Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік саудагер, Британдық Үндістанда қызмет еткен (1768–1824)
Welsh merchant based in British India (1768–1824)
Томас Пэрри (1768 – 14 тамыз 1824) – Уэльстік саудагер, Үндістанда қызмет еткен. Ол Мадраста сауда компаниясын құруға зор үлес қосты. 1819 жылы Джон Уильям Дейрмен бірлесіп Parry & Dare компаниясын құрды, ол кейін EID Parry компаниясына айналды. Бұл компанияның ғимаратының атынан Ченнай қаласының танымал орталық бизнес ауданы – Пэрри бұрышы (Parry's Corner) аталды.
Thomas Parry (1768 – 14 August 1824) was a Welsh merchant based in India. He was instrumental in establishing a trading company in Madras, India. Parry joined John William Dare to establish Parry & Dare in 1819 and this later became EID Parry company whose building gives the name of Parry's Corner, a well known central business district of Chennai.
Ерте өмір
Парри Уэлшпулдің жанындағы Лейтон Холлдан Эдвард Парри мен Энн Вонның үшінші ұлы және жетінші баласы болды. Паррилер өз шежіресін Элистан Глодрудтан бастады, ал Лейтон Холлдың Эдварды бай помещик болған. Томастың әкесі Эдвард Томас бес жасқа толғанда қайтыс болды, оның балалық шағы туралы мәлімет жоқ, бірақ 19 жасында Үндістанға кемемен сапар шеккені белгілі. Томастың әпкесі Елизаветаға (1759-1825) үйленген Гилберт Росс-младший (1755-1815), және Томастың тағасы, Энн Росс (құрметті есімі Парри) Мадраста байланыстары болған. Полковник Патрик Росс Форт-Сент-Джорджта бас инженер қызметін атқарды. Гилберт Росс аға Марк Лейндегі Росс және Бурги серіктестігінің құрамында болды және 4 наурызда 1788 жылы қайтыс болды. Оның өсиеті 14 наурыз 1788 жылы расталды (Ұлттық мұрағат деректері), және Томас Парридің «Биллитер Лэйн» мекенжайынан берген антхатында, Томас өзінің ағасының жетекшілігімен саудагерлікке дайындалғаны айтылған. Парри Росс ағасының бизнесін кеңейту үшін Үндістанға барған секілді, оның Ченнаида Томас Кейс атты агенті болған. 4 наурызда Дилден кемемен шыққан Парри 1788 жылдың 27 маусымында Мадрасқа жетті.
Parry was the third son and seventh child of Edward Parry and Anne Vaughan of Leighton Hall near Welshpool. The Parrys traced their ancestry to Elystan Glodrudd and Edward of Leighton Hall was a wealthy squire. Thomas's father Edward died when Thomas was five years old and his early life is untraced but for his sailing to India at the age of 19. A cousin and brother in law, Gilbert Ross Jr. (1755 1815), married to Thomas's sister Elizabeth (1759 1825) and son of an aunt Aunt Ann Ross (née Parry), had connections in Madras. Colonel Patrick Ross was Chief Engineer at Fort St. George. Gilbert Ross Sr. was a partner in Ross & Burgie on Mark Lane and died on 4 March 1788. His will was probated March 14th, 1788 (Source National Archives) and contains an affidavit signed by Thomas Parry 'of Billiter Lane', suggesting that Thomas was tutored to be a merchant under the guidance of his uncle, alongside his cousin Gilbert Ross Jr who inherited his father's business. Parry appears to have set out to India to expand the business of Ross who had an agent, Thomas Case in Chennai. Sailing from Deal on 4 March, Parry arrived in Madras on 27 June 1788.
Мансап
Парри 1789 жылдың 12 ақпанында Мадрас губернаторымен Шығыс Үндістан компаниясының бақылауынан босатылған еркін саудагер ретінде лицензияланды. 1788 жылдың 17 шілдесінде тауар сату және банктік қызметтер көрсету бойынша бизнес құрды. 1789 жылдың 1 қарашасында Томас Чейзбен серіктестікке келісіп, Чейз және Парри компаниясын құрды. Парри Сан-Томедегі тері өңдеу ісімен айналысты. 1807 жылы Бангалор қаласындағы 22-атқыштар полкіне 100 жұп етік сатты, олардың құны 1000 рупия, ал тасымалы 1800 рупияны құрады. 1790 жылдың 1 мамырында бұрынғы теңіз офицері және Томас Чейстің жеңешісі Генри Сеуэллді серіктес етіп алды. Бұл жалпы табысты арттырды, бірақ Парринің үлесі азайды. 1792 жылдың 1 қаңтарында кеме жөнелтүмен жеке бизнесін бастады, ол Лорд Корнуоллистің және Типуға қарсы шараларының арқасында өсті. Парри Уиг саясаткері Чарльз Джеймс Фокстың жақтасы болды. 1794 жылы Мэри Пирске үйленді, ол мемлекеттік қызметкер және саудагер Томас Пирстің жесірі және Джеймс Уэсттің қызы еді. Олардың Елиза және Джон атты балалары болды, бірақ екеуі де жас кезінде қайтыс болды. 1794 жылы газет ашуға тырысты, өйткені 1785 жылы құрылған «Мадрас курьеры» газетінен басқа газет болған жоқ. Бірақ үкімет рұқсат бермеді. 1795 жылы «Томас Парри & Co.» деген атпен сауда жасауды бастады. 1797 жылға қарай серіктесі Джордж Гарроумен бірге «Парри, Гарроу және Ко.» деген атпен танылды. 1796 жылы Карнатик сақтандыру компаниясының хатшысы болды. Полковник Брейтуайттен бақшаға арналған жер сатып алып, 1796 жылы қазіргі Лейт қаласы деп аталатын Парри сарайын салды. 1796 жылдың соңында Наваб Оmdat ul Omrah-тың қызметіне кіріп, жылына 2100 фунт жалақы алды. 1809 жылы Нунгамбаккамдағы Пайкрофт бағын сатып алды. Навабпен байланысы Форт-Сент-Джордж директорының оны қызметтен босатуына себеп болды. Олар 1800 жылдың 20 мамырындағы хатында оны енді қорғамайтындарын және мүмкіндігінше ертерек Ұлыбританияға оралуын талап етті. Бірақ ол шағымдануға тырысты және 1801 жылы серіктесі Гарроу келісім бойынша қызметтен кетті. Джон Кинг Лейн жаңа серіктес болып қосылды, соның нәтижесінде 1801 жылы «Парри және Лейн» компаниясы құрылды. 1803 жылы Джорджтаун қаласында кеңсе ашты. 1805 жылы қуғын-сүргін бұйрығы кері қайтарылды және тері өңдеу фабрикасын ашты. Серіктесі Лейн Үкімет банкіне өткен кезде серіктестік қайтадан таратылды, содан кейін ол Джон Ниллмен және Цейлонның А.Т. Гиббонсымен бірігіп «Парри Нилл & Co.» компаниясын құрды. Олардың негізгі бизнесі Цейлондағы теңіз күштерімен болды. Оның үлесі бар «Маркиз Уэлсли» кемесі Каликут маңында өртенген кезде үлкен шығынға ұшырады. Кеме капитаны Джон Грант үлкен сақтандыру сомасын алды және Парридің білместен жақсы пайдаға ие болды. Содан кейін ол кеме жөнелтү ісінен шығып, Куддалор мен Чидамбарамдағы индиго өсіруге қызығушылық таныта бастады. Содан кейін ол қант қамыры мен шайға қызығушылық танытты. Ол сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азияға сауда жасады, жүктемелерді капитан Далримпл басқаратын «General Wellesley» кемесі арқылы жіберді, ол Ботания шығанағының губернаторы капитан Блайға таныстыру хаты алған еді. Бірақ бұл жөнелтү сәтсіз аяқталды, Блай тұтқындалғандықтан қосымша шығындар туды. Парри мен оның отбасы денсаулығына қатысты қиындықтарға тап болды және 1806 жылы Англияға қайтып келді, онда оған шешек ауруы жұқты, бірақ жазылып кетті. 1808 жылы Джон Ниллмен серіктестік бұзылып, 1809 жылы оның жүрегі туыс Дэвид Пью Парри мен Пью компаниясын құрды. Сол жылы Парри Наваб Валаджа мен оның ұлы шығарған жалған облигациялармен байланысты Карнатик борыштарының даулы ісіне қатысты. 1810 жылы Джей Уэйр Парриге серіктес болып қосылды. 1819 жылы Парри мен Дейр «General Palmer» атты кеме сатып алды. 1813 жылы Парри «Парри, Пьюг & Брайтаупт» деген атпен тағы бір серіктестік құрды, ол бесінші жылы 86000 рупия пайда тапты. 1824 жылы Мадрастағы достары оның еңбегін бағалап, алтын тостаған сыйлады. 1822 жылы Парри Мэри Энн Каррдан Томас Уильям атты ұлын алды, ол жас кезінде қайтыс болды. Ортаңғы аты Морат болған тағы бір ұлының анасы армян саудагерінің қызы болуы мүмкін деген болжам бар.
Parry was licensed by the Governor of Madras as a Free Merchant on 12 February 1789, free from the controls of the East India Company. He established a business on 17 July 1788, selling goods and providing banking services. On 1 November 1789 he entered into a partnership with Thomas Chase and formed Chase and Parry. Parry was involved in leather business with a tannery in San Thome. In 1807 he noted that he sold 100 pairs of boots to the 22nd Dragoons in Bangalore with the boots costing Rs 1000 and the transport being Rs 1800. On 1 May 1790 they incorporated a partner Henry Sewell, a former naval officer and brother in law of Thomas Chase. This increased overall earnings but Parry's share of profits declined. On 1 January 1792 he began his own business of shipping which saw growth thanks to Lord Cornwallis and his actions against Tipu. Parry was an admirer of the Whig Charles James Fox. In 1794 Parry married Mary Pearce, widow of a civil servant and merchant Thomas Pearce and daughter of James West. They had a daughter Eliza and a son John but both died young. Parry sought to start a newspaper in 1794 as there was just one, the Madras Courier founded in 1785. This was however not granted permission by the Government. In 1795 he began to trade under the name of Thomas Parry & Co. Around 1797 it went by the name of Parry, Garrow and Co. with partner George Garrow. In 1796 he became a secretary of the Carnatic Insurance Company. He purchased land for a garden house from Colonel Braithwaite, and built Parry's Castle, now called Leith Castle, in 1796. Parry joined the service of the Nawab Omdat ul Omrah at the end of 1796 receiving a salary of 2100 pounds a year. In 1809 he purchased Pycroft's Garden in Nungambakkam. His connection to the Nawab led to his being dismissed by the Court of Directors at Fort St. George who wrote a letter on 20 May 1800 that he would not be protected anymore and told to return to Britain at the earliest. He however attempted appeals and in 1801 his partner Garrow left having taken up a covenanted post. John King Lane joined as a new partner and Parry and Lane was established in 1801. In 1803 they set up their office in George Town. In 1805 the banishment order was taken back and he established a tannery. When his partner Lane joined the Government Bank, the partnership was again dissolved and he then joined John Neill and A. T. Gibbons of Ceylon and formed Parry Neill & Co. Their main business was with the navy in Ceylon. He suffered a major loss when a ship, Marquis Wellesley, that he owned shares in caught fire off Calicut. The Captain of the ship John Grant received a large sum in insurance and apparently made good profits without the knowledge of Parry. He then moved out of shipping and began to take an interest in indigo cultivation in Cuddalore and Chidambaram. He then began to take an interest in sugarcane and tea. He also began to trade to Southeast Asia with cargo despatched via the General Wellesley under Captain Dalrymple who had received a letter of introduction to Captain Bligh, Governor of Botany Bay. This shipment however was ill fated with Bligh being imprisoned resulting in further losses. Parry and his family suffered poor health and in 1806 they sailed to England where he contracted smallpox but recovered. In 1808 the partnership with John Neill was dissolved and in 1809 his nephew David Pugh joined to form Parry and Pugh. In the same year Parry was caught up with the Carnatic Debts scandal which involved forged bonds issued by the Nawab Wallajah and his son. In 1810, J. W. Dare joined Parry as partner. Parry and Dare purchased a ship General Palmer in 1819. In 1813, Parry began another partnership under the name of Parry, Pugh & Breithaupt which earned profits of Rs 86000 in their fifth year. In 1824 he was gifted a gold cup by his friends in Madras in appreciation of his work. In 1822 Parry had a son, Thomas William, by Mary Ann Carr who died young. Another son with the middle name Moorat suggest that the mother may have been a daughter of the Armenian merchant E. S. Moorat.
Өлім
1824 жылы тамызда Пэрри өзінің индиго фабрикасын аралап тұрғанда, он жасар туысы Джордж Пэрри Гибсонмен бірге холерадан көз жұмды. Пэрри қазіргі Үндістанның Куддалор портындағы C.S.I. Christ Church (сонымен қатар миссионерлік шіркеу деп аталады) қабірстанына жерленді. Оның өсиетіне оның қызметшілеріне, оның ішінде оның күтімінде болған соқыр әйелге ай сайын жалақы төлеу туралы талап енгізілген. Өсиетті орындаушылар Дж. В. Дейр, Дэвид және Джозеф Пью болды.
Parry died of cholera along with George Parry Gibson, a ten year old relative, while on a visit to his indigo works in August 1824. Parry was buried at Porto Novo in what is now the C. S. I. Christ Church (also called as missionary church) Cuddalore Port, India. His will included monthly payments for his servants, a blind woman who lived under his care. The executors were J. W. Dare, David and Joseph Pugh.