Кіріспе
Иорданияның 1999 жылдан бері билік құрған патшасы Абдулла II бин Аль Хусейн (عبدالله الثاني بن الحسين; 30 қаңтар 1962 жылы туған) – Иорданияның патшасы, 1999 жылдың 7 ақпанында таққа отырған. Ол 1921 жылдан бері Иорданияның биліктегі патшалық отбасы болып табылатын Хашимит әулетінің мүшесі және Ислам пайғамбары Мұхаммедтің 41-ші буын тікелей ұрпағы саналады. Абдулла Амман қаласында патша Хусейн мен оның әйелі, ханшайым Мунаның тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Патшаның үлкен ұлы болғандықтан, Абдулла 1965 жылы Хусейннің мұрагерлік құқығын Абдулланың інісі, ханзада Хасанға беруіне дейін тақ мұрагері болды. Абдулла білімін Амман қаласында бастап, кейін шетелде жалғастырды. Ол 1980 жылы Иордания қарулы күштеріндегі оқу офицері ретінде әскери қызметін бастады, 1994 жылы елдің арнайы күштеріне қолбасшылық етті, ал 1998 жылы генерал-майор атағын алды. 1993 жылы Абдулла Рания Әл Ясинге үйленді, олардың төрт баласы бар: мұрагер ханзада Хусейн, ханзада Иман, ханзада Салма және ханзада Хашем. 1999 жылы қайтыс болғанға бірнеше апта бұрын патша Хусейн Абдулланы өзінің мұрагері етіп тағайындады, содан кейін Абдулла әкесінен тақ мұрагері болды. Абдулла – кең өкілеттіктерге ие конституциялық монарх, ол таққа отырғаннан кейін экономиканы либералдады, ал оның реформалары 2008 жылға дейін жалғасқан экономикалық өркендеуге әкелді. Келесі жылдары Иордания экономикасы Ұлы дағдарыстың және Араб көктемінің салдарынан қиындықтарға тап болды. 2011 жылы араб әлемінде реформа талап еткен ірі наразылықтар болды, бұл кейбір елдерде азаматтық соғыстарға әкелді. Абдулла ішкі тәртіпсіздікке жылдам жауап берді, үкіметті алмастырып, реформалар енгізді. 2016 жылғы сайлауда Иордания парламентіне пропорционалды өкілдік қайта енгізілді, ол бұл қадамның ақыр соңында парламенттік үкімет құруға әкелетінін айтты, бірақ үкіметтің сыншылары реформаларды тек сыртқы өзгерістер деп қарады. Бұл реформалар аймақтық тұрақсыздықтан туындаған және 1,4 миллион сириялық босқынның елге келуімен байланысты бұрын-соңды болмаған қиындықтар кезінде жүзеге асырылды. Абдулла дінаралық диалогты және исламның орташа көзқарасын қолдаумен белгілі. Қазіргі уақытта ең ұзақ қызмет еткен араб көшбасшысы, ол 1924 жылдан бері әулетімен бірге Иерусалимдегі мұсылмандық және христиандық қасиетті орындарының сақшысы болып табылады.
Abdullah II bin Al Hussein ( عبدالله الثاني بن الحسين ; born 30 January 1962) is King of Jordan, having ascended the throne on 7 February 1999. He is a member of the Hashemite dynasty, who have been the reigning royal family of Jordan since 1921, and is considered a 41st generation direct descendant of the Islamic prophet Muhammad. Abdullah was born in Amman as the first child of King Hussein and his wife, Princess Muna. As the king's eldest son, Abdullah was heir apparent until Hussein transferred the title to Abdullah's uncle Prince Hassan in 1965. Abdullah began his schooling in Amman, continuing his education abroad. He began his military career in 1980 as a training officer in the Jordanian Armed Forces, later assuming command of the country's Special Forces in 1994, eventually becoming a major general in 1998. In 1993, Abdullah married Rania Al Yassin, with whom he has four children: Crown Prince Hussein, Princess Iman, Princess Salma and Prince Hashem. A few weeks before his death in 1999, King Hussein named Abdullah his heir, and Abdullah succeeded his father. Abdullah, a constitutional monarch with wide executive and legislative powers, liberalized the economy when he assumed the throne, and his reforms led to an economic boom which continued until 2008. During the following years Jordan's economy experienced hardship as it dealt with the effects of the Great Recession and spillover from the Arab Spring. In 2011, large scale protests demanding reform erupted in the Arab world, which led to civil wars in some countries. Abdullah responded quickly to domestic unrest by replacing the government and introducing reforms. Proportional representation was reintroduced to the Jordanian parliament for the 2016 election, a move which he said would eventually lead to establishing parliamentary government, but government critics remained skeptical, viewing the reforms as cosmetic changes. The reforms took place amid unprecedented challenges stemming from regional instability, including an influx of 1.4 million Syrian refugees. Abdullah is known for promoting interfaith dialogue and a moderate understanding of Islam. The longest serving current Arab leader, he is custodian of the Muslim and Christian religious sites in Jerusalem, a position held by his dynasty since 1924.
Ерте өмір
Абдулла 1962 жылғы 30 қаңтарда Амман қаласындағы Палестина ауруханасында Хусейн патшаның және Хусейннің британдық туған екінші әйелі, ханшайым Муна Аль Хусейннің (туған Антуанетта Авриль Гардинер) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол қазіргі Иорданияның негізін қалаушы әкесі Абдулла I-нің құрметіне аталған. Абдулланың әулеті – Хашимиттер, 10 ғасырдан бастап 1925 жылы Сауд әулеті Меккені басып алғанға дейін 700 жылдан астам Меккеде билік жүргізді және 1921 жылдан бері Иорданияны билеп келеді. Хашимиттер – мұсылман әлеміндегі ең көне билеуші династия. Отбасылық дәстүр бойынша, Абдулла – Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатима мен оның күйеуі, төртінші Рашид халифасы Әлидің 41-ші ұрпағы. Саяси тұрақсыздық Хусейн патшаны өзінің орнына ересек мұрагерді тағайындауға мәжбүр етті, ол 1965 жылы Абдулланың інісі, ханзада Хасанды таңдады. Абдулла 1966 жылы Амман қаласындағы Ислам білім беру колледжінде оқуын бастады, содан кейін Англиядағы Сент-Эдмунд мектебінде жалғастырды. Ол АҚШ-тағы Эйглбрук мектебінде орта мектепті және Дирфилд академиясында жоғары мектепті бітірді. Абдулланың төрт бауыры және алты қарындасы бар: ханшайым Алия, ханзада Фейсал, ханшайым Айша, ханшайым Зейин, ханшайым Хая, ханзада Али, ханзада Хамза, ханзада Хашем, ханшайым Иман және ханшайым Раия; олардың жетісі – әкесінен туған жарты бауырлар.
Әскери мансап
1980 жылы Иордания қарулы күштерінде оқу офицері болып қызмет еткен кезде, ол Англиядағы Sandhurst Корольдік әскери академиясында әскери мансабын бастады. Sandhurst-ті бітірген соң Абдулла британ армиясына екінші лейтенант болып кірді және 13/18 Корольдік гусар полкінде Британияда және Батыс Германияда бір жыл әскер командирі болып қызмет етті. 1994 жылы Абдулла Иорданияның арнайы күштеріне және басқа да элиталық бөлімдерге бригадир генерал ретінде қолбасшылық етті, екі жылдан кейін оларды Біріккен арнайы операциялар басқармасына қайта құрылымдады. 1992 жылы қатерлі ісік диагнозы қойылғаннан кейін король Хусейн медициналық емделу үшін жиі АҚШ-қа барып тұрды. Король 1999 жылдың 7 ақпанында Ходжкин емес лимфоманың асқынуынан қайтыс болды. Абдулланың таққа отыру рәсімі 1999 жылдың 9 маусымында өтті.
Бірінші жыл
Патша ретінде Абдулла конституциялық монархтарға қарағанда кеңірек атқару және заңнамалық билікті сақтайды. Ол мемлекет басшысы және Иордания қарулы күштерінің бас қолбасшысы болып табылады, сондай-ақ премьер-министрді және қауіпсіздік органдарының директорларын тағайындайды. Премьер-министр өз кабинетін еркін құрай алады. Сенат патша тағайындайды, ал Өкілдер палатасы тікелей сайланады. Абдулла билікке келген жылдары, халық саны 4,5 миллионды құраған кезде, Иорданияның проблемаларын өз көзімен көру үшін жиі жасырын түрде сапар шешкені туралы хабарлар тарады. 2000 жылы ол мемлекеттік мекемелерге жасаған құпия сапарлары туралы: «Бюрократтар қорқып кетеді. Өте жақсы» деді. Абдулла 1999 жылдың қараша айында АҚШ, Израиль және Палестина басшылығының өтінішімен Иорданиядағы ХАМАС ұйымының қызметіне қатаң шаралар қолданды. 2000 жылдың қыркүйегінде бейбіт келіссөздер күшін жойып, палестиналықтардың екінші интифадасы деп аталған зорлық-зомбылық толқуына ұласты. Абдулла саяси шиеленісті азайтуға бағытталған күш-жігерді жетекшілік етті.
2000 жылдар
2000 жылдың 23 маусымында Грек аралдарында демалып жүрген кезінде Абдуллаға елдің барлау басқармасы (“Мухабарат”) директорының телефон арқылы “Әл-Қаида” ұйымының оған қарсы қастандық жоспарлап отырғаны туралы ескертуі келіп түсті. 2001 жылғы 11 қыркүйекте американдық нысандарға жасалған шабуылдарды Абдулла қатысты айыптады. Елдің “Мухабараты” келесі жылы Батыс елдеріне, соның ішінде Ливандағы АҚШ және Ұлыбритания елшіліктеріне қарсы ұқсас қастандықтарды жоққа шығарды. Джордж Буш әкімшілігі Иракқа шабуыл жасауды жоспарлап, Саддам Хусейнді жаппай қырып-жою қаруына ие болуда деп айыптағанда, Абдулла американдық араласуға қарсы болды. 2003 жылдың наурыз айында Джордж Бушпен Ақ үйde өткен кездесуде Абдулла президентті Иракқа шабуыл жасаудан бас тартуға көндіруге тырысты. Оның бұл ұстанымы Иорданияға шетелдік көмек пен инвестиция тоқтатылғаннан туындаған экономикалық дағдарысты күшейтті. Бушты көндіре алмағандықтан Абдулла ішкі оппозициямен байланысын үзді. Иордания Саддам Хусейннің Ирағынан жылына шамамен 500 миллион долларлық жеңілдетілген мұнай алған, бұл сол кездегі АҚШ-тың Иорданияға берген көмегінің көлемімен тең болатын. 2004 жылы Абдулла Дамаскіден Тегеранға дейінгі (Бағдадты айналып өтетін) шииттер басым аймақты сипаттау үшін “Шия айы” терминін қолданды, бұл сектанттық саясатты ынталандырды. Ирактағы “Әл-Қаиданың” негізін қалаушы Әбу Мусаб әл-Зарқауи 2005 жылғы 9 қарашада Амманда болған терактіге жауапкершілікті өз мойнына алды. Бұл Иордания тарихындағы ең қорқынышты шабуыл болды; жанкештілер үш қонақүйге шабуыл жасады, олардың бірінде той болып жатқан еді. Абдулла мен Иорданияның Израильмен жасасқан бейбіт келісімі мен Батыспен байланысы ислами экстремистер тарапынан жек көрумен қарастырылады. Иорданияның қауіпсіздігі күшейтілді және содан бері елде ірі террористик шабуылдар тіркелген жоқ. Ресей президенті Владимир Путин 2007 жылдың ақпан айында алғаш рет Иорданияға сапар шекті және Абдулла оны құрметпен қарсы алды. Абдулла 2007 жылы Мадаба маңында Таяу Шығыстағы алғашқы мектеп-интернат – Король академиясын құрды, бұл оның Дирфилд академиясында алған біліміне деген ризашылығының нәтижесі болды. 2007 жылы Иордания АҚШ-тың Иракқа басып кіргеннен кейін туындаған қақтығыстан қашқан 800 000 ирак босқынына пана берді; көбісі Иракқа оралды. 2008 жылы Абдулла 2003 жылғы АҚШ шабуылынан кейін Иракқа сапар шеккен алғашқы араб мемлекет басшысы болды.
Араб көктемі 2010-2014
2010 жылдың желтоқсанындағы Тунистегі төңкеріс (ол елдің президентін биліктен ығыстырды) мысырлықтарды көшеге шығарды, ал 2011 жылдың қаңтарында олар президент Хосни Мубаракты құлатты. Көп ұзамай басқа араб елдерінде де наразылықтар болып өтті, нәтижесінде Ливия, Сирия және Йеменде азаматтық соғыстар басталды. Маруф Бахит премьер-министр болып тағайындалды, бірақ наразылықтар жаз бойына жалғасты; Бахит реформаға ұмтылмаса, консервативті саясатшы деп есептелді. 2012 жылдың сәуірінде Хасауне кенеттен отставкаға кетті, ал король Фаиз Тараунехті уақытша премьер-министр етіп тағайындады; бұл 18 айдың ішінде үшінші үкіметтік қайта құру болды. 2012 жылдың қарашасында үкімет жанармайға берілетін субсидияны қысқартып, бағаларды көтерді. Режим реформалар енгізу арқылы, конституцияның шамамен үштен бір бөлігіне түзетулер енгізу арқылы және Конституциялық сот пен Тәуелсіз сайлау комиссиясын құру арқылы толқуларды басып тастады. Абдулла мерзімінен бұрын парламент сайлауын өткізуге шақырды және Абдулла Энсурды уақытша үкімет кабинетін құруға тағайындады. Исламдық әрекет фронты бұл сайлау нақты оппозициясыз өтті деп мәлімдеді.
Батыс жағалау
2012 жылдың желтоқсанында Абдулла Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы Палестина билігінің мәртебесін мүше емес байқаушы мемлекет деңгейіне көтергеннен кейін Батыс жағалауға сапар шеккен алғашқы мемлекет басшысы болды. Иордания 1967 жылғы шекаралар бойынша тәуелсіз Палестина мемлекетін екі мемлекеттік шешімнің маңызды бөлігі және ең жоғары ұлттық мүдде деп санайды. Батыс жағалаумен Израильден басқа шекарасы бар жалғыз ел – Иордания, ол 1948 жылғы араб-израиль соғысынан кейін осы аймақты басқарды және 1967 жылғы Алты күндік соғыста жеңіліске ұшырады. 2013 жылғы "The Atlantic" журналында жарияланған тағы бір мақалада оған үкіметтік жемқорлық мәселесіне назар аудару қажеттігі айтылды, онда "жеңілдік пен бұрыққандық патша сарайына дейін жетіп барады деген қабылданыс күшейіп барады" делінген.
Өңірлік ахуал 2014-2019
2011 жылдың наурызында Сирияда азаматтық соғыс басталып, Иордания мен Сирияның шекарасы арқылы қашқындардың көптеп өтуіне себеп болды. Соғыстың басында күніне шамамен 3000 қашқын көшіп келді. 2011 жылғы қарашада BBC телеарнасына берген сұхбатында Сириядағы қақтығыс туралы сұраққа жауап берген Абдулла, егер ол Башар әл-Ассадтың орнында болса, отставкаға кететінін айтты. 2014 жылдың маусымында Ирактағы жағдайға қатысты сөз сөйлеген Абдулла, АҚШ конгрессмендерінің делегациясына бүкіл аймаққа қауіп төндіретінінен қорқыныш білдірді. Иордания Ирак және Сириямен шекарасында кедергілер орнатуды бастады. Осыдан бері Иорданияның шекара күзетшілері қашқындар ағынымен айналысып, жүздеген заңсыз өту әрекеттерін тоқтатты. Иордания ЦРУ басшылығымен жүзеге асырылған «Сикамор ағашы» жасырын операциясына қатысты, мақсаты – Сириялық оппозицияны қаруландыру және оқыту. 2014 жылдың сәуірінде Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті (ИМИЛ), 2014 жылдың басында ирак үкімет күштерін маңызды қалалардан ығыстырған «Аль-Каида» тобының бір бөлігі, корольдікке шабуыл жасау және Абдулланы (оларды исламның жауы деп есептеген) өлтіру туралы онлайн видео жариялады. 2014 жылдың тамызында мыңдаған ирак христиандары ИМИЛ-ден қашып, Иорданиядағы шіркеулерде пана тапты. 2014 жылдың қыркүйек айының ортасында Иордания ИМИЛ-ге қарсы халықаралық коалицияға қосылғаннан кейін, елдің қауіпсіздік қызметкерлері Иорданиядағы бейбіт тұрғындарға бағытталған террористік қастандық жоспарын жоққа шығарды. Одан кейін Абдулла сұхбатында елдің Ирак және Сириямен шекарасы «өте қауіпсіз» екенін мәлімдеді. Сол күні кешке Аман қаласында Абдулланы әуежайға дейінгі жол бойында жиналған халық қолдау білдіре отырып қарсы алды. Бас қолбасшы ретінде Абдулла «Шейіт Муат» операциясын бастады, келесі аптада ИМИЛ нысаналарына қарсы бірнеше әуе шабуылдары жасалды, олар қару-жарақ қоймаларын, оқу лагерьлерін және мұнай өндіру нысандарын жойды. Оның жауап қайтарылуы интернетте мақталып, «Жауынгер патша» деп аталды. Ол жеке өзі шабуылдарға жетекшілік еткен деген қауесет тарады, бірақ үкімет бұл ақпаратты жоққа шығарды. 2016 жылғы қаңтарда BBC телеарнасына берген сұхбатында Абдулла Сириялық қашқындардың көптеп келуінен Иорданияның «қайнау нүктесіне» жеткенін айтты. Иорданияда бір миллионнан астам сириялық пана тапқан деп хабарлады. 2016 жылғы қарашада өткен Иорданиядағы жалпы сайлау 1989 жылдан бері пропорционалды сайлау жүйесін қолданған алғашқы сайлау болды, ал бұрынғы сайлауларда бірыңғай дауыс беру жүйесі қолданылған. Тәуелсіз халықаралық байқаушылар сайлауды әділ және ашық деп бағалады. Пропорционалды өкілдік парламенттік үкімет құруға жасалған алғашқы қадам ретінде қарастырылады, онда парламенттік фракциялар король емес, премьер-министрді таңдайды. Абдулла Иордания мен Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) арасындағы тығыз ынтымақтастықты қамтамасыз етті. 2013-2015 жылдар аралығында ХЕҰ Иорданияда қашқындар үшін жұмыс орындарын қолдауға бағытталған бағдарламаларды іске қосты. 2016 жылы Иордания қашқындар үшін заңды жұмыспен қамту мүмкіндіктерін жақсартатын «Иордания келісіміне» қол қойды. 2017 жылдың 20 қаңтарында Дональд Трамптың АҚШ президенті болып сайланғаннан кейін Абдулла ресми сапармен АҚШ-қа барды. Абдулла 2 ақпанда Ұлттық дұғалық таңғы ас кезінде Трамппен қысқаша кездесіп, оны Израильдік қоныстарға қатысты саясатын өзгертуге көндірді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, «осы кездесу араб әлемінің ең беделді басшыларының бірі патшаны жаңа президентті көруде Нетаньяху мырзадан озартты». Сенатор Боб Коркер Абдулланың ықпалын сұхбатында растады: «Біз оны осы аймақтағы Генри Киссинджер деп атаймыз және біз оның аймаққа қатысты пікірін тыңдағанды жақсы көреміз». Абдулла АҚШ-тың Иерусалимді Израильдің астанасы деп тану туралы шешімін сынады. 2018 жылдың 4 маусымында премьер-министр Хани әл-Мулки қызметінен кетті. Абдулла бұрынғы білім министрі Омар Разазды жаңа премьер-министр лауазымына тағайындады және оған даулы салық жүйесін қайта қарауды тапсырды. 2018 жылдың 25 маусымында Абдулла Вашингтонға тағы бір ресми сапармен барды. Ол Ақ үйde президент Трамппен кездесіп, «терроризм, Ираннан келетін қауіп және Сириядағы дағдарыс, сондай-ақ израильдіктер мен палестиналықтар арасындағы тұрақты бейбітшілікке қол жеткізу» мәселелерін талқылады. 2018 жылдың тамызында Трамп әкімшілігі БҰҰ-ға қарасты агенттіктерге АҚШ-тың барлық қаржылық көмегін тоқтату туралы хабарлағаннан кейін, Абдулла АҚШ қаражатын ауыстыруға тырысты. Иордания Араб лигасы мен Батыс елдерінің отырыстарын өткізді.
2020 жылдар
2020 жылдың мамыр айында Der Spiegel журналына берген сұхбатында Абдулла Дональд Трамптың Таяу Шығыста бейбітшілік орнату жоспарларын, соның ішінде Израильдің Батыс жағалаудың бір бөлігін аннексиялауын сынады. Ол "Екі мемлекеттік шешім – біздің алға жылжуымыздың жалғыз жолы" деді және Батыс жағалауды Израильдің ықтимал аннексиялауы қақтығыс тудыруы мүмкін екенін атап өтті. 2020 жылдың қазан айында Омар Разаз COVID-19 пандемиясын басқаруына байланысты сынға ұшырағандықтан қызметінен кетті. Сонымен қатар, Абдулла парламентті таратып, өзінің басты саяси кеңесшісі Бишр әл Хасаунеге жаңа премьер-министр ретінде жаңа үкімет құруды тапсырды. Джо Байден 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында жеңіске жеткеннен кейін Абдулла Байденді жеңісімен құттықтаған алғашқы араб көшбасшысы болды. 2021 жылдың сәуір айында Абдулла өзінің жартылай бауыры, ханзада Хамза бин Хусейн мен тағы жиырма сарай адамын "қырқыс" деп атағандықтан тұтқындауға бұйрық берді. Хамзаның Абдулланың мұрагер ханзада лауазымынан алынуы мүмкін себеп ретінде қарастырылды. Бұрынғы штаб бастығы, Сауд Арабиясының бұрынғы елшісі және Король сарайының басшысы Бассем Авадалла сияқты 18 иордандық азамат та тұтқындалды. Иорданияда көп танылмаған және әкесі қазір Сауд Арабиясында тұратын патшалық отбасының мүшесі Шариф Хасан бин Зайд та тұтқындалғандардың қатарында болды. 7 сәуірде король Абдулла II болжамды төңкерістен кейін алғаш рет жария түрде сөйледі және Иорданиядағы патшалық даудың аяқталғанын мәлімдеді. Ол өзіне "ауыр тиген және ашуды тудырған" "қырқыс" енді тоқтатылғанын және Хамза қазір "менің қорғауымдағы сарайында" екенін айтты. Абдулла сондай-ақ, дағдарыстың Иордания әскери штабының бастығы Хамзаға барып, үкіметті сынаушылармен кездесулерін тоқтатуға ескерткен кезде басталғанын айтты. Олар Таяу Шығыс қақтығысы, COVID-19-қа қарсы күрес және Иордания мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас мәселелерін талқылады. Абдулла 2021 жылдың 20 қаңтарында Байденнің қызметке кірісуінен кейін Ақ үйге сапар жасаған Таяу Шығыстан шыққан алғашқы көшбасшы болды. 2021 жылдың 3 қазанында Абдулла Сирия президенті Башар әл-Асадпен телефон арқылы сөйлесіп, Сирия азаматтық соғысы басталғаннан бергі алғашқы байланысты жасады. Олар Амман Сириямен шекараны толық ашқаннан кейін екіжақты қарым-қатынастарды талқылады. 2023 жылдың қазанында Абдулла Израильдің Газа секторын блокадалауын және Израиль-ХАМАС соғысы кезінде Газадағы палестиналықтарды "жаппай жазалауын" айыптады. 2024 жылдың ақпанында Абдулла соғысты дереу тоқтатуға шақырды және АҚШ-ты БҰҰ-ға қаржыны қайтаруға шақырды. Ол сондай-ақ, Рафахқа қарсы жоспарланған шабуылға қарсы ескертіп, ол "тағы бір гуманитарлық апатқа әкеледі" деді. Абдулла мен Иордания үкіметі бірнеше елмен бірлесіп, Газаға әуеден гуманитарлық көмек жеткізуді ұйымдастырды. Иорданияның Al Mamlaka телеарнасы түсірген видеода Абдулланың осы әуе десанттарының біріне жеке қатысып, зардап шеккен аймақтарға азық-түлік пен медициналық жабдықтар жеткізгені көрсетілді.
Экономикалық
Патша Абдулла өзінің билігінің алғашқы онжылдығында елге маңызды экономикалық реформалар енгізуді ұсынды. Иордания экономиканы жандандыру және тұрмыс деңгейін көтеру мақсатында Абдулла таққа отырғанда экономикалық либерализацияның белсенді бағдарламасын бастады, оның нәтижесінде экономика жақсарды. Абдулла тағы бес арнайы экономикалық аймақ құрды: Ирбид, Аджлун, Мафрак, Маан және Өлі теңіз. Абдулла АҚШ-пен еркін сауда туралы келісім жасады, бұл АҚШ үшін үшінші, ал араб елімен жасалған алғашқы келісім болды. Келісімге сәйкес, Иорданияның АҚШ-қа экспорттық көрсеткіші 2000 жылы 63 миллион доллардан 2015 жылы 1,4 миллиард долларға дейін өсті. Иорданияның ЖІӨ-ге шаққандағы сыртқы қарызы 1990 жылы 210 проценттен асып, 2005 жылдың соңына қарай 83 процентке дейін төмендеді. Халықаралық валюта қоры осы көрсеткішті «ерекше жетістік» деп бағалады. Абдулланың күш-жігерінің арқасында Иордания ең еркін араб экономикасы және әлемдегі тоғызыншы ең еркін экономика болып танылды, бұл 2014 жылы Фридрих Науманн атындағы Эркіндік қоры жүргізген зерттеуде көрсетілді. Патша Иордания азаматтарын, оның ішінде мұғалімдерді және қарулы күштерінің қызметкерлерін баспанамен қамтамасыз ету үшін бірқатар бастамаларды іске қосты. Иордания энергиясын қамтамасыз ету үшін субсидияланған ирак мұнайына тәуелді болды. Иордания 6 миллиард долларлық шығынға ұшырады. Осы қиындықтар ел экономикасының маңызды бөлігі болып табылатын туризм саласына ең қатты соққы берді, нәтижесінде 2011 жылдан бері туристер саны 66 процентке азайды. Дегенмен, 2017 жылы туризм қайта жандана бастады. 2010-2016 жылдар аралығында Иордания экономикасының өсу қарқыны жылдық орташа көрсеткіш бойынша 2,8 процентке дейін төмендеді, бұл бұрынғы жылдардағы 8 проценттен кем. Бұл көрсеткіш халық санының үрделді өсуін қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды. 2016 жылы қарыз 35,1 миллиард долларға жетті, бұл елдің ЖІӨ-сінің 95 пайызын құрады. Бұл өсімге аймақтық қиындықтар, туристік белсенділіктің төмендеуі, шетелдік инвестициялардың азаюы, әскери шығындардың артуы, Мысыр құбыр желісіне жасалған шабуылдар, Ирак және Сириямен сауданың тоқтауы, сириялық босқындарды қабылдауға кеткен шығындар және қарыздық сыйақылар себеп болды. Сыртқы көмек осы шығындардың тек бір бөлігін жабуда, ал 63 пайызы Иорданияның мойнында қалды. Үкімет Иорданияның қарызын 2021 жылға қарай ЖІӨ-ге шаққандағы үлесін 77 процентке дейін төмендету мақсатында үнемдеу бағдарламасын қабылдады.
Саяси
Абдулланың алғашқы жылдары экономикалық реформаларға, саяси реформаларға емес, көбірек назар бөлгені үшін сынға ұшырады. 2005 жылдың ақпан айында елде келесі он жылдыққа арналған саяси реформалардың жоспарын жасау үшін комитет құрылды. Араб көктемінен кейін 2012 жылы жаңа сайлау заңы қабылданды және 2013 жылғы сайлауда қолданылды. Патшаның өкілеттіктерін шектеу мақсатында бірқатар саяси реформалар жүргізілді, оның ішінде конституцияның үштен біріне түзетулер енгізілді, конституциялық сот және тәуелсіз сайлау комиссиясы құрылды, сондай-ақ адам құқықтары, сөз және жиналыс бостандығын реттейтін заңдар жақсартылды. 2014 және 2016 жылдары сенаторлар мен өкілдердің көпшілігі мақұлдауына қарамастан, бірнеше конституциялық түзетулер дау тудырды. Түзетулер патшаға мұрагер ханзадасын, оның орынбасарын, конституциялық соттың төрағасын және мүшелерін, әскери және жартылай әскери күштердің басшыларын, елдің Бас барлау директорын тағайындау құқығын берді. Жақтаушылар бұл түзетулер биліктің бөлінуін нығайтады деп мәлімдеді, ал қарсыластары олардың конституцияға қайшы екенін айтты. 2016 жылдың қыркүйегінде Абдулла елдегі сот жүйесін жақсарту үшін ұсыныстар жасау мақсатында корольдік комитет құрды. 2017 жылдың 15 тамызында муниципалдық кеңестерге, жергілікті кеңестерге және губернаторлық кеңестерге жергілікті сайлаулар өтті, олар жаңа орталықсыздандыру заңымен бірге қосылды. 2016 жылдың 15 тамызындағы сұхбатында Абдулла жаңа орталықсыздандыру заңын «реформалар тізбегіндегі өте маңызды буын» деп сипаттады. 2021 жылдың 10 маусымында Абдулла бұрынғы премьер-министр Самир Рифаи төрағалық ететін 92 мүшеден тұратын жаңа комитет құрылғанын жариялады. Комитеттің міндеттері саяси жүйені жаңғырту және жергілікті басқару органдары үшін жаңа заңдар ұсыну болып табылады. 2021 жылдың 4 қазанында комитет өз ұсыныстарын Абдуллаға тапсырды. Комитет саяси партиялар мен сайлау туралы заң жобаларын, сондай-ақ парламенттік жұмыс және әйелдер мен жастарды қолдауға қатысты Иордания конституциясына 22 түзету ұсынды. 2021 жылдың қарашасында Абдулла үкіметке саяси жаңғыртуды жеделдетуді тапсырды. Иордания үкіметі комитеттің ұсыныстарын орындап, заң жобаларын парламентке ұсынды. 2021 жылдың желтоқсан айында әйелдердің құқықтарын кеңейтуге бағытталған конституциялық түзетулер талқысы парламент мүшелері арасында төбелес тудырды. 2022 жылдың 3 қаңтарында Иордания парламенті конституцияның 40-бабына түзету енгізді, ол Абдуллаға бас судьяны, шариғат сот кеңесінің төрағасын, Иорданияның бас муфтиін, Король сарайының басшысын, сот министрін және патшаның кеңесшілерін тағайындауға немесе қызметтен босатуға мүмкіндік берді. 2022 жылдың 6 қаңтарында Иордания парламенті конституциялық реформаларды 104 дауыспен мақұлдады, оның ішінде әйелдердің құқықтарын жақсарту, сайлауға түсуге жас шегін 25-ке дейін төмендету және премьер-министрді парламенттегі ең ірі партия сайлауы.
Әскери
Әскери тәжірибесіне байланысты Абдулла мырза күшті әскерге сенеді және "сапа маңызды, саны емес" саясатын ұстанады. Билікке келген алғашқы жылында ол Король Абдулланың жобалау және дамыту бюросын (қазіргі Иорданияның жобалау және дамыту бюросы) құрды, оның мақсаты – "Иордания қарулы күштеріне ғылыми және техникалық қызметтерді ұсыну үшін жергілікті қабілеттілікті қамтамасыз ету". Компания әскери өнімдердің кең ауқымын өндіреді, олар екі жылда бір рет өткізілетін халықаралық арнайы операциялар күштері көрмесінде (SOFEX) ұсынылады – Абдулла SOFEX-тің демеушісі. Абдулла армияны жаңғыртты, соның арқасында Иордания заманауи қару-жараққа ие болды және F-16 истребительдер паркін ұлғайтып, жаңарта алды. Патша кейде Иордания армиясымен тікелей оқтармен әскери оқуларға қатысады.
Энергетика секторы
Мысыр құбырларын вандализмге салу, Иорданияны қамтамасыз ететін, елдегі электр компаниясын қиын жағдайға түсірді, оның қарызы күрт өсті; бұл Абдулланы патшалықтың энергия көздерін әртараптандыру үшін үкіметті 10 жылдық жоспар (2015–2025) жасауға шақыруға итермеледі. 2007 жылы Абдулла Иорданияның үлкен уран қорын пайдаланып, электр энергиясын өндіру үшін ядролық реакторлар салуға ниетті екенін айтты; ел аймақта мұнай өндірмейтін сирек елдердің бірі. 2010 жылы Абдулла сұхбатында Израильді Иорданияның ядролық бағдарламасын бұзуға тырысып жатыр деп айыптады. 2016 жылы Абдулла Иорданияның алғашқы ядролық нысанын ашты. Ар-Рамта қаласына жақын орналасқан Иордания Ғылым және Технология университетіндегі Иордания зерттеу және оқыту реакторы иорданиялық студенттерді мектептің ядролық инженерия бағдарламасына оқытуды мақсат етеді. Елде жылына 330 күн күн сәулесі түседі, ал желдің жылдамдығы таулы аймақтарда 7 м/с-тан асады. 2010 жылдары Абдулла 117 МВт Тафила жел фермасын және 53 МВт Шамс Маан электр стансасын ашты. Иорданияның 2020 жылға қарай жаңартылатын энергияны өндіру пайызын бастапқыда 10% деп белгілегеннен кейін, үкімет 2018 жылы бұл көрсеткішті 20%-ға дейін көтеруге тырысатынын мәлімдеді. pv журналының бір баяндамасында Иордания "Орта Шығыстың күн энергиясының қуатты орталығы" деп сипатталды. 2014 жылы Иорданияның ұлттық электр компаниясы мен Noble Energy компаниясы Израильдің Левиафан газ кен орнынан газ импорттау туралы ниет хатын қол қойды, бұл 15 жылдық келісім 10 миллиард долларға бағаланды. 2015 жылы Абдулла Акабада сұйытылған табиғи газ портын ашып, Иорданияға СЖҚ импорттауға мүмкіндік берді.
Діни істер
11 қыркүйек шабуылдарынан кейін исламға қарсы риторикаға жауап ретінде Абдулла 2004 жылдың қараша айында Амман хабарын жариялады. Ислам дініндегі консенсус қазіргі заманда беспрецедентті болды. Абдулла сондай-ақ осы бастама негізінде дінаралық диалогты ынталандыратын сыйлықты орнатып, жүзеге асырды. Иерусалимдегі Әл-Ақса мешіті 1948 жылдан 1967 жылға дейін Иорданияның басқаруында болды; ол 1924 жылдан бері Абдулланың бес атасы Шариф Хусейн бин Али билік еткен кезеңнен бастап Хашимиттердің қамқорлығында болды. Шарифтің ұлы, король Абдулла I, 1949 жылы Қасиетті қабір шіркеуін шарпыған өртті сөндіру жұмыстарын жеке басқарыпты. Джами әл-Ақса мен Қабырға күмбезі 20-шы ғасырда Хашимиттер тарапынан төрт рет қайта жаңартылды, ал қамқорлық Иордания патшаларының қалдырған мұрасы болды. 2014 жылы Иордания, Аль-Ақса мешіті маңындағы шиеленістерден кейін, Израиль мен палестиналықтардың Иорданияның мұсылмандық және христиандық қасиетті орындарын қорғаудағы рөліне алаңдауына байланысты Израильдегі елшісін елге қайтарды. 2016 жылы Абдулла Исаның қабірін қалпына келтіруге қаржыландыратыны жарияланды. Жаңарудан кейін ол 2017 жылдың 22 наурызында қайта ашылды. 2017 жылдың 2 тамызында Абдулла Иорданияға қарасты және Аль-Ақса мешіті кешенін басқаруға жауапты Иерусалим Вакфына 1,4 миллион доллар сыйлады. Тәуелсіз есептер бойынша, Хашимиттер 1924 жылдан бері Джами әл-Ақсаны басқаруға және жаңартуға жұмсаған қаражат 1 миллиард доллардан асып кеткен. 2014 жылы Абдулла Иорданияда Папа Францискті қабылдады, бұл оның билік кезеңіндегі үшінші паптық сапар болды. Абдулла Корольдік исламдық стратегиялық зерттеулер орталығы жариялаған 2016 жылғы «Әлемдегі ең ықпалды 500 мұсылман» тізімінде бірінші орынды иеленді және 2018 жылғы тізімде үшінші орынға түсті. Қамқорлық шіркеуінің басшылары 2018 жылдың 1 наурызында Израильдің Батыс жағалаудағы шіркеулерге қосымша салық салуды көздеген ұсынылған заң жобасын тоқтатқаннан кейін Абдуллаға қолдау хаты жіберді. «Діни бостандықты қорғау және мәртебелі жағдайды сақтау және қамтамасыз етудегі Сіздің басшылығыңыз, әсіресе қасиетті Иерусалим қаласындағы христиандық қауымды сақтау және қорғау үшін біздің үздіксіз күш-жігерімізге өте маңызды болды», - делінген хатта.
Орынбасары
2004 жылғы 28 қарашада Абдулла жартылай бауыры, Хамза ханзададан мұрагер ханзада лауазымын алып тастады, оны әкесінің кеңесі бойынша 1999 жылғы 7 ақпанда тағайындаған еді. Хусейн бұл лауазымды 2009 жылғы 2 шілдеде алды.
Жеке өмір
1993 жылы қаңтарда патша Абдулла Рания Әл Ясинмен бір кешкі ас дастарқанында кездесті. 1993 жылғы 10 маусымда олар Захран сарайында неке қиды. Король Абдулла мен Королева Ранияның төрт баласы бар: Мұрагер ханзада Хусейн (1994 жылғы 28 маусымда туған), ханшайым Иман (1996 жылғы 27 қыркүйекте туған), ханшайым Салма (2000 жылғы 26 қыркүйекте туған) және ханзада Хашем (2005 жылғы 30 қаңтарда туған). Абдулла 2010 жылы «Біздің соңғы мүмкіндігіміз: қауіпті кезеңде бейбітшілікке ұмтылыс» атты автобиографиясын жариялады. Абдулланың кітабында оның балалық шағы және саяси тұлғалармен кездесулері туралы құнды мәліметтер бар. Патша Иорданияда туризмді дамытуға ынта білдіреді және Discovery Channel телеарнасының саяхатшысы Питер Гринбергтің «Иордания: Корольдік тур» бағдарламасында оған жетекші болды. Бағдарламада Абдулла патша болғаннан кейін парашютпен секіруге рұқсат етілмейтінін айтты. «Трансформерлер: Құлаудың кек алуы» фильмін түсіру үшін Иорданияны таңдағанда, Абдулла Петраға жабдықтарды тасымалдау үшін әскери тікұшақтарды жұмылдырды. Абдулла сонымен қатар стендап-комедияны ұнатады. 2009 жылы Габриэль Иглесиас, Рассел Петерс және тағы бірнеше комедия шебері Иорданияға комедия фестиваліне келгенде, патша оларды кешкі асқа шақырды. 2013 жылы Орта Шығыстағы суық қыста Амман қаласында қарға батып қалған көлікті итеруге көмектескен Абдулланың видеосы кеңінен тарады. 2017 жылы тағы бір бейресми видеода Абдулла патша сарайының жанындағы орман өртін сөндіруге пижама киіп көмектескені көрсетілді.
Байлық
Абдулланың 100 миллион доллардан астам құны бар халықаралық жылжымайтын мүліктер желісі бар. Оның мүлікке иелігі Британдық Виргин аралдарында тіркелген бірқатар оффшорлық компаниялар арқылы жасырылған. Абдулланың мүлік империясы «Пандора қағаздары» ақпаратының жарыққа шығуы нәтижесінде ашылды, ол Малибудағы Пойнт-Дум аймағындағы үш тікелей жағалауға орналасқан мүлікті, сондай-ақ Вашингтон, Лондон және Аскоттағы мүліктің иесін көрсетті. Оның адвокаттары мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдалану немесе салықтан қашу фактілерін жоққа шығарды және олар монархтың жеке қаржысынан, сондай-ақ қауіпсіздік пен құпиялылық мақсатында оффшорлық компаниялар арқылы сатып алынғанын мәлімдеді. 2022 жылғы Credit Suisse ақпаратының жарыққа шығуы Абдулланың алты құпия шоты бар екенін көрсетті, олардың біреуінің балансы 224 миллион доллардан асты. Корольдік сарайдың мәлімдемесінде бұл қаражаттың оның әкесі, марқұм король Хусейнге тиесілі болған Airbus 340 ұшағын 212 миллион долларға сатудан түскенін және оның орнына кішірек, төмен бағалы Gulfstream ұшағы сатып алынғанын айтты.
Құрметті дәрежелері
2001 жылдың 1 қаңтары: Иордания университетінің саяси ғылымдар докторы. 3 қыркүйек 2004: Докторлық дәрежесі, Мәскеудегі Халықаралық қатынастар институты. 21 наурыз 2005: Иорданиядағы әлеуметтік-экономикалық дамуға қосқан үлесі және дінаралық диалогты ілгерілетуі үшін гуманитарлық ғылымдар докторы, Джорджтаун университеті. 15 желтоқсан 2005: Таиландтағы Чулалонгкорн университетінің саяси ғылымдар докторы. 4 маусым 2008: Оксфорд университетінің азаматтық құқықтағы докторы. 8 қараша 2011: Иерусалимнің қасиетті нысандарының қорғау жолындағы еңбегі үшін гуманитарлық ғылымдар докторы, Әл-Кудс университеті (Палестина президенті Махмуд Аббас таныстырды).