Кіріспе

Хорватиядағы собор Хорватияның Шибеник қаласындағы Қасиетті Яков соборы - үш қабатты католик базиликасы, оның үш апсидасы мен күмбезі бар (ішкі биіктігі 32 м). Ол Швеция епархиясының епископтық орталығы. Бұл бүкіл елдегі Қайта өрлеу дәуірінің ең маңызды сәулет ескерткіші болып табылады. 2000 жылдан бері собор ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне кірді. Ол көбінесе "Иаков" деп аталады, өйткені хорват тілінде, басқа көптеген тілдер сияқты, "Джеймс" және "Джейк" үшін бірдей атау қолданылады. Ол Ұлы Жақыпқа арналған.

Алғашқы шеберлер

Ғимараттың құрылысы 1402 жылы басталды, бірақ оның құрылысы 1298 жылы, Шбеньки муниципалитетке айналған кезде басталған болатын. Ескі роман стилідегі соборды қайта құру жұмыстары 1431 жылы басталды. Толығымен тастан салынған (жақын жердегі тас карьерінен алынған әк тас және Брач аралынан алынған мәрмәр), ол 1433 жылдан 1441 жылға дейін үш кезеңде аяқталды, онда Үлкен қалалық кеңес жұмысты жергілікті және итальяндық шеберлерге Франческо ди Джакомо, Лоренцо Пинчино, Пьер Паоло Буссато, Бонино да Милано және Джорджио да Себенико (Юрай Далматинац) және хорват Андрия Будчич пен Грубиш Шлафчич.

Георгио да Себенико

Бастапқыда ол қарапайым шіркеу ретінде ойластырылған. 1441 және 1473 жылдар аралығында құрылысты Джорджо басқарды, оны Венециядан шақырды, өйткені инвесторлар жұмыстың басталуына қанағаттанбады. Оның алғашқы келісім-шарты 1441 жылы 6 жылға қарапайым шіркеу салу үшін жасалды, бірақ 1446 жылы бірінші келісім-шарттан кейін тағы 10 жылға келісім-шарт жасалды. Инвесторлар бұл жұмсалған ақшаға тым аз деп есептеді, сондықтан Джорджо жоспарды өзгертті: ол соборды бүйірлік нефпен және апсидімен кеңейтті, сондықтан собордың жер жоспары айқыш пішінде болды және оны күмбезге дайындады, пресвитерийді, ғибадатхананы және оның шедеврын, баптистериені салды. Георгио да Себенико сәулет және сән элементтерін біріктіріп, бір бүтіндікті құруда үлкен шеберлік танытты. Джорджо жер бетіне бірнеше көркем элементтерді біріктірді: Арыстан қақпасы Сан Леонардо ди Сипонто аббатшылығынан, орталық кеме Трогир соборынан, Иоанн Евангелисттің символы ретінде негізгі кіреберіс үстіндегі бүркіт, Венециядағы Сан-Марко соборы бір жақтағы кеме және Константинополдегі Агия София екінші жақтағы кеме ретінде. Ол батыс негізгі порталды, солтүстік порталды (Арыстан қақпасы) және алғашқы часовняны салдырды. Батыстағы басты порталды алғашқы бас кескіндемеші Бонино да Милано Мәсіх пен он екі елшінің мүсіндерімен безендірді. Қазіргі қола есікті 1967 жылы Шібенік мүсіншісі Грга Антунак жасаған. Солтүстік порталдың, Арыстан қақпасы деп аталатын, мотиві Адам мен Хауаның екі арыстанның үстінде тұрған бейнесі, бұл Трогир соборында да көрінеді, бірақ мұнда Адам мен Хауа арыстандардың үстіндегі бағаналарда тұр. Бұл мүсіндер, сондай-ақ Жақып пен Петірдің мүсіндері Хорватияда белгілі Жураж Далматиначтың еңбегі. Еваның мүсіні көрермендердің назарын өзіне аударады, өйткені оның құрсағындағы түйегі бар, ал Киелі кітапта ол Адам атаның қабырғасынан жүкті болған деп айтылған. Бронза есіктерді 1967 жылы Шібенік мүсіншісі Грга Антунак жасаған. Арыстан қақпасының үстінде екі епископтың және Шибеніктегі Қамқоршы Киелі шіркеуінің прокураторының гербтері орнатылған. Собордың солтүстік шетіндегі екі қайта өрлеу дәуіріндегі путтиде собордың 1443 жылы бағышталуы туралы жазу бар. Олардың аяқтарында оның жалғыз қолтаңбасы сақталған: "Hoc opus cuvarum fecit magister Georgius Matthei Dalmaticus". Ол 1440 жылдары баптистерияны да жобалаған. Ол оны оңтүстік апсиданың жанында төрт жапырақты формада тұрғызды. Жоғарғы бөлігі кернеу тәрізді мүсіндермен жабылған, бұл Хорватиядағы алғашқы Ренессанс мүсіндері. Жазық нишалар құбылмалы жаңқалармен қапталған. Олардың арасында екі мүсін тұр: Дәуіт патша мен Шимон пайғамбар. Қақпақ қабырғалары Әке Құдайды бейнелейтін кілт тасқа аяқталады, оның айналасында періштелер мен көгершін (Киелі Рухтың символы) болады. Қызғылт көк түстес брексиядан жасалған шомылдыру рәсімінің суға құйылатын қоласы үш періштемен ұсталады. Апсистер сыртқы жағынан әр түрлі мүсіндік безендірулермен безендірілген, оның ішінде 74 шағын Ренессанс портреттері маңызды замандастарды және белгілі бір себептермен сәулетшіге ерекше әсер еткен немесе собор құрылысына арналған шотты төлеуге көмектесу үшін тым тығыз деп санаған тұлғаларды мәңгілікке қалдырады. Кейбір мұнаралардың бетінде мұрынның бұзылуы бар, бұл вандализмге байланысты болуы мүмкін. Иә, Юстиниан II-ге дейін бұл біреудің беделін қорлау үшін айтылған сөз еді, сондықтан бұл адамның жасырын қалуы қажет болды. Джорджо соборда 1475 жылы қайтыс болғанға дейін және 1473 жылға дейін жұмыс істеген болуы мүмкін.

Николо ди Джованни Фиорентино

1475 және 1505 жылдар аралығында жұмысты Тосканалық шебер Николо ди Джованни Фиорентино (Никола Фиорентина) басқарды. Ол ғимаратты Тоскана қайта өрлеу стилімен жалғастырды, кең галереяларды аяқтады, орталық нефтегі күмбезді, Сент-Михаэль, Сент-Джеймс және Сент-Марктің сыртқы мүсіндерін салды. Барельді шатыр үлкен тас плиталардан жасалып, сол кездегі құрылыс кереметі деп саналады. Сондай-ақ, ол трифорияларды (біріне қатар орналасқан галереялар) салып, пресвитериум мен киелі үйді жөндеу жұмыстарын атқарды. Шибеник соборының күмбезі Флоренциядағы күмбезден кейін салынған болса да, Николо ди Джованни Фиорентино Браманте мен Микеланджелодан бұрын оның құрылысында сегізбұрышты барабанды қолданды. Собор "Трон ойынының" бесінші маусымының тоғызыншы эпизодындағы "Темір банк" үшін фон ретінде қызмет етті. Шибеник темір банкі орналасқан Бравосты бейнеледі.