Кіріспе
Неміс-американдық тарихшы Эрнст Хартвиг Канторович (3 мамыр 1895 – 9 қыркүйек 1963) – орта ғасырлық саяси және рухани тарих, сондай-ақ өнер тарихы саласындағы маман, ол 1927 жылы жарық көрген «Кайзер Фридрих дер Цвайте» (Киелі Рим императоры Фридрих II туралы) және 1957 жылғы «Патшаның екі денесі» (орта ғасыр мен жаңа заманғы монархия және мемлекет идеологиясы туралы) кітаптарымен танымал. Ол Америка философиялық қоғамы мен Америка өнер және ғылым академиясының сайланған мүшесі болды.
Ernst Hartwig Kantorowicz (May 3, 1895 – September 9, 1963) was a German historian of medieval political and intellectual history and art, known for his 1927 book Kaiser Friedrich der Zweite on Holy Roman Emperor Frederick II, and The King's Two Bodies (1957) on medieval and early modern ideologies of monarchy and the state. He was an elected member of both the American Philosophical Society and the American Academy of Arts and Sciences.
Ерте өмір және білім
Канторович Позенде (сол кезде Пруссияның бір бөлігі) бай, ассимиляцияланған неміс-иудей отбасында дүниеге келді. Жас кезінде ол отбасының гүлденген арақ шаруашылығын басқаруға дайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста төрт жыл неміс армиясының офицері болып қызмет етті. Соғыстан кейін Берлин университетіне экономиканы оқуға түсті, бір кезде Ұлы Польша көтерілісінде (1918–1919) поляк күштерімен шайқасқан оңшыл әскерге қосылып, Берлиндегі Спартакшылар көтерілісін басуға көмектесті. Келесі жылы ол қысқа мерзімге Мюнхен университетіне ауысты, онда солшылдар мен үкімет тарапынан қолдау тапқан жасақтар арасындағы қарулы қақтығыстарға қатысты, бірақ көп ұзамай Гейдельберг университетінде орнықты, онда экономика курстарын оқумен қатар, араб тілі, исламтану, тарих және география саласына қызығушылық танытты. Гейдельбергте Канторович Стефан Георгеге адал суретшілер мен зиялылар тобына – «Джордж үйірмесі» деп аталатын бірлестікке қатысты. Олар Георгтің поэзиясы мен философиясы соғыстан кейінгі Германияда ұлттық рухты жаңартқан негіз болады деп сенді. 1921 жылы Канторович Эберхард Готейннің жетекшілігімен мұсылман әлеміндегі «шеберханалар бірлестіктері» тақырыбындағы шағын диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды.
Франкфурт қаласы
Фредерик кітабына байланысты туған дау-жанжалға және профессорлық қызметке үміткер болу үшін қажетті екінші диссертация – Habilitationsschrift ресми түрде жазбағанына қарамастан, Канторович 1930 жылы Франкфурт университетінде (құрметті) профессорлық лауазымын алды, бірақ 1931 жылға дейін Берлинде тұрды. Алайда, 1933 жылдың желтоқсанына қарай, жаңа нацистік режим кезінде еврей ғалымдарына күшейген қысымға байланысты Канторович лекция оқуды тоқтатуға мәжбүр болды. Бірақ ол сол жылдың 14 қарашасында «Сырлы Германия» деген тақырыпта «қайта іске қосылу» лекциясын оқыды – бұл Джордж Крейс ұраны, жаңа саяси жағдайға байланысты өзінің позициясын баяндады. Бірнеше рет демалысқа шыққаннан кейін, 1935 жылы ол ерте зейнетке шықты, зейнетақы алды. Канторович 1938 жылы АҚШ-қа аттанғанға дейін Германияда қалды. «Хрусталь түні» төңкерісінен кейін тіпті өзі сияқты ассимиляцияланған яһудилердің де жағдайы қалыпқа келмейтіні анық болды.
Берклиден Принстонға дейін
1939 жылы Канторович Калифорния университетінің Берклидегі филиалында лекция оқыды. Бірнеше жылдан кейін Канторович тұрақты профессорлық қызметке қол жеткізді, бірақ 1950 жылы UC Регенттері барлық штаттық оқытушылардан кез келген саяси құлақтандырушы қозғалыстармен байланысты еместігін мойындап, адалдық серт бергенін талап еткенде, ол наразылық танытып отставкаға шықты. Канторович өзінің солшыл емес екенін, және жас студент кезінде коммунизмге қарсы жасақ құрамында болғанын айтты, бірақ бұл академиялық бостандық пен жалпы сана бостандығына тікелей нұқсан келтіретін құрал деп санай отырып, принцип бойынша қарсылық білдірді. Берклидегі оқиға кезінде Принстон қаласындағы екі белгілі неміс эмигранттары – ортағасырлық тарихшы Теодор Моммсен (танымал классикалық тарихшының немересі) және өнер тарихшысы Эрвин Панофский, беделді Жоғары оқу орынының директоры Дж. Роберт Оппенгеймерді Канторовичті Тарихи зерттеулер институтының штаттық қызметкеріне тағайындауға көндірді. Канторович 1951 жылдың қаңтарында бұл ұсынысты қабылдап, Принстонға көшіп, қалған өмірін сонда өткізді.
Фредерик ІІ
Канторович ислам экономикасы тарихы бойынша білім алғанмен, көп ұзамай Еуропаның орта ғасырына, әсіресе патшалық туралы ойларға қызығушылық таныта бастады. Оның элиталық және мәдени консервативті Джордж Крейспен байланысы Канторовичті 1927 жылы неміс тілінде және 1931 жылы ағылшын тілінде жарық көрген Ұлы қасиетті Рим императоры Фредерик II-нің кең және өте ерекше өмірбаянын жазуға итермеледі. Фридрихтің билігі кезіндегі заңдар, институттар, маңызды саяси және әскери жетістіктері туралы дәстүрлі шолу ұсынудың орнына, кітап Фридрикті трагикалық батыр және идеалданған "Римдік-неміс" ретінде бейнелейтін айқын мақтау-мадақ үнінде жазылған. Кітапта ешқандай сілтемелер болмады және тарихи оқиғалар көбінесе қияли аңыздармен және үгіттеушілік әдеби суреттермен үйлестірілген сияқты көрінді. Бұл еңбек негізгі тарихи қауымдастықтың қызығушылығын тудырып, сынап-қақтыға түсті. Сарапшылар бұл кітаптың тарихи зерттеу емес, әдеби миф құрастыру екенін айтты. Осының нәтижесінде Канторович 1931 жылы өмірбаянға толыққанды тарихи құжаттарды қамтитын қосымша томды (Ergänzungsband) жариялады.
Патшаның екі денесі
1957 жылы Канторович өзінің шедеврі – "Патшаның екі денесі" атты еңбегін жариялады, ол томның кіші тақырыбында "ортағасырлық саяси теологияны" зерттейді. Кітап орта ғасырлар мен жаңа заманның басындағы теологтар, тарихшылар және канондық құқықшылардың "патшаны" екі қырынан – өлшеулі тұлға ретінде де, уақыттан тыс институт ретінде де қабылдауын қарастырады. Шекспир мен Данте сияқты алуан түрлі мәтіндік және бейнелі дереккөздерге сүйене отырып, "Патшаның екі денесі" еңбегі тарихшылар мен саясаттанушылардың бір жеке тұлғаға жүктелген билік пен харизма, сондай-ақ мемлекет немесе ұлттың жеке тұлғадан тыс ұғымдарының қалыптасуын түсінуіне маңызды үлес қосты. Бұл кітап әлі де саланың классикасы болып табылады.
Канторович шығармасындағы ұрпақ тегі
Соңғы жылдары ғалымдар «Патшаның екі денесі» еңбегінің бастауын Канторовичтің 1920 және 1930 жылдардағы Германиядағы нақты уақыты мен орнына дейін іздестірді, бұл оның заманауи егемендіктің теологиялық тамырлары туралы замандас теорияларына жауап беру ниетімен байланысты болды. Канторовичтің Фридрих II (Кайзер Фридрих дер Цвайте) өміріне арналған алғашқы кітабының көптеген сілтемелердің болмауына байланысты, ол «Патшаның екі денесі» үшін мұқият зерттеулер жүргізіп, кітаптың өзінде кеңінен сілтеме жасайды. «Фридрих II» еңбегінде билеушінің секулярлық мемлекеттің негізін қалаушы ретінде көрсетілгені, сол кезде Еуропада бір ғасыр бойы тараған секулярлық мәдениеттің тілектерін білдіретін жаңа саяси құрылым еді. Ғалымдар Канторовичтің ерте және кейінгі кезеңдері арасындағы интеллектуалдық амбициялардың тікелей байланысын анықтайды. «Фридрих II» еңбегінде монарх пен мемлекет арасындағы қарым-қатынас туралы идеялар ұсынылған, бірақ олар Канторовичтің «Патшаның екі денесі» еңбегінде түсіндірген және интерпретациялаған Тюдор заңдық доктринасында ғана толыққанды жүзеге асты: «жетістікке жеткен секулярлық мемлекет» өзінің негізін «монархтың денесінде шоғырланған, құрамдас барлық саяси орган» деп табады. Канторович сондай-ақ, осы юрист-теологтардың ұстанғандарының түпкілікті ойдан туған, бірақ эмоционалдық тұрғыдан қанағаттандыратын доктриналар екеніне сенді. Оның пікірінше, кез келген саяси теория шындыққа емес, иррационалды психологиялық күшке негізделген. Уильям Шекспирдің «Ричард II» пьесасы кітаптағы көптеген тақырыптарды, соның ішінде саяси орган туралы ұғымдарды қамтиды. Канторович теологиялық немесе діни әлемнен секулярлық әлемге идеялардың ауысу мәселесіне алаңдады, бұл процесті ол заманауилықтың белгісі деп санады. Осылайша теологиялық идеялар құқықтық мәртебеге ие болады, литургиялық – саяси, ал христиан әлемінің ұғымы «адамзаттың гуманистік қауымдастығына» айналады.
Кантор даулары
Канторович ортағасырлық Норман Кантордың "Орта ғасырларды ойлап табу" (1991) кітабындағы даулы өмірбаяндық очерк тақырыбы болды. Кантор, Канторовичтің еврей тегі болмағанда, оның интеллектуалдық қалып-құлқы мен мәдени құндылықтары тұрғысынан нацист саналатынын айтты. Кантор Канторовичті сол кезеңдегі тағы бір неміс ортағасырлық зерттеушісі Перси Эрнст Шраммпен салыстырды, ол ұқсас тақырыптарда жұмыс істеді, кейіннен нацистік партияға қосылып, соғыс кезінде неміс жоғарғы бас штабының күнделікшісі болды. Кантор Веймар дәуірінде Канторовичтің элиталық ұлтшылдығын атап көрсеткеннен бөлек, Канторовичтің нацистік үкіметтің қорғауында болғанын бұрмалап айтты. Канторович жас кезінде Джордж Крейстің романтикалық ультраұлттық көзқарасын қабылдағанын, бірақ нацизмді жек көріп, соғыстан бұрын да, кейін де Гитлер режимін қатты сынағанын мәлімдеді. Канторовичті басқа жағынан сынға алған тарихшылар, оның ішінде Дэвид Абулафия мен Роберт Э. Лернер де Кантордың аргументтерін жоққа шығарды. Конрад Лейзер 2016 жылы "Патшаның екі денесі" кітабына жазған кіріспесінде осы дауды қысқаша баяндап, Кантордың есебін "жалғандықтар мен жартылай шындықтардан құралған тіндер" деп сипаттады, сонымен қатар бұл Канторовичтің өзінің неміс тарихын жасыруына байланысты болжамды реакция екенін айтты. Майкл Липкин де 2016 жылы Кантордың Фридрих II-нің оңшыл саясатын дұрыс атап өткенін мойындады, бірақ ол "өз сөзін өңдеу арқылы аргументін әлсіретті" деген қорытындыға келді.
Шығармалары
Кайзер Фридрих II, Георг Бонди, 1927 жыл. "Құпия Германия" (Das Geheime Deutschland), лекция, 1933 жыл.
Ағылшын тіліндегі шығармалары
Фредерик II: 1194–1250 (1931) (Archive.org сайтында онлайн түрде қолжетімді). "А Норман Finale of the Exultet and the Rite of Sarum", The Harvard Theological Review, 34 (2), (1941). "Экзультеттің нормандық финалы және Сарум ритуалы", Гарвард теологиялық шолуы, 34 (2), (1941). "Орта ғасырлардағы Платон", Философиялық шолу, 51 (3), (1942). Laudes Regiae: Литургиялық мадақтаулар және орта ғасырлық билеушілерге табыну туралы зерттеу, Калифорния университеті баспасы, (1946). "Винчестердің бесіншісі", "Арт бюллетень", 24-том, (1947). "Негізгі мәселе: Калифорния университетінің адалдық серті және оған қосымша жазбалар", Parker Print. Co., 1950. "Дантенің "Екі күн" шығармасы", Семит және Шығыс зерттеулері, 1951. "Орта ғасырлық саяси ойдағы "Отан үшін өлу"", "Американдық тарихи шолу", 56 (3), (1951). "Бөлінбестік: Канондық тәжірибе және XIII ғасырдағы ағылшын тәж кию рәсімі туралы ескерту", Speculum, 29-том, 1954. "Мемлекеттік құпиялар: Абсолютизм тұжырымы және оның кеш орта ғасырлардағы бастауы", Гарвард теологиялық шолуы, 48-том, 1955. "Патшаның екі денесі: Орта ғасырлық саяси теологиядағы зерттеу", Принстон университеті баспасы, (1957). Фредерик II, 1194–1250, Фредерик Унгар баспасы, 1957. "Флетаға кіріспе және Петрус де Винеа мектебі", Speculum, 32 (2), 1957. "Дамбартон Окс коллекциясының алтын неке белдеуі және неке сақиналары туралы", Дамбартон Окс құжаттары, 14, 1960. "Рутвелл кресіндегі садақшы", "The Art Bulletin", 42 (1), 1960. "Тізе киген құдайлар", Америка философиялық қоғамының мәжілістері, 105-том, 1961. "Puer Exoriens: S. Maria Maggiore мозаикаларындағы Гипапанта туралы", Perennitas, 1963. Таңдамал зерттеулер, J. J. Augustin, 1965.
"A Norman Finale of the Exultet and the Rite of Sarum", The Harvard Theological Review, 34 (2), (1941). . "Plato in the Middle Ages", The Philosophical Review, 51 (3), (1942). . Laudes Regiae: A Study in Liturgical Acclamations and Mediaeval Ruler Worship, University of California Press, (1946). "The Quinity of Winchester", Art Bulletin, Vol. XXIV, (1947). . The Fundamental Issue: Documents and Marginal Notes on the University of California Loyalty Oath, Parker Print. Co., 1950. "Dante's 'Two Suns'", in Semitic and Oriental Studies, 1951. "Pro Patria Mori in Medieval Political Thought", The American Historical Review, 56 (3), (1951). . "Inalienability: A Note on Canonical Practice and the English Coronation Oath in the Thirteenth Century", Speculum, Vol. XXIX, 1954. "Mysteries of State: An Absolutist Concept and its Late Medieval Origins", Harvard Theological Review, Vol. XLVIII, 1955. . The King's Two Bodies: A Study in Mediaeval Political Theology, Princeton University Press, (1957). . Frederick the Second, 1194–1250, Frederick Ungar Publishing Co., 1957. "The Prologue to Fleta and the School of Petrus de Vinea," Speculum, 32 (2), 1957. . "On the Golden Marriage Belt and the Marriage Rings of the Dumbarton Oaks Collection", Dumbarton Oaks Papers, 14, 1960. . "The Archer in the Ruthwell Cross", The Art Bulletin, 42 (1), 1960. . Gods in Uniform, Proceedings of the American Philosophical Society, Vol. CV, 1961. "Puer Exoriens: On the Hypapante in the Mosaics of S. Maria Maggiore," Perennitas, 1963. Selected Studies, J. J. Augustin, 1965. .