Кіріспе

Британдық дәрігер және этнолог Чарльз Габриэль Селигман FRS FRAI (Селигманн; 24 желтоқсан 1873 – 19 қыркүйек 1940) – британдық дәрігер және этнолог. Оның негізгі этнографиялық еңбегі Шри-Ланканың Ведда халқы мен Суданның Шиллук халқының мәдениетін сипаттайды. Ол Лондон экономика мектебінің профессоры болды және Бронислав Малиновский, Э. Эванс Притчард және Мейер Фортес сияқты белгілі антропологтардың ұстазы ретінде танылды. Селигман Хамит гипотезасын қолдады, соған сәйкес Африканың кейбір өркениеттері кавказоидты Хамит халықтарымен құрылған деп есептелді. Оның 1920-1930 жылдардағы жұмыстары қазір «ақ үстемдік» идеологиясының көрінісі ретінде қарастырылады. Ол Санкт-Томас ауруханасында медицинаны оқыды. Дәрігерлік және патологтық қызметтен кейін, 1898 жылы Кембридж университетінің Торрес бұғазына жасаған экспедициясына қатысты. Кейін Жаңа Гвинеяға (1904), Цейлонға (1906–1908) және Суданға (1909–1912, сондай-ақ 1921–1922) экспедицияларға қатысты. 1905 жылы Селигман этнолог Бренда Зара Саламанға үйленді және олар көптеген экспедицияларға бірге аттанды. Ол Бедфорд колледжінде білім алып, тілдерді жақсы меңгерген. Ол Чарльзға рұқсат етілмеген әйелдердің рәсімдерін бақылай алды және ол жарияланымдарында оның еңбегін бағалады. 1913 жылдан 1934 жылға дейін Лондон экономика мектебінде этнология кафедрасын басқарды. Антропология бөлімінің Селигман кітапханасы оның құрметіне аталған. 1933 жылдан бастап ол Лондондағы Cresset Press баспасынан шыққан Cresset Historical Series тарихи кітаптар сериясын редакциялады. Селигман сонымен қатар Корольдік қоғамның мүшесі болды.

Хамиттер

Селигман өзінің «Африка расалары» (1930) атты егжей-тегжейлі этнографиялық еңбегімен танылды, онда Африка құрлығының төрт негізгі ерекше расасы: бушмандықтар (бушмендер), пигмейлер, негроидтар және кавказоидтар (хамиттер) айқындалады. Селигман готтентоттардың бушмандық, негроид және хамит элементтерінің қосындысы екенін көрсетеді. Хамит теориясының жақтаушысы ретінде Селигман өз еңбегінде хамит кавказоидтарының Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Африкаға семиттік емес афроазиялық тілдерді (бербер, кушит, египет) әкелгенін, сондай-ақ өркениет, технология және маңызды мәдени жетістіктерге жауапты екенін мәлімдейді. Осы кітабында Селигман былай деп сендіреді: «Семиттердің салыстырмалы түрде кеш әсерінен басқа, Африканың өркениеттері – хамиттердің өркениеттері, оның тарихы осы халықтардың және олардың Африканың екі басқа тобымен – негрлер мен бушмендермен өзара әрекеттесуінің тізімі. Бұл әсер жоғары дамыған египеттіктер немесе қазіргі Бежа және Сомали сияқты кең ауқымды малшылар арқылы жүзеге асырылған. Келіп жеткен хамиттер мал өсірумен айналысатын кавказоидтар болды – толқын толқынмен келіп, қара түсті егісші негрлерге қарағанда жақсы қаруланған және ой-қиялы зор болды». Джузеппе Сергидің (1901) хамиттерді жіктеуіне сүйене отырып, Селигман хамиттерді екі топқа бөледі: (а) «Шығыс хамиттері» және (б) «Солтүстік хамиттері». Бірінші топқа «көне және қазіргі египеттіктер, бежалар, берберлер (барбаралар мен нубилер), галлалар, сомалилер, данакилдер және эфиопиялықтар» кіреді. Екінші тармаққа берберлер және «Сахараның таурегтері мен тибулары, Батыс Суданның фульбелері және Канар аралдарының жойылған гуанчилері» кіреді. Селигман хамит топтары арасында негроидтық араласудың түрлі деңгейлерін мойындайды, бірақ өзінің маңызды еңбектерінде әртүрлі хамит халықтарының негізгі нәсілдік және мәдени біртүтастығын баса көрсетеді. «Англо-Египеттік Судандағы Хамит мәселесінің кейбір аспектілері» (1913) еңбегінде ол Солтүстік және Шығыс хамиттердің «бір-біріне көлеңке түсіреді, және көптеген жерлерде негрлер араласқан, бірақ мәдени тұрғыдан, әрқашан физикалық емес, әр бөлім өзінің бауырынан ерекшеленеді» деп жазады. Ол жалпы хамиттер, әсіресе Солтүстік хамиттердің «Жер орталық теңізінің еуропалық нәсілдерімен» тығыз туыстық байланыста екенін айтады. Куннан (Coon) алынған мәліметтерге сүйене отырып, Селигман берберлердің немесе Солтүстік хамиттердің арасында байқалатын ақшыл түс сипаттамаларын, мысалы, ақ тері, алтын сақал және көк көздерді де талқылайды. Алайда, «Африка расалары» кітабында XX ғасырдың басындағы кейбір антропологтардың осы ақшыл белгілердің, мысалы, сары түстің скандинавиялық түрлерінен келгеніне сенгенін күмәнмен қарайды. Сонымен қатар, Селигман хамиттердің семиттермен ортақ тегіне баса назар аударады, «хамиттер мен семиттерді бастапқы қордың өзгеруі ретінде қарастыруға күмән жоқ және олардың айырмашылығы көп бұрын болмаған, осы мәлімдемеге ортақ мәдени ерекшеліктер мен тілдік ұқсастықтардың сақталуы дәлел ретінде келтіріледі. Олардың физикалық байланысы айқын».

Африканың нәсілдері

"Африка расалары" (1930) жарық көргеннен кейін жағымды пікірлер алды. Бұл Африка этнографиясы бойынша ағылшын тілінде жарияланған алғашқы маңызды еңбек саналды және "этнологиялық классика" деп кеңінен танылды. Антрополог Альфред Л. Кройбер кітапты оның "құрамындағы мол және нақты ақпарат" үшін мақтап, оны қысқа түрінде баяндады. Кітаптың алғашқы басылымын Home University Library, ал сол жылы Oxford University Press баспалары шығарды. Ол көптеген университеттерде тарих және антропология сабақтарында 1970-ші жылдардың соңына дейін пайдаланылды. "Африка расалары" төрт рет қайта жаңартылды; Селигман өлімінен бір жыл бұрын, 1939 жылы екінші қайта жаңартылған басылымын жариялады: "Тоғыз жыл бұрын жарық көрген түпнұсқа басылымға Боскоп бас сүйегінің маңыздылығы туралы мәлімет, Пол Шебеста сипаттаған пигмейлер туралы есеп және Гвинея жағалауының тілдік топтарының жіктелуіндегі шағын өзгерістер қосылды". 1957 жылы үшінші қайта жаңартылған басылым жарық көрді, кейін 1959 және 1961 жылдары сұранысқа байланысты қайта басылды. Бұл басылым оннан астам антропологтармен "жаңартылғандықтан" және жақсы қабылдануымен ерекшеленеді. 1966 жылы соңғы қайта жаңартылған басылым жарық көрді, ал кітап 1979 жылға дейін қайта басылды.