстары мен достарына арманда әкесі, марқұм король Абдулазизтің көлікпен келе жатқанын және оны бірге мінуге шақырғанын айтқанын мәлімдеді. Ямани Фейсал өлімінің жақындап қалғанын сезінгенін айтты. Ислам сенімдеріне сәйкес, егер өлген адам тірі адамды түсінде алып кетсе, тірі адам жақын арада қайтыс болады. Принц Фейсал бин Мусаид шабуылдан кейін тұтқындалды. Ол бастапқыда ақылдан адасқан деп жарияланды, бірақ соттан кейін саудтық медициналық сарапшылар тобы корольді атып өлтірген кезде ол ақыл-есі дұрыс болғанын шешті. Елдің жоғары діни соты оны король өлтіргені үшін айыптап, өлім жазасына кесті. Ол Эр-Риядтағы Дира алаңында көпшілік алдында бас кесілді. Фейсал әнші Роберт Хантердің Grateful Dead тобының 1975 жылғы "Blues for Allah" альбомының атау трегінде мақталып айтылды. Джеральд де Гори Фейсалдың өмірбаянын "Фейсал: Сауд Арабиясының королі" деп атады. 2013 жылы орыс арабтанушысы Алексей Васильев тағы бір өмірбаян жариялады, "Сауд Арабиясының королі Фейсал: тұлға, сенім және заман". 1976 жылдың қазанында король Халид Пакистанның Исламабад қаласында Фейсал мешітінің құрылысын бастады. Пакистанның үшінші ірі қаласы Лиалпур 1979 жылы Фейсалдың құрметіне Фейсалабад ("Фейсал қаласы") деп аталды. Синд провинциясының ең үлкен қаласы Карачидегі екі ірі Пәкістан әуе күштері базасының бірі Фейсалдың құрметіне "Пәкістан әуе күштері базасы Фейсал" деп аталды.

Faisal was known for his integrity, extreme humility, kindness, and tact with everyone. As a result, he was ascetic, avoiding displays of extravagance and luxury. He had many hobbies, some of which were falconry, hunting, literature, reading, and poetry. He was also a big admirer of the yearly Najdi festivals and celebrations. Faisal chose to work long hours and set aside some of his interests after assuming power and becoming preoccupied with state affairs. After coming to power in 1964, Faisal quickly caught the attention of the international public. The New York Times stated that Faisal looked like "someone out of a poem by Rudyard Kipling or a casting office in Hollywood." Compared to other Muslim rulers such as Mohammad Reza Pahlavi, the Shah of Iran, who almost exclusively wore European styled outfits, Faisal was known to have dressed modestly, as he was most often seen wearing a traditional Saudi thawb, even in the presence of foreign dignitaries. In the waiting room, Prince Faisal talked to Kuwaiti representatives who were also waiting to meet King Faisal. When the prince went to embrace him, King Faisal leaned to kiss his nephew in accordance with Saudi custom. At that instant, Prince Faisal took out a pistol and shot him. The first shot hit the King's chin and the second one went through his ear. A bodyguard hit Prince Faisal with a sheathed sword. Oil minister Zaki Yamani yelled repeatedly not to kill the prince. King Faisal was quickly taken to Central Hospital in Riyadh. He was still alive as doctors massaged his heart and gave him a blood transfusion. Their efforts were unsuccessful, and he died shortly afterward. Both before and after the attack the assassin was reported to be calm. Following the killing, Riyadh had three days of mourning during which all government activities were suspended. and he was buried in Al Oud cemetery on 26 March 1975. During the funeral, the newly ascended King Khalid wept over his murdered brother's body. One theory for the King's murder was avenging the death of Prince Khalid bin Musaid, the brother of Prince Faisal bin Musaid. King Faisal instituted secular reforms that led to the installation of television, which provoked violent protests. Prince Khalid led an attack on a television station in 1966, and he was shot dead by a policeman. In a documentary entitled Faisal, Legacy of a King, Faisal's grandson Amr bin Mohammed bin Faisal claims that the King had distanced himself from the world days before his death. Zaki Yamani claimed that King Faisal told his own relatives and friends about a dream he had in which his father, the late King Abdulaziz, was traveling in a car and asked him to get in. Yamani went on to say that Faisal felt that his death was approaching. According to Islamic beliefs, if a dead person takes a living person in a dream, the living person will most likely die within a short amount of time. Prince Faisal bin Musaid was captured directly after the attack. He was at first officially declared insane, but following the trial a panel of Saudi medical experts decided that he was sane when he shot the King. The nation's high religious court convicted him of regicide and sentenced him to execution. He was publicly beheaded in Deera Square in Riyadh. Faisal was eulogized by lyricist Robert Hunter in the title track of the Grateful Dead's 1975 album Blues for Allah. Gerald de Gaury published a biography of Faisal entitled Faisal: King of Saudi Arabia. In 2013 Russian Arabist Alexei Vassiliev published another biography, King Faisal of Saudi Arabia: Personality, Faith and Times. In October 1976 King Khalid initiated the construction of Faisal Mosque in Islamabad, Pakistan. Lyallpur, the third largest city of Pakistan, was renamed Faisalabad (literally, "City of Faisal") in 1979 in Faisal's honour. One of the two major Pakistan Air Force bases in Karachi, the largest city in Sindh province, is named "PAF Base Faisal" in Faisal's honour.