Кіріспе
Сауд корольдік әлеуметінің мүшесі, дипломат, әскери шенеунік және мемлекеттік қызметкер (1949 жылы туған)
Бандар бин Сұлтан Әл Сауд (بندر بن سلطان بن عبد العزيز آل سعود; 2 наурыз 1949 жылы туған) – Сауд Арабиясының зейнеткер дипломаты, әскери шенеунігі және мемлекеттік қызметкері. 1983 жылдан 2005 жылға дейін Сауд Арабиясының АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды. Ол Сауд әулетінің мүшесі. 2005 жылдан 2015 жылға дейін Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің бас хатшысы, ал 2012 жылдан 2014 жылға дейін Сауд Арабиясының барлау қызметінің бас директоры болды. 2014-2015 жылдары король Абдулланың арнайы өкілі болды.
Ерте өмір
Бандар ресми түрде 1949 жылдың 2 наурызында Таиф қаласында дүниеге келген. Оның өзінің айтуынша, сондай-ақ батыстық сарапшылардың пікірінше, оның нақты туған күні кейінірек. Ол жас кезінде Сауд Арабиясы Корольдік Әуе күштеріне қабылдану үшін туған күнін өзгертіп (жасын арттырып) көрсеткен. Бандардың әкесі – ханзада Сұлтан бин Абдулазиз, ал анасы – оның эфиопиялық қызметшісі Хизиран болды. Бандардың екеуі де туған шағында өте жас еді: анасы Хизиран он алтыда болған, ал Сұлтанмен танысқанда сарайда қызметші болып жұмыс істеген. Патшалық отбасы Бандар дүниеге келгеннен кейін Хизиранға ай сайын үлкен зейнетақы тағайындады, бірақ оған баласын алып, өз отбасымен бірге тұруын өтінді.
Білім
Бандар 1968 жылы Корольдік әуе күштері колледжінің Кранвелл оқу орнын бітірді. Ол Максвелл әуе базасында және Қарулы күштердің өндірістік колледжінде қосымша оқытылды. Содан кейін Джонс Хопкинс университетінің Пол Нитце атындағы халықаралық қатынастар мектебінде халықаралық қоғамдық саясат бойынша магистр дәрежесін алды. Кранвеллдегі оның сыныптастарының бірі – король Фейсалдың ұлы, және оның болашақ жекжаттысы Бандар бин Фейсал болды.
Бастапқы мансабы
Бандар Сауд Арабиясының Корольдік әуе күштеріне қосылып, подполковник шеніне дейін көтерілді. Оның дипломатиялық мансабы 1978 жылы Халид патшаның жеке елшісі болып тағайындалғаннан бастау алды. Ол АҚШ Конгресінде Сауд Арабиясына F-15 ұшақтарын сатуға келісім беру үшін табысты лобби жасады. Овалдық кеңселерде президент Картер оған Калифорния губернаторы Рональд Рейганның қолдауын алуға кеңес берді. Ол мұны істеді, ал Картер оның орнына Оңтүстік Дакота штатының демократ сенаторы Джеймс Абурезктің Панама каналы шартына қолдау көрсетуіне көмектесті. Мұрагер ханзада Фад Бандарды Картерге елші етіп тағайындады және оған Сауд Арабиясының АҚШ-тағы елшісінен тәуелсіз әрекет етуге рұқсат берді. Ол Фейсал Алхегеланды осы лауазымнан ауыстырды. Елші ретінде және одан бұрын патшаның Вашингтондағы жеке елшісі болып қызмет еткен кезеңде ол бес АҚШ президентімен, он мемлекеттік хатшымен, он бір ұлттық қауіпсіздік кеңесшісімен, Конгрестің он алты сессиясымен және БАҚ өкілдерімен байланыс жасады. Ол АҚШ-та зор ықпалға ие болды. Мансабының шыңында ол "Патшаның эксклюзивті хабаршысы және Ақ үйдің тапсырыс орындаушысы" қызметін атқарды. АҚШ Сауд Арабиясының ең маңызды одақтастарының бірі саналады, бірақ патшалық отбасының әртүрлі мүшелері АҚШ-қа қатысты әртүрлі деңгейде сенім мен күдік білдіреді. Сондықтан, принц Бандардың АҚШ жетекшілерімен және саясаткерлермен тығыз қарым-қатынасы патшалықтағы оның билік негізінің көзі деп есептеледі, сонымен қатар патшалық отбасында ол АҚШ саяси тұлғаларына тым жақын деген күдік тудырады.
Рейган дәуірі
Рейган дәуірінде ол американдық Израиль істері жөніндегі қоғамдық комитетінің қарсылығына қарамастан AWAC бақылау ұшақтарын сатып алуға қол жеткізді. Ұлыбритания мен Сауд Арабиясы арасындағы "Аль-Ямама" қару-жарақ мәмілесіне он жылдан астам уақыт бойы жүздеген миллион британ фунт стерлингін Сауд Арабиясының Риггс банкіндегі үкіметтік шоты арқылы принц Бандарға аудару кірді, бірақ ақшаның бір бөлігі бюджеттен тыс ЦРУ-дың құпия жобаларын қаржыландыруға жұмсалды. Роберт Лейсидің мәліметінше, принц Бандарға жасалған төлемдер миллиардтан астам британ фунт стерлингін құрады. АҚШ қару-жараққа тапсырысты қабылдамағаннан кейін ол Қытайдан орташа қашықтықтағы ядролық соққыға қабілетті ракеталардың жеткізілуін ұйымдастырды.
Буш президенттік жылдары
Бандар бірнеше американдық президенттермен, әсіресе Джордж Буш әке және Джордж Буш үлкенмен тығыз қарым-қатынас орнатты, соңғысымен жақын болуы оған «Бандар Буш» деген ықыласпен айтылатын, бірақ даулы лақап ат берді. Оның Буш отбасымен ерекше жақын қарым-қатынасы Майкл Мурдің «Фаренхайт 9/11» деректі фильмінде айрықша аталып өтті. Ол Джордж Буш әкемен соншалықты жақын болғандықтан, оны бұрынғы президенттің отбасының мүшесі деп сипаттағандар да болды. Ол 2003 жылдың наурыз айында Иракта Саддам Хусейнді құлатуды қолдады. Иракқа қарсы әскери әрекеттерге шақырып, Дик Чейнидің «Жаңа Орта Шығыс» атты жобасын қолдады, ол Сирия мен Иранда демократияны дамыту бағдарламаларын көздеді. Оның өкілеттігі 2005 жылдың 8 қыркүйегінде аяқталды. Бандар ханзаданың орнын ханзада Түркі әл-Фейсал басты. Бандар 2006 жылы елшіліктен кеткен соң АҚШ шенеуніктерімен құпия кездесулер өткізді. Сеймур Херш 2007 жылы «The New Yorker» журналында Сауд Арабиясының ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі ретінде Бандар президент Джордж Буш және вице-президент Дик Чейнимен жеке кездесуін жалғастырғанын хабарлады. Херш сол кезде Бандарды Буш әкімшілігінің Ирак және Орта Шығыстағы саясатының негізгі ойластырушысы деп сипаттады. Катармен көтерілісшілерді қаруландыру мәселесіндегі шиеленіс туғаннан кейін Сауд Арабиясы (Бандардың Сирия саясатына жетекшілік етуімен) 2012 жылы күшін Түркиядан Иорданияға аударды, Иорданияға қаржылық ықпалын пайдаланып, онда оқу орталықтарын құрды, ал Бандар өзінің жартылай інісі және орынбасары Салман бин Сұлтанды оларды бақылау үшін жіберді. Оның өкілеттігі 2015 жылдың 29 қаңтарында аяқталды. Сол күні бұл лауазым да жойылды.
Жоғалу және аңыздар
2009 жылдың қыркүйегінде король Абдулла Бандардың Ұлттық қауіпсіздік кеңесіндегі лауазымын тағы 4 жылға ұзартқаннан кейін, Бандар оған құрмет көрсетуге қалыпты жағдайға сай иек білмеді. Оның өкілі жоқ. Иранның Press TV телеарнасы Бандардың төңкеріс жасауға тырысқаны үшін үй қамауында екенін хабарлады. Сауд Арабиясының оппозициялық деректері оның Дхабан түрмесінде екенін мәлімдеді. 2011 жылдың наурыз айында Бандар Бахрейндегі Сауд Арабиясының әскери араласуына қолдау жинау үшін Пәкістанға, Үндістанға, Малайзияға және Қытайға жіберілді. Оның 2011 жылдың наурыз айының соңында Исламабадқа жасаған сапарының тағы бір мақсаты – Пәкістан армиясының қайтадан қатысу мүмкіндігін көтеру болды. Мақсатқа қол жеткізілді және Пәкістан бұл ұсынысты тез мақұлдады. Сол кезеңде Қытайға жасаған сапары саяси қолдау үшін тиімді келісімдерге әкелді. Қытай Араб көктемінің жақтасы болмағандықтан, Сауд Арабиясының мұнайы мен инвестициясына қызығушылық танытты. Бандар Сауд Арабиясы мен Қытай арасындағы алғашқы ірі қару-жарақ келісімін құпия түрде жүргізді. Осылайша Бандар патшалықтың Қытай жөніндегі бірінші сарапшысы атанды. Тағайындаудың ресми себебі жарияланбаса да, ол Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы сунниттер мен шииттер арасындағы қарым-қатынастың ушығуынан кейін болды. Бұл Иран мен Сирия тарапынан туындаған өңірлік қиындықтарды ескере отырып, Сауд Арабиясының одан да агрессивті сыртқы саясатты көрсету қадамы ретінде қарастырылды. Принц Бандар әскери қызмет жөніндегі кеңестің мүшесі. Бандар 2012 жылдың 6 шілдесінде Сириядан дезертир болған Манаф Таластың Сауд Арабиясына 2012 жылдың шілде айының соңғы аптасында жасаған сапарын ұйымдастырды. 2013 жылы Бандар саудиялықтардың Сирия және Иран саясатына байланысты АҚШ-тан "алыстауы мүмкін" екенін айтты. Көптеген мақалаларға сәйкес, Бандар Сириядағы дағдарысты шешу үшін Владимир Путинмен кездесіп, Сочидегі қысқы Олимпиада ойындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету туралы ұсыныс жасады, егер келісімге қол жеткізілмесе. "Мен сізге келесі жылы өтетін қысқы Олимпиада ойындарын қорғауға кепілдік бере аламын. Ойынның қауіпсіздігіне қауіп төндіретін чечендік топтар біздің бақылауымызда", - деді ол. Путин бұл ұсынысты ашуланып қабылдады: "Біз сіздің он жылдан бері чечендік террористік топтарды қолдап келесізбіз. Сіздердің енді ашық айтып отырған қолдауларыңыз, сіздердің айтқан жаһандық терроризмге қарсы күрестің ортақ мақсаттарымен мүлдем қарама-қайшы". Бандарға Сириядағы азаматтық соғыста Сауд Арабиясының саясатын басқару міндеті жүктелген еді, бірақ ол 2014 жылдың басында ішкі істер министрі, принц Мұхаммед бин Наифпен ауыстырылды. Бандар АҚШ-пен қарым-қатынаста қатаң ұстаныс танытты және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри оны жеке түрде "проблема" деп атады. Алайда, Бандар 1977 жылғы ұшақ апатынан кейін денсаулығының нашарлауымен күресіп, осы себепті қызметтен алынғаны туралы болжамдар тарады. Ирак премьер-министрі Нури әл-Малики Сауд Арабиясының жауынгерлік топтарға жасырын қолдау көрсетуіне наразылық білдіріп, "Олар Сирия арқылы және тікелей түрде Иракқа шабуыл жасап жатыр, олар Сирияға соғыс жариялағандай, Иракқа да соғыс жариялады, өкінішке орай, бұл діни және саяси негізде болып жатыр" деді.
Өлім туралы хабарлар
2012 жылдың шілдесінде оның өлтірілуі туралы қауесеттер DEBKAfile сайтында жарияланды, кейін Tehran Times басылымында жарияланды. Бұл жаңалықты Arab News және журналист Дэвид Игнатиус жоққа шығарды. 2013 жылдың тамызында The Wall Street Journal Бандардың Сауд Арабиясының Сирия президенті Башар Асадты құлатуға бағытталған күш-жігерін басқаруға тағайындалғанын хабарлады. Осы хабарламаларға сәйкес, Бандар Ассадқа қарсы күресіп жатқан джихадистерді қаруландырудың негізгі буыны болды. АҚШ Орталық барлау қызметі мұны Сауд Арабиясының осы мақсатына қаншалықты бейілді екенін көрсететін белгі деп санды. 2014 жылдың 15 сәуірінде Сауд Арабиясының мемлекеттік ақпарат құралдарында жарияланған хабарламаға сәйкес, Бандар "өз тілегімен" қызметінен алынды. 2015 жылдың қаңтарында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі таратылғанға дейін ол кеңестің бас хатшысы қызметін атқарды.
Көзқарастар
Бандар өзін америкалық Гамильтондық консерватор санайды. Бандар кейбір зерттеушілердің "бірнеше араб сөзін үйреніп, өз елімнің мәселелері бойынша сарапшымын деп жариялайтынын" айтты. Америкалық дипломат және Израильдегі бұрынғы елші Мартин С. Индикке сәйкес, Бандар палестиналықтарға қарсы ұстанымға ие, бұл ұстаным Саддам Хусейннің Кувейтке басып кіруіне палестиналықтардың қолдау көрсетуімен байланысты.
Құрметтер мен марапаттар
Бандар Әбдулазиз ибн Сауд орденінің, "Авиацияның қанатындай ұшатын медалі" мен "Патша Фейсал" медалінің иегері. 2002 жылы Ирландияның Дублин қаласында өткен салтанатты шарада ол Американдық жетістіктер академиясының сыйлық кеңесінің мүшесі Квинси Джонс табыс еткен Алтын тақта сыйлығымен марапатталды.
Дау
Бандар Боб Вудвардтың «Жұмыс жоспары» кітабындағы президент Джордж Буштың оған Мемлекеттік хатшы Колин Пауэллден бұрын Иракқа шабуыл жасау туралы шешімін хабарлағаны туралы айыптауларға байланысты дау-дамайларға ұшырады. Бандар 1985 жылы Ұлыбританияның Сауд Арабиясына 40 миллиард фунт стерлингтік қару-жарақ сату сериясы, оның ішінде 100-ден астам әскери ұшақ сату туралы келісімге көмектесті. Келісімге қол қойылғаннан кейін британдық қару өндіруші British Aerospace (қазір BAE Systems) кем дегенде 1 миллиард фунт стерлингті құпия төлемдер түрінде Вашингтондағы екі Сауд Арабиясы елшілігінің шоттарына, кем дегенде 10 жыл бойына жыл сайын 120 миллион фунт стерлингке дейін аударған. Ол жеке пайдалану үшін шоттардан ақша алған деген күдік бар, себебі шоттардың бірінің мақсаты оның жеке Airbus A340 ұшағының операциялық шығындарын төлеу болған. Тергеушілердің мәліметінше, «елшіліктің шоттары мен ресми үкіметтік шоттардың [ ] және патшалық отбасының шоттары арасында ешқандай айырмашылық жоқ» еді. Төлемдер Қатысты істер жөніндегі бас кеңсесінің (Serious Fraud Office) жүргізген тергеуі кезінде анықталды, бірақ 2006 жылдың желтоқсан айында бас прокурор Лорд Голдсмит бұл тергеуді тоқтатты. 2009 жылы ол «Аль-Ямама» қару-жарақ скандалы бойынша заңдық өкілі ретінде Луи Фриді жалдады. 2015 жылдың 3 ақпанында сотқа ұсынған куәлігінде Закариас Мусауи 1990 жылдардың соңында Осама бен Ладен мен Түркі бин Фейсал Әл Сауд арасында хабаршы болған және Түркі Мусауиді Бандармен таныстырған деген мәлімдеме жасады. Закариас Мусауи сотта ант беру кезінде және судья Джордж Б. Дэниелске жазған хатында Сауд Арабиясының патшалық отбасының мүшелері, соның ішінде принц Бандар, «Аль-Каидаға» қаржылай көмек көрсеткенін және 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарды қаржыландыруға көмектескенін айтты. Сауд Арабиясы үкіметі 9/11 оқиғасына қатысы бар екенін жоққа шығарып, Мұсауидің айыптауларын растайтын ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдейді, оның үстіне оның адвокаттары сотта оның психикалық қабілетсіздігін көрсететін дәлелдер ұсынды.
Жеке өмір
1972 жылы Бандар Хайфа бинт Фейсалға үйленді, олардың сегіз баласы болды: төрт ұл және төрт қыз. Оның қызы Сауд Арабиясының АҚШ-тағы елшісі, бұл лауазымды Корольдікте алғаш рет әйелге тапсырылған. Оның ұлы Халид Сауд Арабиясының Ұлыбританиядағы елшісі және Нортумберлендтің 12-ші герцогы Ральф Персидің немересі Люси Катбертке үйленген. Оның тағы бір ұлы Фейсал 2017 жылдан бері Сауд Арабиясының Электрондық және зиякерлік спорт федерациясының (SAFEIS) және Араб электрондық спорты федерациясының президенті болып табылады. Ең кіші екеуі (Хусса мен Абдулазиз) 2001 жылдан 2005 жылға дейін Вашингтонда тұрғанда Вирджиния штатының Маклин қаласындағы Потомак мектебінде білім алды. Абдулазиз 2008-2010 жылдары Абингдон мектебінде оқыды.
Әдет-ғұрыптар мен денсаулық мәселесі
Ол сигаретка тартылуымен белгілі, көбінесе еуропалық киім киеді және американ тіліндегі сөздерді, сондай-ақ американ тарихын ұнатады. Оның денсаулығының нашарлауы 2010 жылдарға дейін жалғасқан, көбінесе шетелде емделген.
Мүліктік
Ол жеке Airbus A340 ұшағымен жиі саяхаттайды. Бандар Колорадо штатының Аспен қаласында 32 бөлмелі сарай иеленді. Ол 1989 жылы жерді сатып алып, 1991 жылы сарайды салды. Сатудың айтылатын себебі – Бандардың сарайдың ләззатын көруге уақыты жетпегендігі. Соңында, ол 2012 жылдың маусым айында Аспен ранчосын 49 миллион долларға Starwood Mountain Ranch LLC компаниясына сатты. Миллиардер Джон Полсон Хала ранчосын сатып алғаны хабарланды, және Полсон оны растады.
Мүшелік
Бандар Сұлтан бин Абдулазиз Әл Сауд қорының кеңес мүшесі.
Қамқорлық
1990 жылы Бандар Оксфорд Ислам зерттеулер орталығының (OCIS) құрылысын қаржыландыруға белгісіз сомада қаржы бөлді.