Кіріспе
Флоренция соборы, ресми түрде Гүлдің Әйгері Мария соборы (katteˈdraːle di ˈsanta maˈriːa del ˈfjoːre), Италияның Флоренция қаласындағы собор. Ол 1296 жылы Арнольфо ди Камбио жобасымен готикалық стильде салына бастады және 1436 жылы Филиппо Брунеллески жасаған конструкциясымен аяқталды. Базиликаның сыртқы қабырғасы әртүрлі жасыл және қызғылт түсті полихромды мәрмәр панельдермен қапталған, ақ шекарамен бөтелген, және Эмилио Де Фабрис салған 19 ғасырдың готикалық жаңғыру үлгісіндегі фасады бар. Пиацца дель Дуомо алаңындағы собор кешеніне Баптистерий және Джиоттоның қоңырауы кіреді. Бұл үш ғимарат Флоренцияның тарихи орталығын қамтитын ЮНЕСКО Әлемдік мұрасының бір бөлігі болып табылады және Тоскананың маңызды туристік орталықтарының бірі. Базилика Италияның ең ірі шіркеулерінің бірі және қазіргі заманғы жаңа құрылыс материалдары пайда болғанға дейін күмбез әлемдегі ең үлкені болып саналды. Ол бүгінгі күнге дейін салынған ең үлкен кірпіштен тұрғызылған күмбез болып табылады. Собор Флоренция архиепископиясының бас шіркеуі, оның архиепископы – Джузеппе Бетори.
Florence Cathedral , formally the Cathedral of Saint Mary of the Flower ( katteˈdraːle di ˈsanta maˈriːa del ˈfjoːre), is the cathedral of Florence, Italy. It was begun in 1296 in the Gothic style to a design of Arnolfo di Cambio and was structurally completed by 1436, with the dome engineered by Filippo Brunelleschi. The exterior of the basilica is faced with polychrome marble panels in various shades of green and pink, bordered by white, and has an elaborate 19th century Gothic Revival façade by Emilio De Fabris. The cathedral complex, in Piazza del Duomo, includes the Baptistery and Giotto's Campanile. These three buildings are part of the UNESCO World Heritage Site covering the historic centre of Florence and are a major tourist attraction of Tuscany. The basilica is one of Italy's largest churches, and until the development of new structural materials in the modern era, the dome was the largest in the world. It remains the largest brick dome ever constructed. The cathedral is the mother church of the Archdiocese of Florence, whose archbishop is Giuseppe Betori.
Тарих
Санта-Мария-дель-Фиоре Флоренцияның екінші соборының орнында салынған; алғашқысы – Сан-Лоренцо-ди-Фиоренце базиликасы, оның алғашқы ғимараты 393 жылы Миланның әулиесі Амброзийдің шіркеу ретінде қасиеттеуімен бағышталған. V ғасырдың басында негірленген және көптеген жөндеулерден өткен ежелгі құрылыс, 14 ғасырдың Nuova Cronica авторы Джованни Вилланидың мәлімдемесінше, қартайған сайын құлап, қала халқының өсуіне сай келмейтіндей болды. Ди Камбио сондай-ақ Санта-Кроче шіркеуі мен Палаццо-Веккьоның сәулетшісі болды. Ол сегізбұрышты күмбезбен аяқталатын үш кең кемелерді жобалады, ортаңғы кеме Санта Репаратаның аумағын қамтыды. Алғашқы тас 1296 жылдың 9 қыркүйегінде Флоренцияға жіберілген алғашқы пап легаты, кардинал Валериана салған. Бұл зор жобаның құрылысы 140 жылға созылды; Арнольфоның шығыс бөлігіне жасаған жоспары, түсінігі сақталғанмен, көлемі айтарлықтай ұлғайтылды. 1302 жылы Арнольфо қайтыс болғаннан кейін собор құрылысы шамамен 50 жылға баяулады. 1330 жылы Санта Репаратада әулие Зенобийдің реликвиялары табылып, жобаға жаңа серпін берді. 1331 жылы жүн саудагерлерінің гильдиясы – Arte della Lana собор құрылысына демеушілік етті және 1334 жылы жұмысты қадағалауға Джоттоны тағайындады. Андреа Пизаноның көмегімен Джотто Ди Камбионың жоспарын жалғастырды. Оның ең маңызды жетістігі – қоңырау мұнарасын салу болды. 1337 жылдың 8 қаңтарында Джотто қайтыс болғаннан кейін Андреа Пизано 1348 жылы қара өлімнен жұмыс тоқтағанға дейін құрылысты жалғастырды. 1349 жылы Франческо Таленти бастаған бірнеше сәулетшілер собор жұмысын қайта бастады, ол қоңырау мұнарасын аяқтады және апсида мен бүйірлік капеллаларды қосу үшін жобаны кеңейтті. 1359 жылы Талентидің орнын Джованни ди Лапо Гини (1360–1369) басты, ол орталық кемені төрт шаршы бөлікке бөлді. Басқа сәулетшілер – Альберто Арнольди, Джованни д’Амброджио, Нери ди Фиораванти және Андреа Орканья. 1375 жылы ескі Санта Репарата шіркеуі бұзылды. Кеме 1380 жылы аяқталды, ал күмбез 1418 жылға дейін аяқталмады. 1418 жылдың 19 тамызында Arte della Lana Неридің күмбезін салу үшін сәулеттік конкурсты жариялады. Екі негізгі бәсекелес – екі шебер алтыншы Лоренцо Гиберти мен Филиппо Брунеллески, соңғысын Козимо де Медичи қолдады. Гиберти 1401 жылы Баптистерияға арналған қола есіктер үшін өткізілген конкурстың жеңімпазы болды және екеуінің арасындағы бәсекелестік өмір бойына күшті болды. Брунеллески жеңіске жетіп, тапсырманы алды. Гиберти Брунеллескимен тең жалақы алды және жарияланған 200 флориндік сыйлық берілмегенімен, оған да тең үлес берілуі тиіс еді, бірақ ол уақытының көп бөлігін басқа жобаларға жұмсады. Брунеллески ауырғанда немесе ауруын жалғандағанда, жоба қысқа мерзімге Гибертидің қолына өтті. Бірақ Гиберти көп ұзамай жобаның өзіне берілгенін мойындады. 1423 жылы Брунеллески қайтадан басқаруды қолға алып, толық жауапкершілікті өз мойнына алды. Күмбезді салу жұмысы 1420 жылы басталды және 1436 жылы аяқталды. Соборды папа Евгений IV 1436 жылдың 25 наурызында (флоренциялық күнтізбе бойынша жылдың бірінші күні) қасиеттеді. Бұл тарихта алғаш рет уақытша ағаш тіреу құрылымынсыз салынған «сегізбұрышты» күмбез болды. 1436 жылы қасиеттеу кезінде Гийом Дюфайдың Nuper rosarum flores мотеті орындалды. 14 ғасырда басталған собордың сыртқы әрлеуі Арнольфо ди Камбионың алғашқы жұмыстарынан кейін аяқталмай қалды, бұл Лоренцо де Медичиді 1490 және 1491 жылдар аралығында қасбеттің дизайны бойынша конкурс жариялауға итерді. Конкурс нәтижесіз аяқталды және қасбет 1887 жылға дейін аяқталмады, ол кезде Эмилио Де Фабристің дизайнымен полихромды мәрмәр қасбет аяқталды. 16 ғасырда шіркеудің едені мәрмәр плиткалармен қайта жабылды. Сыртқы қабырғалар Каррара (ақ), Прато (жасыл), Сиена (қызыл), Лавенца және басқа да бірнеше жерлерден алынған полихромды мәрмәрдің тік және көлденең жолақтарымен қапталған. Бұл мәрмәр жолақтары бұрынғы баптистерия қабырғаларындағы жолақтарды қайталауға тиіс болды, сондай-ақ Джованнидің қоңырау мұнарасымен де үйлесуі керек еді. Екі жақтағы есіктер бар: Канониктер есігі (оңтүстік жағы) және Мандорла есігі (солтүстік жағы), олар Нанни ди Банко, Донателло және Жакопо делла Кверчияның мүсіндерімен әсемделген. Алты жақтағы терезелер нәзік ою-өрнектерімен және әшекейлерімен ерекшеленеді, олар пілястралармен бөлінеді. Трансептке жақын төрт терезе ғана жарық береді, ал қалған екеуі тек сәндік мақсатта қолданылады. Клерсторий терезелері дөңгелек пішіндес, бұл итальяндық готиканың ерекшелігі.
Жоспар мен құрылым
Флоренция соборы базилика ретінде салынған, оның кең орталық бөлігі төрт шаршы ұядан тұрады, екі жағында дәліздер орналасқан. Ғимараттың алдыңғы бөлігі мен қанаттары бірдей көпбұрышты жоспармен салынған, олар екі кішкентай көпбұрышты шіркеулермен бөлінген. Тұтас жоспары латын кресін құрайды. Орталық бөлік пен дәліздер кең, сүйір готикалық аркалармен бөлінеді, олар күрделі тіреулерге тіреледі. Ғимараттың өлшемдері өте үлкен: құрылыс алаңы, ұзындығы, ені, кесісу нүктесіндегі ені. Дәліздердегі аркалардың биіктігі, күмбездің биіктігі. Әлемдегі бесінші биік күмбез болып табылады.
Сыртқы көрініске арналған жоспарланған мүсін
Флоренция соборының жұмыс кеңсесінің Арте делла Лана бақылаушылары собордың тіреулеріне он екі үлкен Ескі Ұстаздық мүсіндерін тапсыруды жоспарлаған. Донателло, онда жиырмаға жуық жаста болған, 1408 жылы Флоренция соборының бірінің тіреуіне Дәуіт мүсінін жасауға шақырылды, бірақ ол ешқашан онда орналастырылмады. Нанни ди Банкоға сол жылы Исаяның мәрмәр мүсінін сондай-ақ дәл сол масштабта жасау тапсырылды. Бір мүсін 1409 жылы орнатылды, бірақ жерден оңай көрінбейтіндей кішкентай болып шықты және алынып тасталды; екі мүсін де кейбір жылдар бойы опера шеберханасында қалды. 1410 жылы Донателло алғашқы мүсінін – Ешуаның терракоттадан жасалған бейнесін жасады. 1409–1411 жылдары Донателло 1588 жылға дейін ескі собордың қасбетіндегі нишада болған Иоанн Евангелист мүсінін жасады. 1415–1426 жылдары Донателло Флоренциядағы Санта-Мария-дель-Фиоре шіркеуінің, сондай-ақ Дуомо деп аталатын, қоңырауы үшін бес мүсін жасады. Бұл туындылар – Сақалсыз Пайғамбар, Сақалды Пайғамбар (екеуі де 1415 жылдан); Исақтың құрбандығы (1421); Хаббакук (1423–25); және Еремия (1423–26); олар шешендердің классикалық үлгілерін ұстанады және күшті портреттік ерекшеліктерімен сипатталады. 1463 жылы флоренциялық мүсінші Агостино ди Дюччодан Геркулес мүсіні де терракоттадан жасау тапсырылды және ол, мүмкін, Донателлоның жетекшілігімен жасалды. Микеланджелоның Дәуіт мүсіні 1501–1504 жылдары аяқталды, бірақ ол алты тонна салмағы болғандықтан тіреуге орналастырылмады. 2010 жылы Флоренция соборында «Дәуіт» мүсінінің шыны талшықтан жасалған көшірмесі бір күнге орнатылды.
Күмбез
Жүз жыл бойы салынып келгеннен кейін, 15 ғасырдың басында құрылыс әлі де күмбезсіз болды. Күмбездің негізгі ерекшеліктері 1296 жылы Арнольфо ди Камбиомен жобаланған. Оның кірпіштен жасалған моделі, биік және ұзын, аяқталмаған ғимараттың қабырғалық бөлігінде тұрды және ұзақ уақыт бойы қасиетті саналды. Ол бұрынғыдан да биік және кең, сыртқы тіреулерсіз сегізбұрышты күмбезді талап етті, өйткені ол өз салмағынан жайылып, құлап кетуі мүмкін еді. Дәстүрлі готикалық тіреулерден бас тарту туралы шешім, 1367 жылы Джованни ди Лапо Гинидің бәсекелес моделінен гөрі Нери ди Фиоравантидің моделі таңдалғанда қабылданды. Бұл сәулеттік таңдау Италия Ренессансының алғашқы оқиғаларының бірі болды, ол ортағасырлық готикалық стильден үзіліс жасап, классикалық Жерорта теңізі күмбезіне қайта оралуды білдірді. Итальян сәулетшілері готикалық ұшқыш тіреулерді жаман уақытша шешімдер деп есептеді. Сонымен қатар Флоренцияда тіреулерді пайдалануға тыйым салынды, өйткені бұл стиль Италияның орталық бөлігінің солтүстігіндегі дәстүрлі жауларына ұнады. Неридің моделі Римнің Пантеоны сияқты, жарық кіргізу үшін жоғарғы жағы ашық, ішкі күмбезбен ұсталған, бірақ ауа райынан қорғау үшін жұқа сыртқы қабықшамен жабылған үлкен ішкі күмбезді көрсетті. Ол тіреусіз сегізбұрышты барабанға орналастырылуы керек еді. Неридің күмбезіне таралуға қарсы (шеңберлік кернеуге) ішкі қорғаныс қажет болды, бірақ ол әлі жобаланбаған. Мұндай күмбезді салу көптеген техникалық қиындықтар тудырды. Брунеллески бұл мәселені шешу үшін Римдегі Пантеонның үлкен күмбезіне жүгінді. Пантеон күмбезі – ұзақ уақыттан бері формуласы ұмытылған бетоннан жасалған бір қабырға. Пантеон бетон күмбесін қатыру кезінде оны қолдау үшін құрылымдық тіреулерді пайдаланған. Бірақ бұл осы көлемдегі күмбез үшін шешім бола алмады және шіркеуді пайдаланудан шығарып тастады. Нери жобалаған күмбездің биіктігі мен ені үшін, еденнен жоғары және арақашықтығы , Тосканада мұндай эшафолдтар мен қалыптарды салуға жеткілікті ағаш болмады. Брунеллески осындай жобаны таңдап, құмтас пен мәрмәрден жасалған екі қабатты күмбезді қолданды. Брунеллески күмбезді кірпіштен салуға мәжбүр болды, өйткені кірпіш тасқа қарағанда жеңіл және оны қалыптастыру оңай, және құрылыс кезінде оның астында ештеңе болмады. Ол өзінің ұсынылған құрылымдық жоспарын көрсету үшін Донателло мен Нанни ди Банконың көмегімен ағаштан және кірпіштен жасалған модель жасады, бұл модель әлі күнге дейін Duomo Операсы мұражайында сақтаулы. Модель шеберлерге нұсқаулық ретінде қызмет етті, бірақ Брунеллескинің құрылысты бақылауын сақтау үшін әдейі толық емес еді. Брунеллескинің шешімдері тапқырлықпен жасалған. Таралу мәселесі ішкі күмбезге енгізілген төрт көлденең тас және темір тізбектер жиынтығымен шешілді, олар баррельдік дөңгелектер сияқты жұмыс істеді: бірі жоғарыда, бірі төменде, ал қалған екеуі олардың арасында тең аралықта орналасқан. Алғашқы екі тас тізбектің арасына бесінші ағаш тізбек орнатылды. Күмбез дөңгелек емес, сегізбұрышты болғандықтан, күмбезді баррельдік дөңгелек сияқты қысып тұратын қарапайым тізбек күмбездің сегіз бұрышына барлық қысымды түсіретін еді. Тізбектердің пішінін сақтап тұру үшін жеткілікті қатты болуы керек, сондықтан олар күмбезді біріктірген кезде деформацияланбауы керек еді. Қабырғаларында платформаларды ұстап тұратын арқалықтарды орнатуға арналған ойықтар болды, осылайша іргетассыз жоғары қарай жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Дөңгелек қабырғалы күмбезді тіреусіз салуға болады, өйткені кірпіштердің әр қатары қысылуға төзімді көлденең доға болып табылады. Флоренцияда сегізбұрышты ішкі күмбез әр деңгейде қиялданған шеңберді орнатуға жеткілікті қалың болды, бұл функция ақырында күмбезді ұстап тұратын, бірақ ескірген кезде кірпіштерді ұстай алмады. Брунеллески жаңа салынған кірпіштердің салмағын дөңгелек емес күмбездің тік қабырғаларына ауыстыру үшін балық сүйегінен жасалған кірпіш үлгісін қолданды. Сыртқы күмбез енген көлденең шеңберлерді ұстауға жеткілікті қалың болмады, ол тек түбінде және жоғарғы жағында қалың болды. Мұндай шеңберлерді жасау үшін Брунеллески сыртқы күмбезді оның ішкі бұрыштарында тоғыз түрлі биіктікте қалыңдатып, тоғыз қабырғалы сақина жасады, оларды бүгін екі күмбез арасындағы кеңістіктен көруге болады. Шеңберлік кернеуге қарсы тұру үшін сыртқы күмбез ішкі күмбезге толық бекітілген және тігілген тізбектерге тәуелді емес. Физикалық заңдарды түсіну және кернеуді есептеуге арналған математикалық құралдар ғасырлар бойы болашақта болды. Брунеллески, барлық кафедралық құрылысшылар сияқты, интуицияға және ол салған үлкен масштабты модельдерден алған біліміне сенеуге мәжбүр болды. 37 000 тонна материалды, оның ішінде 4 миллионнан астам кірпішті көтеру үшін ол көтеру машиналары мен үлкен тастарды көтеруге арналған левиссондарды ойлап тапты. Осы арнайы жасалған машиналар мен оның құрылымдық жаңалықтары Брунеллескинің сәулетке басты үлесі болды. Ол жарты ғасыр бұрын жасалған эстетикалық жоспарды іске асырса да, күмбезбен ең көп байланыстырылатын есім – оның есімі, емес Нери есімі. Брунеллескинің күмбезді шамшырақпен аяқтау қабілеті күмәнді болды және ол бұрынғыдан да көп бәсекеге қатысуға мәжбүр болды, тіпті Брунеллески күмбездің жоғарғы бөлігі үшін шамшырақ жобасымен айналысқандығының дәлелдері болды. Дәлелдер шамшырақтың қисықтығында көрінеді, ол бастапқы модельге қарағанда тік болды. Ол өзінің бәсекелестері Лоренцо Гиберти мен Антонио Чаккериден жеңіске жетті. Оның жобасы (қазір Duomo Операсы мұражайында көрсетілген) сегіз сәулеленген тіреуіші және сегіз биік қабатты терезелері бар сегізбұрышты шамшырақ болды. Шамшырақтың құрылысы 1446 жылы қайтыс болғаннан кейін бірнеше айдан кейін басталды. Содан кейін 15 жыл бойы бірнеше сәулетшілердің өзгертулеріне байланысты аз прогресс болды. Шамшырақ 1461 жылы Брунеллескидің досы Микелоццомен аяқталды. Конустық шатыр 1469 жылы Верроккиомен қасиетті реликвияларды сақтайтын алтынмен жалатылған мыс шармен және крестпен аяқталды. Бұл күмбез бен шамшырақтың жалпы биіктігіне жеткізеді. Бұл мыс шар 17 шілдеде 1600 жылы молния шағып, құлап кетті. Ол екі жылдан кейін одан да үлкен шармен ауыстырылды. Осы алтынмен жалатылған мыс шарды жасауға тапсырыс мүсінші Андреа дель Верроккиоға берілді, оның шеберханасында сол кезде жас шәкірт Леонардо да Винчи болды. Верроккио қолданған Брунеллескинің машиналарына қызыққан Леонардо олардың бірнеше эскиздерін жасады және нәтижесінде олардың ойлап табушысы ретінде танылды. Леонардо күмбездің шар дизайнына да қатысқан болуы мүмкін, бұл туралы Париждің G қолжазбасында айтылған: "Santa Maria del Fiore шарды қалай біріктіргенімізді есіңізде сақтаңыз". Баккио д'Агнолоның барабан галереясының әрлеуі Микеланджелодан кем емес адамның сынауынан өткеннен кейін аяқталмады. Қазір Брунеллескинің үлкен статуясы Флоренция панорамасын мәңгілікке билейтін күмбезге қарап, Duomo алаңындағы Canonici сарайының сыртында тұр. Бұл әлі де әлемдегі ең үлкен тас күмбез. Кафедралық собордың құрылысы 1296 жылы Арнольфо ди Камбионың жобасымен басталды және 1469 жылы Верроккионың шамшырақ үстіне қойылған мыс шарымен аяқталды. Бірақ фасад әлі де аяқталмаған және 19 ғасырға дейін солай болып қалды.
Қалқа
Арнольфо ди Камбио жобалаған және көбінесе Джиоттоға жатқызылатын алғашқы қасбет, Джиоттоның қайтысынан жиырма жыл өткен соң басталды. XV ғасырдың ортасында жасалған, осы «Джиотто қасбеті» деп аталатын қалам мен сыямен салынған сурет Кодекс Рустичиде, ал 1587 жылғы Бернардино Почеттидің суретінде көрінеді. Екеуі де Дуомо операсы мұражайында қойылған. Бұл қасбеттің құрамына Андреа Орканья және Таддео Гадди сияқты бірнеше суретшілер еңбек еткен. Алғашқы қасбеттің тек төменгі бөлігі ғана аяқталды да, қалғаны аяқталмай қалды. 1587–1588 жылдары Медичи сарайының сәулетшісі Бернардо Буонталенти, Ұлы герцог Франческо I де Медичидің бұйрығымен, Ренессанс дәуірінде ескірген болып көрінгендіктен, оны бөлшектеді. Алғашқы мүсіндердің бір бөлігі собордың артындағы Дуомо операсы мұражайында, ал қалғандары Берлин мұражайында және Луврде сақталуда. Жаңа қасбеттің конкурсы үлкен жемқорлық оқиғасына ұласты. Буонталентидің қасбетінің ағаш моделі Дуомо операсы мұражайында қойылған. Кейінірек бірнеше жаңа жоба ұсынылды, бірақ (Джованни Антонио Досио, Джованни де Медичи, Алессандро Пьерони және Джанболонья) модельдері қабылданбады. Содан кейін қасбет 19 ғасырға дейін бос қалды. 1864 жылы өткізілген жаңа қасбеттің дизайнына арналған конкурсқа Эмилио Де Фабрис (1808–1883) 1871 жылы жеңіс одісті. Жұмыс 1876 жылы басталды және 1887 жылы аяқталды. Ақ, жасыл және қызыл мәрмәрден жасалған бұл неоготикалық қасбет собормен, Джиоттоның қоңырау мұнарасымен және Баптистериямен үйлесімді бірлік құрайды, бірақ кейбіреулер оны тым әсем деп санайды. Бүкіл қасбет Мәсіхтің анасына арналған.
Негізгі портал
Үш үлкен қола есік 1899-1903 жылдар аралығында жасалған. Олар Мадоннаның өмірінен көріністермен әшекейленген. Есіктердің үстіндегі жартылай дөңгелектердегі мозаикаларды Николо Барабино суреттеген. Олар (солдан оңға қарай): Флоренциялық қайырымдылық ұйымдарының негізін қалаушылары арасындағы қайырымдылық; Мәриям мен Жақия Баптистпен бірге таққа отырған Иса (Мәсіх); Флоренциялық шеберлер, саудагерлер және гуманистер. Орталық есіктің үстіндегі фронтонға гүлді жезден жасалған таяқ ұстаған Мәриямның жартылай бейнесін Тито Саррокки бейнелеген. Джузеппе Кассиоли оң жақ есікті мүсіндеп жасады. Фасадтың жоғары жағында он екі апостолдың бейнесі бар нишалар орналасқан, ал олардың ортасында Баласымен бірге Мадонна бейнеленген. Роза тәрізді терезе мен тимпан арасында Флоренцияның ұлы суретшілерінің бюстері орналасқан галерея бар.
Астрономиялық бақылаулар
1475 жылы итальяндық астроном Паоло дал Поццо Тосканелли (Брунеллескидің математика пәнінің мұғалімі) меридиан сызығын жасау үшін еденнен жоғарыдағы күмбезге тесік салған. Биіктік собордың еденінде толық меридиан сызығын орнатуға мүмкіндік бермеді, бірақ бас алтарь мен трансепттің солтүстік қабырғасы арасында шамамен 8 метрлік қысқа бөлігін жүргізуге рұқсат берді. Бұл жазғы күн тоғысының екі жағында шамамен 35 күнге дейін бақылау жасауға мүмкіндік береді. Ғимараттың құлауына және сыртқы температура өзгерістеріне байланысты меридиан сызығының астрономиялық құндылығы шектеулі болды және ол 1755 жылы Леонардо Хименес қайта жаңғыртқанға дейін пайдаланылмады. 1894 жылы фабрициерлер меридиан сызығын жауып тастады және 1997 жылы қайта ашты. Байқауды жыл сайынғы қайталау әр жылдың 21 маусымында сағат 12:00 UTC бойынша өтеді.
Сырғанақ
Собор 1965 және 1974 жылдар аралығында қиын қазба жұмыстарынан өтті. Бұл үлкен аумақтың археологиялық тарихы Франклин Токердің жұмысы арқылы жаңартылды: римдік үйлердің қалдықтары, ерте христиандық еден, бұрынғы Санта Репарата соборының қираған орындары және осы шіркеудің кезекті кеңейтімдері. Кіреберістің жанында, көпшілікке ашық крипт бөлігінде Брунеллескидің мазары орналасқан. Оның орны ерекше болғанымен, мазардың өзі қарапайым және сәске. Сәулетшіге осындай құрметті жерлеу орны берілгені флоренциялықтардың оған деген жоғары құрметін көрсетеді.
Күмбездің жарылуы
Брунеллески күмбезді салу үшін қолданған нығайтылмаған тас қабырғасы кернеуге төзімсіз, бұл кернеу күштері шектеулі тас қабырғасының кернеуге беріктігінен асып кеткенде жарықтардың пайда болуына әкеледі. Материал сейсмикалық жүктемеден зақымдануға өте сезімтал, себебі оның әртүрлілігі және әр түрлі материалдар арасындағы көптеген байланыс беттері (тастар мен ерітінді арасындағы байланыс). Құрылыс толық аяқталмас бұрын күмбезде жарықтар пайда болғаны байқалды. Бірінші жарықтар 1453 жылы болған күшті жер сілкінісінен туындаған болуы мүмкін. Жарықтардың бар екендігі туралы алғашқы жазбаша куәлік 18 қыркүйек 1639 жылғы Геррадо Сильванидің баяндамасында кездеседі, онда "пели" ("шаш сызықтары") деп айтылған. Бұл Римдегі Әулие Петр шіркеуінің күмбезіне жасалған жұмысқа ұқсас еді. Ұзақ талқылардан кейін күмбезді өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды. 1934 жылы Опера дель Дуомо құрған арнайы комиссияның төрағасы Пьер Луиджи Нерви жарықтардың жыл мезгілдеріне қарай ашылып, жабылатынын байқады. Қыс айларында күмбездің тас және кірпіштері жиырылып, жарықтар кеңейеді, ал жазда материалдар кеңейіп, жарықтар жабылады. Қазіргі заманғы ғимараттарда кеңею буындары қарастырылса, собордың күмбезінде мұндай буындар жоқ, сондықтан ол өздігінен кеңею буындарын – осы жарықтарды жасады, бұл құрылымның "тыныс алуына" мүмкіндік берді. Бүгінгі күнге дейін олар күмбезге қатты зақым келтірген жоқ. 1955 жылы Opera del Duomo 22 механикалық деформатор орнатты, олар ішкі күмбездегі негізгі жарықтардың енінің өзгеруін тіркеу үшін жылына төрт рет оқылды. Сонымен қатар, күмбездің ішкі және сыртқы температурасы да тіркелді. Бұл жүйе 2009 жылға дейін қолданыста болды. 1975 жылы күмбезді қорғау үшін Италия үкіметі комиссия тағайындады. 1978 жылы мемлекеттік мәдениет агенттігі фрескаларды қалпына келтіруге шешім қабылдады. Брунеллески күмбездің негізінде 48 тесік қалдырған. 1985 жылы жергілікті сәулетші Ландо Бартоли жабық тесіктердің айналасында қосымша жарықтар пайда болғанын байқады. Сол кезде жазда "А" жарықтарымен бөлінген төрт негізгі бөлік жарықтарға қарай кеңейеді деген болжам жасалды, бірақ қазір күмбездің негізіндегі бөліктер 48 тесікті толтырған берік бетонға соқтығысады, ол тірек ретінде әрекет етеді, бұл жарықтардың жабылуымен және тесіктерге тараған энергияны күмбездің жоғарғы бөліктеріне бағыттайды. Үлкен бөгеттердің құрылысын модельдеу үшін қолданылған бағдарламалық құралдарды пайдалана отырып, 1980 жылы күмбездің компьютерлік моделі Италияның электр энергиясы жөніндегі ұлттық агенттігі мен Структуралық және гидравликалық зерттеулер орталығы (CRIS) арасындағы ынтымақтастық аясында Микеле Фанелли және Габриэла Джузеппетти басқаратын зерттеушілер тобы Флоренция университетінің азаматтық инженерлік факультетімен бірлесіп, Андреа Чиаругидің жетекшілігімен әзірленді. Есептеу ресурстарының шектеулі болуы және симметрия ескере отырып, күмбездің тек төрттен бірі модельделді. Нәтижесіндегі шекті элементтерге талдау негізгі жарықтардың күмбездің өзіндік салмағынан туындағанын растады. Содан бері күрделілігі артатын сандық модельдер сериясы жасалды. Күмбезді бақылауға көмектесу үшін 1992 жылы Soprintendenza бүкіл күмбездің кең көлемді фотограмметриялық және топографиялық зерттеуін тапсырды. Осы зерттеудің нәтижелері күмбездің шекті элементтер моделін одан әрі жетілдіру үшін пайдаланылды.