Көкшетау-Данек: Чехословакияның бұрынғы инженерлік компаниясы

Кіріспе

Чехияның (Českomoravská Kolben Daněk) бұрынғы Чехословакия және қазіргі Чехияның ең ірі инженерлік компанияларының бірі – ČKD компаниясы тоқтатылды. Ол бүкіл әлемде 13 991 дана сатылған "Татра Т3" трамвайымен әйгілі.

Тарих

ČKD 1927 жылы екі кіші компанияның бірігуінен құрылды: Českomoravská Kolben (1896 жылы құрылған, гидроэлектростанцияларға арналған машиналар өндірді) және Breitfeld Daněk (1854 жылы құрылған, кен және тамақ өнеркәсібіне арналған машиналар өндірді). 1927 жылдан 1929 жылға дейін ČKD өнімдерінің қатарында Ярослав Франтишек Кох жасаған мотоцикл болды. Бұл 500 см³ көлемді, төрт тактілі, бір цилиндрлі, қос білікпен басқарылатын конструкциялы мотоцикл еді. Ол BD таңбасымен сатылды, осылайша Breitfeld Daněk таңбасын сақтап қалды. 1929 жылы ČKD мотоцикл бизнесін Praga Hostivař компаниясына сатты, ол мотоциклдерді Praga таңбасымен қайта таңбалады. 1930 жылдары ČKD Чехословакия мемлекетіне әскери көліктердің негізгі жеткізушісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Германия Чехословакияны басып алған кезде компания BMM (Böhmisch Mährische Maschinenfabrik AG) деп өзгертілді және Вермахт үшін қару-жарақ өндірді. Осы кезеңдегі компанияның ең танымал өнімдері – компанияның өзі жасаған жеңіл Panzer 38 танкысы және Panzer 38 шассиіне орнатылған Jagdpanzer 38 танк жойғышы болды. Соғыстан кейін ČKD мемлекеттендіріліп, әлемдегі трамвай өндірушілерінің біріне айналды. Бұл трамвайларды оның еншілес компаниясы ČKD Tatra (трамвайлармен байланысты болғанда көбінесе Tatra деп аталады, бірақ Tatra компаниясынан тәуелсіз) өндірді. 1930 жылдардан 1950 жылдарға дейін ČKD Tatra, Škoda компаниясы өз жабдықтарын өндіре бастағанға дейін, Škoda компаниясы салған троллейбустарға, сондай-ақ Tatra компаниясы салған троллейбустарға электр жабдықтарын жеткізді. ČKD Tatra сонымен қатар басқа коммунистік елдерге экспортталған метро вагондары мен дизель локомотивтерін өндірді. Чех локомотивтерінің Т сериясынан бір үлгі КСРО-ға экспортталды және онда "ЧМЭ" (ChME3) деген орысша белгі берілді. Социалистік кезеңде ČKD 50 000-ға жуық адамды жұмысқа алды. 1989 жылдан кейін әлемдік экономикалық және саяси өзгерістерге байланысты компания Орталық және Шығыс Еуропадағы, әсіресе бұрынғы Кеңес Одағы елдеріндегі дәстүрлі сауда нарықтарының көп бөлігін жоғалтты. 1994 жылы компанияны Чехия үкіметі жекешелендіріп, холдингтік компанияға айналдырды. Бірақ жаңа басқару сәтті болмады және 1998 жылы ČKD холдингі банкроттыққа жақын болды. Кейбір компаниялар банкротқа ұшырады, ал басқалары мемлекеттік IPB банкіне қарыздар арқылы мемлекеттік меншікке қайта оралды. Мемлекет кейбір компанияларды жекешелендіріп, жаңа иелеріне сатты, ең ірісі – 2001 жылы тасымалдау компаниясы ČKD Dopravní systémy (CKD Transportation Systems, 1997 жылға дейін ČKD Tatra немесе жай ғана Tatra деп аталды) Siemens Mobility компаниясының чехиялық еншілес компаниясы Společnost kolejových vozidel (SKV) компаниясына сатылды, ақпан айында 2002 жылы сату аяқталды.

ČKD was formed in 1927 from the merger of two smaller companies, Českomoravská Kolben (founded 1896, produced machinery for hydro dams) and Breitfeld Daněk (founded 1854, produced machinery for mines and food industry). From 1927 until 1929 ČKD's products included a motorcycle designed by Jaroslav František Koch. It was an advanced four stroke single cylinder unit construction double overhead camshaft design of 500cc. It was sold under the marque BD, thus perpetuating the Breitfeld Daněk identity. In 1929 ČKD sold its motorcycle business to Praga Hostivař, which re branded the motorcycles under the Praga marque. It was one of the main suppliers to the Czechoslovak state of military vehicles during the 1930s. During the German occupation of Czechoslovakia in World War II, the company was renamed BMM (Böhmisch Mährische Maschinenfabrik AG) and manufactured arms for the Wehrmacht. The company's most notable products in this era were a light tank of the company's own design – the Panzer 38(t) – and the Jagdpanzer 38(t) tank destroyer, which was built on the Panzer 38(t)'s chassis. After the war, ČKD was nationalized and became one of the world's leading producers of trams. These were produced by its subsidiary company, ČKD Tatra (commonly known as Tatra, when being referred to in connection with trams, but separate from the company Tatra). From the 1930s to the 1950s, ČKD also supplied electrical equipment for several trolleybuses built by Tatra, as well as ones built by Škoda until Škoda began manufacturing its own such equipment. ČKD Tatra also manufactured metro cars and diesel locomotives, that were exported into other communist countries. One such example from the T series of Czech locomotives was exported into the USSR and given a Russian designation "ЧМЭ" (ChME3) there. In the socialist era ČKD employed up to 50,000 people. After 1989 with worldwide economic and political changes the company lost many of its traditional trade outlets in Central and Eastern Europe, mainly in former countries of Soviet Union. In 1994 the company was privatized by the Czech government and transformed into a holding company. However, new management was unsuccessful and in 1998, ČKD holding was close to bankruptcy. Some companies went bankrupt, while others returned to state ownership through debts to state owned bank IPB. The state sold some companies separately to new owners, most notably the 2001 sale of the transport company, ČKD Dopravní systémy (CKD Transportation Systems, known until 1997 as ČKD Tatra or simply Tatra), to Siemens Mobility's Czech subsidiary, Společnost kolejových vozidel (SKV), finalized in February 2002.