Кіріспе

Грэхам Гриннің 1978 жылғы "Адам факторы" романы - Грэхам Гриннің 1978 жылы алғаш рет жарық көрген және 1979 жылы Том Стоппардтың сценариі бойынша Отто Премингер режиссерлік жасаған "Адам факторы" фильміне бейімделген тыңшылық романы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Морис Касл - британдық МИ-6 құпия қызметінің қартайған бюрократы. Оңтүстік Африкадағы апартеид кезінде сүйген қара нәсілді әйелге үйленген ол қазір қала маңында тыныш өмір сүреді және зейнеткерлікке шығуын күтеді. Кітаптың басында оның жұмыс істейтін Лондонның Африка бөлімінде ақпараттың ағып кетуі туралы хабарланады, бұл жағдай оның бейбіт өмірін бұзады. Касл мен оның жас әріптесі Дэвис тергеуді жеңілдетеді, бірақ Дэвис айғақтарға сүйене отырып айыпталып, тыныш "тазаландырылғаннан" кейін Касл адалдық, мораль және ар-ождан туралы сұрақтармен күресуді бастайды. Бір жағынан, Касл күнделікті жұмысына кәсіби түрде кіріседі және Дэвис пен оның бастығы Дэнтри үшін қажетінен артық нәрсе жасауға дайын. Екінші жағынан, Касл Карсонға алғыс білдіреді, ол коммунист ретінде Каслдың әйеліне Оңтүстік Африкадан қашып кетуіне көмектесті. Керісінше, Касл коммунистерге көмектесуді шешті және оларға көмектесу арқылы ол әйеліне көмектеседі деп санайды - Кеңестер оны басқа мақсаттар үшін пайдаланып отырғанын білместен. Роман Мәскеудегі өмірдің күңгірт суретімен аяқталады, олар дезертирлер үшін тойланды, бірақ сонымен бірге советтермен бөліскен жетіспеушіліктер, сапасыз жиһаздар мен қанағаттанғысыз жұмыс болды. Бұл өкініш Касл үшін өте ауыр, ол коммунизмге ешқашан қатысқан емес, оның әрекеті оны сүйген екі адамнан айырды. Роман ойынның пештерінің психологиялық ауыртпалығына, әсіресе үш құпия қызметтегі - британдық, кеңестік және оңтүстік африкалық құпия мәдениетінің және жоғарыдағы адамдардың күрделі аморальдылығына көңіл бөлу арқылы өзінің күмәнін арттырады. Грин кейіпкерлері - суық соғыстың және халықаралық қатынастардың адамдардың күрделі өміріне әсері мен керісінше контекстіндегі толық психологиялық портреттер. Халықаралық саясат пен жеке қарсылықтардың өзара әрекеттесуі - бұл автордың белгісі.

Негізгі тақырыптар

1980 жылы өзінің автобиографиясында Грин өзінің мақсаты "Жеймс Бондқа қарамастан, Британдық құпия қызметінің ерекшелігі болып табылмайтын, әдеттегі зорлық-зомбылықтан азат тыңшылық романын жазу" екенін жазды. "Мен қызметте күн сайын жұмыс істеп, зейнетақысын алатын еркектер өмір салтын танытқысы келді". Грин 70-те жазған романында өзінің МИ6-дағы тәжірибесіне сүйене отырып, өзінің бұрынғы бастығы, легендарлық кеңестік қос агент Ким Филби көтерілген моральдық екіжақтылықтарды зерттеді, бірақ Грин романның басты кейіпкері Касл Филбиге негізделмегенін айтты. Гриннің зерттеуге алған тағы бір тақырыбы - апартеид кезінде Батыс пен Оңтүстік Африка арасындағы екіжүзділік. Оның ойынша, Батыс апартеидке ашық қарсы болса да, "Олар Оңтүстік Африканың қара билікке және коммунизмге берілуіне жол бере алмайды" (The Human Factor 1982 жылғы басылымының кіріспесінен).