Кіріспе

1995 жылғы Консервативтік партия басшылығына сайлау 1995 жылғы 22 маусымда қолдағы басшы және премьер-министр Джон Мейджор партия ішіндегі сыншыларынан туған басшылыққа шақыруға жауап ретінде Консервативтік партия басшысы қызметінен кеткеннен кейін басталды. 1995 жылғы 4 шілдеде ол Уэльстің бұрынғы мемлекеттік хатшысы Джон Редвудты жеңіп, қайта сайланды. Бірнеше жыл бойы Консервативтік партия Еуропалық Одақ мәселесінде терең даулы болды және жыл сайын қараша айындағы басшыны қайта сайлау кезінде Мейджорға қарсы шақырулар болады деген көп болжамдар айтылды. Партияның ішінде де, сыртында да көптеген адамдар осы тұрақты болжамдардың зиянды екеніне сенді, сондықтан Мейджор ертерек жарыс өткізуге мәжбүрлеу үшін қаулылы қадам жасады. Ол өз шешімін Даунинг-стрит, 10 үйдің бағында сөйлеген сөзінде жариялап, партиялық қарсыластарын «өздерін көрсетуге немесе үнсіз болуға» шақырды. Сол кезде Консервативтік үкімет британ халқы арасында да танымал болмады, пікір сауалнамаларында Лейборист партиясынан қалып қойды және үш жыл қатарынан жергілікті сайлауларда ауыр жеңіліске ұшырады, сондай-ақ өткен жылғы Еуропалық сайлауда нашар нәтиже көрсетті.

Ережелер

Сол кездегі ережелерге сәйкес (1965 жылы енгізілген және 1975 жылы өзгертілген), 1922 жылғы комитет жүргізетін, ал комитет төрағасы сэр Маркус Фокс сайлауды өткізуші ретінде жұмыс істейтін бірнеше дауыс беру кезеңі болады. Лидерлік орын бос болғандықтан, бәсекелесу үшін тек екі кандидатты ұсыну жеткілікті болды. Қолданыстағы ереже бойынша, бірінші турда жеңіске жету үшін кандидат парламент мүшелерінің абсолютті көпшілігінен ғана емес, сонымен қатар жалпы сайлаушылардың 15 пайызынан артық дауыс алуы керек еді, бұл екінші турға дайындалу үшін қажетті шарт болатын. Бұл мәселе Премьер-министр сағатында көтерілгенде, Мейджор оны телефон жекешелендіру салдарына байланысты деп әжуалады. Дауыс беру барысында Хеселтин өзінің Майорға дауыс бергенін көрсету үшін дауыс беру бюлетенін ашық көрсету қажеттігін сезінді.

Науқан

Сайлау жарияланғаннан бастап дауыс беруге дейінгі кезең қысқа болды. Басты назар Майкл Хеселтиннің Майорды ашық түрде және ықпалды қолдауына ауды, көптеген сарапшылар бұл оның беделін арттырды деп есептеді. Редвудтың лидерлікке талпынысына көп шағымдар түсті. Оның сайлау науқанының ұраны "Өзгеріс болмаса, мүмкіндік те болмайды" деді. Оның науқамын басқарушысы Дэвид Эванс жазған плакат оның атынан шығарылды, онда консерваторлар Редвудқа "Өз орныңызды сақтаңыз, партияңызды сақтаңыз, еліңізді сақтаңыз" деп дауыс беруге шақырылды. Жеке тұрғысынан алғанда, оның "Вулкан" деген лақап аты кеңінен танылып, БАҚ-та қатты сыналды, ал оның науқанын ресми түрде бастауы партияның оңшыл қанатындағы барлық беймәлімдердің жиыны ретінде қарастырылды, бұл оның үмітінің сенімділігін күрт төмендетті.

Салдарлар

1997 жылы Тони Блэр басшылығымен Лейбористер партиясының үлкен жеңісіне қарамастан, консерваторлар жалпы сайлауда жеңіліске ұшырағанға дейін басқа көшбасшылық сайлаулар өткізілмеді. Партия уақытша бірікті. Майкл Хеселтин Майорды бәсекеде мызғымай қолдады, нәтижесінде вице-премьер лауазымына тағайындалды. Бірақ көптеген адамдар Хеселтиннің премьер-министр болудың соңғы мүмкіндігінен айырылғанына сенді, себебі ол он жылдық шегіне жеткен еді. Портильоның сайлауға қатыспауы оған қымбатқа түскен деп есептелді. Редвуд партияның оң қанатындағы балама көшбасшы ретінде көзге түсті, ал көптеген сарапшылар Портильоның бірінші кезеңде күресуге батылы жетпегенін және осылайша Майордың саяси өмірін ұзартуға мүмкіндік бергенін айтты. Сол кезде 34 жастағы Уильям Хейг Редвудтың Уэльс хатшысы қызметіне дейін үкіметке жоғарылатылды. 1997 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін Майор көшбасшылықтан кеткен соң, Хейг көшбасшылыққа үміткерлік етуге және жеңіске жетіп, партияны басқаруға мүмкіндік алды.