Кіріспе

Испаниядағы собор Санта-Мария-де-Регла-де-Леон соборы - бұл католик шіркеуі, Кастилия мен Леон қаласындағы Леон епархиясының епископтық орындығы, Испанияның солтүстік-батысында, Мәриям құдайының атымен бағышталған. Бұл Испанияның Корольдік орденімен 1844 жылы 28 тамызда жарияланған (Корольдік орденімен 1845 жылы 24 қыркүйекте расталған) алғашқы ескерткіш болды. 13 ғасырда басталған бұл француз әсерімен готика стиліне тән ең ұлы туындылардың бірі. Сондай-ақ Pulchra Leonina деп аталады, яғни "Көрікті леондықтар" деп аталады, ол Сент-Джеймс жолында немесе Камино де Сантьягода орналасқан. Леон соборы көбінесе готика өнерінің "дематериалдастырылуын" шектен тыс деңгейге жеткізуімен, яғни қабырғаларды ең аз көрініске дейін азайтып, олардың орнына витраждар орнатуымен танымал. Бұл ортағасырлық витраждардың әлемдегі ең үлкен коллекцияларының бірі болып табылады.

Қазіргі құрылым

Санта-Мария-де-ла-Реглаға арналған Леон соборы 1844 жылы мәдени мүддеге ие деп жарияланды. Ол Пулхра Леонина деп аталады және 13-ші ғасырдың ортасындағы готика стиліне тән шедевр. Бұл жобаны сәулетші Энрике жасаған. 15 ғасырдың ортасына қарай ол іс жүзінде аяқталды. Негізгі қасбеттің екі мұнарасы бар. Оңтүстік мұнара "сағат мұнарасы" деп аталады. Ренессанс ретрохорында Юсквин, Голландияның Копины және Хуан де Малинастың алабастр мүсіндері бар. Әсіресе, Ордоньо патшаның қабірінің артындағы қабырғадағы платерекстік темір торлы экран немесе режа ерекше назарға лайық. Оның үш порталы екі мұнараның арасындағы тік аркаларда орналасқан мүсіндермен безендірілген. Ортаңғы бөлімде үлкен роза тәрізді терезе бар. Әсіресе, әділдік орнатылған Вирген Бланка мен Локус Апеллатион бейнесі ерекше назарға ие. Шіркеуде 1800 шаршы метрге жуық боялатын терезелер бар. Олардың басым көпшілігі он үшінші - он бесінші ғасырларға жатады: ортағасырлық готика шіркеулері арасында сирек кездеседі. Бас часовняда Николас Франсестің (XV ғасыр) құрбандық үстелінің бейнесі және Энрике де Арфе жасаған Сан-Фройланның молдалары бар күміс урна бар. 13-15 ғасырлардағы монастырдың бас қалашықтарында, фриздерінде және қабырғаларында мүсіндер бар. Собор мұражайында діни өнердің үлкен коллекциясы бар. Онда 1500-ге жуық бұйым бар, оның ішінде 50 роман стиліне тән Мәриямның мүсіндері бар, олар тарихқа дейінгі дәуірден бастап 18 ғасырға дейін (неоклассицизм) дейін, Хуан де Джуни, Грегорио Фернандес, Матео Церезоның еңбектері, Антверпен мектебінің триптихтері, мосараб тіліндегі Киелі кітап және көптеген кодекстер. Леон тіліндегі алғашқы қолжазба - Нодиция де Кесос - оның мұрағатында сақталған. Леон соборы - бұл Сантьяго де Компостела және Бургос соборымен бірге, Яков жолындағы (немесе испан тілінде, El Camino de Santiago) ең маңызды үш собордың бірі.

Қазіргі готика соборының құрылысы

Үшінші собордың құрылысы 1205 жылы басталды, бірақ құрылыс іргетасындағы проблемалар құрылысты тоқтатты, ал жұмыс 1255 жылға дейін қайта басталмады. Епископ Мартин Фернандестің понтификатасы кезінде және король Альфонсо X де Кастильяның қолдауымен бұл жаңа собор толығымен готика стиліне айналды. Собордың сәулетшісі, көрініс, Мастер Энрике, мүмкін, француз, бұрын жұмыс істеген Бургос соборы. Ол Францияның готика архитектурасымен таныс болған. 1277 жылы ол қайтыс болып, оның орнын испандық Хуан Перес алды. 1289 жылы шіркеудің жоғарғы бөлігі ғибадат ету үшін ашық болған кезде епископ Мартин Фернандес де қайтыс болды. Собордың негізгі құрылымы көп ұзамай 1302 жылы бітірілді, епископ Гонсало Озорио бүкіл шіркеуді адалдарға ашты, бірақ монастырь мен солтүстік мұнара әлі аяқталмаған; оңтүстік мұнара 15 ғасырдың екінші жартысына дейін аяқталмаған. Бұл собордың аяқталуының жылдамдығы сәулет стиліне үлкен бірлік береді. Леон соборы Реймс соборының (аймағы жағынан кішірек болғанымен) мастер Энрикеге жақсы таныс болған орналасуынан шықты. Көптеген француз соборлары сияқты, Леон модульдік геометриямен үшбұрышты негізге ала отырып салынған (ad triangulum), оның мүшелері 3 квадрат түбіріне қатысты, оған оның бөліктерінің жиынтығы және тұтастай жауап береді. Бұл аспект, сондай-ақ жоспар, биіктіктер және сәндік және символикалық репертуарлар соборды "Испания соборының ең француз" немесе "Пулхра Леонина" деген біліктілікке ие болған испандық ағымнан алыс, Пиренейлердегі нағыз ғимаратқа айналдырады. Оның құрылымынан басқа, Леон соборы Реймс соборынан өзінің құрылымында, амбулаториясының часовняларының формасында (бұл жағдайда көпбұрышты) және трансептісінің дамуында шабыт алды. Шартр соборының әсерін батыс верандадан көруге болады. Леондағы Реймс соборының үлгісін клиресторияның денесінен тыс биіктіктерде тастайды, өйткені ол онда мөлдір және Париждегі Сент-Шапельде және Амиенс соборында қол жеткізілген техникалық прогреске үйлеседі. Нақты айтқанда, Леон - бұл ғибадатханамен органикалық байланысы жоқ, ғибадатхананың негізгі аймағының алдыңғы шетіндегі бес кемелердің үздіксіздігі, олар үшке дейін қысқарды. Мәселе сол болды, сайттың негізгі бөлігі римдік қалдықтардың үстінде орналасқан, екінші ғасырдың гипокаусты, бұл бағаналардың іргетасын қиындатты. Бұл жерде ылғал жиналып, судың ағып кетуі құрылыс шеберлеріне үлкен қиындық туғызды. Оның үстіне, тастардың көпшілігі орташа сапалы, атмосфералық агенттерге төзімділігі аз әктас тас түрі еді. Оның үстіне, оның стильінің нәзіктігі оның материалы үшін қиындық туды; оның көптеген тіректері өте әлсіз болды, сызықтар толық оңтайландыруға дейін қысқартылды, сол кездегі әртүрлі сәулетшілер собордың тірі қалу қабілетін күмәнге салды. Бұл шамамен сенбейтін құрылым, тас пен іргетастың сапасыздығымен бірге, 10-шы ғасырдан бастап үнемі араласулар мен қалпына келтірулерге ұшырады, бұл шіркеуді трансформациялық араласудың, қалпына келтірудің және сақтаудың еуропалық парадигмасы етті.

Өзгерістер мен қалпына келтірулер

Кафедральдық соборға үлкен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген, кейде оның тұрақтылығын жақсартуға, сонымен қатар оны қазіргі заманғы дәмге бейімдеуге тырысқан, он тоғызыншы ғасырда басталған қалпына келтіру жұмыстары Готика емес элементтердің көпшілігін алып тастап, ғимаратты бастапқы, таза Готика күйіне қалпына келтіруге тырысқанға дейін. Он бесінші ғасырда оңтүстік мұнара Flamboyant Готика стилімен аяқталды. Сондай-ақ осы стильде кітапхана, қазіргі уақытта Сантьяго шіркеуі, Хуан де Бадахос эль Вьехо ғасырдың соңында салған. XVI ғасырда Хуан де Бадахос ғарб қасбетіне тым биік және ауыр платерсктік қақпақ салу арқылы готика емес элементтерді қосуды бастады. Ол собордың оңтүстік-шығыс шетінде платерск стиліне тән сакристия қосты және кейбір күмбездерді қайта салды. Ал ауыр проблемалар он жетінші ғасырда басталды. 1631 жылы өткелдегі ең үлкен күмбездің бөліктері құлады. Оның орнына Хуан де Наведа жобалаған жартылай шеңберлі барокколық күмбез орнатылды. Бұл қосымша бүкіл ғимараттың нәзік тепе-теңдігін бұзған, оңтүстік қасбеттің жарылуларына себеп болған, оны ғасырдың соңында қалпына келтіру қажет болды, оның ішінде жаңа қақпақ. Он сегізінші ғасырда Хоакин де Чурригера күмбезіне төрт шың қосып, тұрақтылықты жақсартуға тырысты, бірақ бұл одан әрі зақымдауға әкелді. Собор 1755 жылы Лиссабон жер сілкінісі кезінде зардап шекті. Оңтүстік қасбеттің қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 1857 жылы орталық кемеден және өткелден тастар құлай бастады, бұл толық құлаудан қорқыныш тудырды. Матиас Лавиня 1859 жылы ғимаратты толық қалпына келтіруге кірісті. Ол орталық күмбезі мен шыңдарын, трансепттің бөліктерін және оңтүстік қасбетті бөлшектеді. 1868 жылы Лавинья қайтыс болғаннан кейін, Хуан де Мадразоға қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу тапсырылды. Ол Виолет ле Дюктің досы болды және француз готика стилін жақсы білген. Оның ауқымды жұмысының мақсаты соборды тұрақты етіп, оның бастапқы таза готика стилін қалпына келтіру болды. Ол күмбездерді орнынан тұруға арналған күрделі ағаштан жасалған тірек құрылымын орнатып, күмбездерді және оңтүстік қасбетті қайта құруға кірісті. 1878 жылы тіректер алынып тасталып, ғимарат қарсылық көрсеткенде, бұл бастапқы готикалық тепе-теңдік жүйесі қалпына келтірілді дегенді білдірді. Мадразоның мұрагерлері Деметрио де лос Риос пен Хуан Баутиста Лазаро батыс қасбеттің платерсктік қақпасы сияқты бөтен элементтерді алып тастап, оларды неоготикалық дизайнмен алмастырды. Көп жылдар бойы бөлшектеліп, сақталып қалған боялған шыны терезелер 1895 жылдан кейін қалпына келтірілді. Соңында, собор 1901 жылы қайта ашылды, он тоғызыншы ғасырдағы Еуропадағы ең күрделі және кең ауқымды қалпына келтіру жобаларының бірі. ХХ ғасырда шағын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 1966 жылы 27 мамырда найзағайдан шыққан өрт шатырдың төбесін жалмап кетті, бірақ құрылысқа ешқандай үлкен зақым келмеді (жартылай, отты сөндіру үшін көп су қолданбау шешімі арқасында). 2009 жылы боялған шыныларды қалпына келтіру бойынша жалпы жоба басталды.

Готика сәулетінің жалпылықтары

Готика сәулетінде тік аркалар (немесе огиваль аркалар) мен қабырғалық күмбезді пайдалану жалпыландырылады, осылайша қысымды белгілі бір нүктелерге емес, бүкіл қабырғаға шоғырландырады, бұл жұқа соборларды жасауға мүмкіндік береді (бір жағынан, арканы енін кеңейте алмай ұзартуға болады, өйткені роман дәуірінде қысымды азайтады. Роман трибунасы жоғалып кетеді және ол шешкен бүйірлік итермелеулер ұшу арматураларына жіберіледі, бұрыштар шатырдың итермелеуін сыртқы арматураларға жеткізеді, бұған дейін олар шыңдармен аяқталды. Үлкен витраж терезелері готиканың халықпен байланысқа деген қызығушылығын көрсетеді. Мысалы, вертикальдық сезім Романсктегі адалдардың қонақжайлылығы мен қауіпсіздігі сезімімен салыстырғанда, көктегі Иерусалим идеясына сәйкес келеді. Құрылыстың бұл түрі төрт бөліктен тұратын, жыныстық бөліктен тұратын, үш бөліктен тұратын, желдеткіш немесе жұлдызды қабырғалы күмбезбен қамтамасыз етілген тақ сандағы (үш немесе бес) кемелерге ие болған. Негізгі қасбеті, әдетте, үш жалынды ашылудағы құрылымдар, мұрағаттардан, жамбалардан тұрады және қақпалы қабырғамен қоршалған, Ескі Келісімнің патшаларының галереясы, үлкен розенді терезе (орталық нефте), андито (қасбетке мүмкін реформаларды жүргізу үшін қол жетімді орын) және екі мұнара әр түрлі сипаттамалары (төбелі немесе жебе пішінді шыңы бар).

Сәулет жоспары

Жоба Реймс соборының көшірмесі, бірақ біршама кішірек форматта. Оның ұзындығы - 90 метр, биіктігі - 30 метр, ені - 29 метр. Кіреберісінен трансептке дейінгі үш кемеге және трансепттен бас құрбандық үстеліне дейінгі бес есімге бөлінген. Собор макроцефалияны көрсетеді, яғни әдеттегіден үлкен шатыр (бұл жағдайда трансепттің ені), бұл тереңдік пен перспективаны алып тастайды, бірақ ғибадат етушілер үшін көбірек орын береді; Сент-Джеймс жолында болғандықтан, оның ағыны басқа шіркеулерге қарағанда үлкен. Леон соборының кемелері төрт бұрышты қабырғалы үңгірлермен төртбұрышты қималармен жабылған. Трансепті төрт бөлікті күмбезмен салынған, ол 17-ғасырдың барокколық күмбезіне 19-ғасырдың соңында жүргізілген жұмыста 19-ғасырдың соңында салынған. Оның 125 терезесі бар, 1800 м2 ортағасырлық шығу тегі бар полихромды шыны шынылары бар, ол өз түрінде әлемдегі ең жақсылардың бірі болып саналады. Олардың ішінде орталық портиктегі екі шпиль мұнарасының арасында орналасқан үлкен орталық роза тәрізді терезе, сондай-ақ Бас часовня, солтүстік трансепті және Сантьяго часовнясы ерекшеленеді. А. Капилла мэрі Б. Хор С. Кроссонг D. Қабірлер Е. Кеме F. Таулар G. Монастырлар