Кіріспе

Португалиядағы әуежайлардың басқару органы – ANA Aeroportos de Portugal. Бұл Португалиядағы, соның ішінде Португалияның ең ірі әуежайы – Лиссабон әуежайын қамтитын әуежайлар билігі. "ANA" аббревиатурасы португал тілінде "Aeroportos e Navegação Aérea", яғни "Әуежайлар және әуе навигациясы" дегенді білдіреді.

Тарих

1980 жылдардың соңында әлемдік және ұлттық деңгейде экономика мен әуе трафигінің айтарлықтай өсуі байқалды. ANA үшін бұл негізгі инфрақұрылымдарға инвестиция салу кезеңі болды, әуе қозғалысын басқару жүйелерін жаңарту және Лиссабон, Порту және Фару әуежайларын дамыту. Әуежайлардағы қызметтер де кеңейді: duty-free дүкендер, автокөлік жалға беру кеңселерi, тұрақтар. Осы кезеңде компанияның бас кеңсесі, сондай-ақ әуежайлардың серіктестері – экспедиторлар, концессионерлер және әуе компаниялары үшін ғимараттар салынды. Бұл кезеңде әуежайлар Eurocontrol, ICAA (Халықаралық азаматтық әуежайлар қауымдастығы) және AOCI (Әуежай операторларының халықаралық кеңесі) сияқты бірнеше халықаралық ұйымдарға қосылды. 1990 жылдар Перс шығанағындағы дағдарыспен басталды, ол әуе қатынастарына және әлемдік экономикаға әсер етті. Тұрақсыздықтың басқа да себептері Югославиядағы соғыс, Германияның бірігуі және АҚШ экономикасының өсу қарқынының төмендеуі болды. Бұл жағдай ANA-ның өзін-өзі қаржыландыру арқылы инвестиция салу циклын аяқтады және компания дамуын қолдау үшін кредит алуға мәжбүр болды. Осы қиындықтарға қарамастан, инфрақұрылымдарды нығайту жалғасты, әсіресе Лиссабон, Фару және Понта-Делгада әуежайларында, сондай-ақ әуе навигациясындағы «Атлантико» жобасы. 1991 жылы Еуропа нарығының либерализациясы кеңейтілді, монополиялар мен тарифтік бақылаулар жойылды. Бұл шаралар үлкен қиындықтармен қатар келді. Осы қиындықтарды жеңу үшін 1992 жылы ANA жан-жақты талдау жүргізді, оның түйінді сөздері – «Клиент» және «Тиімділік» – компанияның келесі жылдардағы өсуіне бағыт берді. Бұл талдаудың нәтижесі компанияның бәсекеге қабілеттілігіне жаңа бағыт берді. Децентрализацияланған басқару қабылданды, бұл шешім қабылдау құзыретін әртүрлі бизнес-аэропорттарға: әуежайларға, әуе қозғалысын басқару орталықтарына, коммерциялық қызметтер аймағына және аэронавигациялық инфрақұрылымдарды зерттеу және жобалау аймағына берді. Ұйымның құрылымы жеңілдетіліп, тиімдірек болды. Үлкен клиенттерді тартуға және олар үшін шығын мен пайда арақатынасын жақсартуға мүмкіндік беретін жаңа тарифтік саясат құрылды. Әртүрлі концессияларды беру арқылы әуежайлардың коммерциялық тиімділігі кеңейтілді. Осы кезеңде ANA Португалияда және одан тыс жерлерде үшінші тараптарға қызмет көрсету қабілетін көрсетті. Фуншал және Макао әуежайлары бірінші болып басқаруын бізге сеніп тапсырды. Инфрақұрылымға инвестициялар жалғасты, әртүрлі әуежайлар мен әуе трафигін басқару жақсартылды. Экономика мен әуе трафигінің өсу кезеңінде, бағыттар мен әуежайлар арасындағы қатал бәсекелестік кезінде ANA-ның жауабы – тұрақты өсу болды, Expo98 жылы айналым, таза пайда және инвестициялар бойынша рекордтық көрсеткіштерге жетті. 1998 жылдың соңында ANA Aeroportos, EP екі жаңа компанияға бөлінді, оларға инфрақұрылым, оң экономикалық және корпоративтік көрсеткіштер және бәсекеге қабілеттілік мәдениеті мұрасы қалды. Осылайша, ANA – Aeroportos de Portugal, SA әуежайларды басқаруға, ал NAV, EP әуе навигациясын басқаруға бағытталды. ANA, SA адамдар мен тауарлардың қозғалысы үдеген жаһандану кезеңінде пайда болды. Оның және елдің бәсекеге қабілеттілігі жаңа жағдайға жауап беруге байланысты болды. Осы жауаптардың бірі – ANA-ны әуежай қызметтері саласындағы үлгілі топ ретінде анықтаған жаңа стратегиялық көрініс. Топтың құрамына басқа компаниялармен қатар 2000 жылдан бері қызмет көрсететін Portway және 1998 жылы жаңа Лиссабон әуежайын салу үшін құрылған NAER компаниясы кірді. Үкімет жаңа әуежай салу туралы шешімді Портела әуежайындағы толығу туралы хабарламаға жауап ретінде ғана емес, сонымен қатар елге Атлантиканы Еуропаға жалғастыратын хаб беру үшін қабылдады. Жаңа әуежайдың орналасуы 1999 жылы шешілді, содан кейін 2000 жылы оның моделі: ANA-ның жекешелендіруімен біріктірілетін мемлекеттік-жекешелік серіктестік. Осыған байланысты Портеладағы кеңейту жалғасты, оның толық әлеуетін жүзеге асыру мақсатында, және Са Карнейро әуежайы үшін жаңа даму жоспары жасалды, оның мақсаты бүкіл Солтүстік-Шығыс Иберияға қызмет көрсету. Кристиану Роналдудың халықаралық әуежайы, бұрын Мадейра әуежайы деп аталған, инженерлік шеберліктің үлгісі, архипелагты ірі ұшақтарға ашты, ал Фару әуежайы Пиреней түбегіндегі ең жақсы туристік әуежай ету мақсатында жаңартылды. Бұл кеңейту мен бәсекеге қабілеттілікке бағытталған бағыт 2001 жылғы 11 қыркүйектегі терактілерден кейін күрт өзгерді. Экономикадағы және әуе қатынастарындағы дағдарыс кірістің қатты төмендеуіне әкелді, сонымен қатар қауіпсіздік шығындарының артуымен күштелді. Халықаралық тұрақсыздық және Португалияның экономикалық қиындықтары жаңа Лиссабон әуежайы сияқты ірі жобаларға күмән тудырды, үкімет 2004 жылы оны тоқтатты. Осы жағдайда, ресурстар мен процедуралар толық топ бойынша бөлісе алатын, шығындары аз, жеңіл құрылымды қабылдау одан да маңызды болды. 2002 мен 2004 жылдар аралығында өткен бұл реструктуризация жекешелендіру үшін қажетті жағдайларды жасаудың тағы бір қадамы болды. 2004 жыл, күтілген сатып алуды әкелмеді, ANA-ның әуежай трафигі қайтадан өсуді бастаған жыл болды. 2004 жылғы Еуропа футбол чемпионаты осыған үлкен үлес қосты, сонымен қатар жаңа әуе компанияларын, әсіресе бюджеттік әуе компанияларын тартқан икемді бағалар мен жеңілдіктерді ұсынған сәтті коммерциялық стратегиясы да көмектесті.