Кіріспе

Америкалық философ және теолог (ту. 1965) Дэвид Бентли Харт (наурыз 1965) - американдық жазушы, философ, дінтанушы, сыншы және теолог. Сарапшылар Харттың барокколық прозасы мен қозғайтын риторикасына мыңнан астам очерктерінде, шолуларында және мақалаларында, сондай-ақ он тоғыз кітапта (аудармаларын қоса алғанда) пікір білдірді. Ол негізінен англикандық отбасынан шыққан, ал 21 жасында православие дініне көшті. Оның академиялық еңбектері христиан метафизикасы, ақыл-ой философиясы, Үнді және Шығыс Азия діні, Азия тілдері, классика және әдебиет, сондай-ақ Жаңа Келісімнің аудармасы. Көпшілік оқырманға арналған кітаптарға "Теңіз есіктері", "Атеисттердің аңыздары", "Барлығы құтқарылады" және "Ай жарығында Роланд" кіреді. Мэрилендте туып өскен Харт өзінің отбасылық тамырлары мен Балтимор Ориольстерін өз жазбаларында үнемі еске алады. Харт Мэриленд университетінің междисциплинарлық зерттеулер бойынша бакалавр дәрежесін алып, Кембридж университетінің теология бойынша MPhil, ал Вирджиния университетінің діни зерттеулер бойынша PhD дәрежесін алды. Харт 2015 жылы Нотр-Дам университетінің Жоғары оқу орнында Темплтон стипендиясын алды. Харттың Жаңа Келісім аудармасы 2017 жылы жарық көрді, ал екінші басылымы 2023 жылы жарық көрді. Оның бес кітабы сыйлықтарға ие болды. Харт өнер, бейсбол, әдебиет, сана, зұлымдық проблемасы, апокаттастаз, теозис, феялар, кино және саясат сияқты әртүрлі тақырыптар бойынша эсселер жазды. Харт "Желдегі жапырақтар" атты жаңалықтарға жазылу бюллетенін жүргізеді, онда басқа ойшылдармен алғашқы очерктер мен әңгімелесулер бар.

Ерте өмір

Харт ата-бабаларының көпшілігі 1634 жылы Мэрилендке келгеннен бері бірнеше ұрпақ бойы Мэрилендте өмір сүргенін айтады. Хауард округінде туып, 1982 жылы Уайлд Лейк орта мектебін бітірген Харт Ұлттық қадір-қасиетті ғалым болды. Харт екі ағасымен бірге өскен, сондықтан ол: "Мен өзімді өз жасымдағы кейбір достарымнан гөрі 60-шы және 70-ші жылдардың басында өмір сүрген адамдай сезіндім", - деп жазды. Харт "облыстық мақтаныш мектеп оқушыларының нәзік жандарын H. L. Орта мектептен тыс уақытта Харт француз, неміс, испан, итальян, орыс және қазіргі грек тілдерін оқыды. Мэриленд университетінде Харт классика, тарих, әлемдік әдебиет, діни зерттеулер мен философияны оқыды, сонымен қатар қытай және санскрит тілдерін оқыды. Жасөспірім кезінде Харт сол кездегі Шығыс православие теологтарымен бірге ертедегі шіркеу аталарын оқып, жиырма бір жасында православиеге айналды.

Академиялық мансап

Харт "2" деген баға алды . Мэриленд университетінің салааралық зерттеулер магистрі. Кембридж университетінің теология және филология ғылымдарының докторы. Вирджиния университетінің дінтану ғылымы бойынша докторы. Ол Виргиния университетінде, Сент-Томас университетінде (Миннесота штаты), Дьюк діни мектебінде және Мэрилендтегі Лойола колледжінде сабақ берді. Ол сонымен қатар Провиденс колледжінде қонақ профессор болып қызмет етті, онда ол христиан мәдениеті жөніндегі Роберт Дж. Рэндалл кафедрасын басқарды. 2014-2015 оқу жылында Харт Сент-Луис университетінің теологиялық зерттеулер кафедрасында Данфорт кафедрасында болды. 2015 жылы Нотр-Дам университетінің Жоғары оқу орнының Темплтон стипендиаты болып тағайындалды. Темплтон стипендиясының бір бөлігі ретінде Харт ақыл-ой философиясына арналған конференция ұйымдастырды. 2023 жылдың 19 сәуірінде Харт өзінің қазіргі уақытта Нотр-Дам университетінде ғылыми-зерттеуші ғалым екенін атап өтті. Оның негізгі зерттеу салалары философиялық теология, систематика, патристика, классикалық және континенттік философия және Оңтүстік және Шығыс Азия діні болып табылады. Соңғы уақытта классикалық және христиан метафизикасының генеалогиясына, онтологияға, жан метафизикасына және ақыл-ойының философиясына назар аударылады. Харт он сегіз кітаптың авторы және екі аударма шығармасын шығарды. Жаңа Келісім: Аударма 2017 жылы Йель университетінің баспасында және 2023 жылы екінші басылымда жарық көрді. Оның Джон Р. Бетцпен бірлесіп аударған "Аналогия Энтис: Метафизика: Бастапқы құрылым және әмбебап ырғақ" Эрих Привараның аудармасы 2014 жылы Eerdmans баспасында жарық көрді. Харттың академиялық кітаптарына шексіз сұлулық: христиандық ақиқаттың эстетикасы (Эрдманс, 2003), Құдайдың тәжірибесі: болмыс, сана, бақыт (Йейл, 2013), жасырын және ашық: теология мен метафизикадағы очерктер (Эрдманс, 2017), Бәрі құтқарылады: көк, тозақ және әмбебап құтқарылу (Йейл, 2019), теологиялық аумақтар: Дэвид Бентли Харт Дайджест (Нотр-Дам, 2020), дәстүр және Апокалипсис: христиандық сенімнің болашағы туралы очерк (Бейкер, 2022), және сіз құдайларсыз: табиғат пен табиғаттан тыс нәрселер туралы (Нотр-Дам, 2022).

Әдеби шығармашылық

1990 жылдардың соңынан бастап Харт түрлі тақырыптар бойынша жүздеген эссе жариялады, соның ішінде Дон Хуан, Владимир Набоков, Чарльз Бодлер, Виктор Сегален, Леон Блой, Уильям Эмпсон, Дэвид Джонс, Эльфтердің құпия одақтастығы, Фаундар мен феялар (1893), және бейсбол. Бұл жиі қозғайтын эсселер First Things (2003 жылдан 2020 жылға дейін), The New Atlantis, Commonweal, Aeon, The Wall Street Journal, The New York Times және басқа да көптеген мерзімді басылымдарда пайда болды. Олардың кейбіреулері болашақтағы кітаптарға, мысалы, The Doors of the Sea, Roland in Moonlight және Atheist Delusions: The Christian Revolution and Its Fashionable Enemies (Yale, 2009) сияқты кітаптарға әсер етті. 2021 жылдың мамыр айынан бастап Харт өзінің Leaves in the Wind жазылу бюллетеніне тұрақты эсселер жазады. Бұл бюллетеньде сондай-ақ Айен МакГилкрист, Рейн Уилсон, Чайна Миэвилл, Ричард Сеймур, Тарик Годдард және Салли Викерс сияқты басқа жазушылармен әңгімелесулер бар. Эд Саймон 2022 жылы Лос-Анджелес кітаптарын шолу үшін жазған хатында "Хартты кейбір адамдарға "мыңдаған эсселері, шолулары мен мақалалары"мен "санынан ажырату қиын" деген еді, бірақ "бізге белгілі болғандай, ол кең ауқымды және терең оқыған, оның шексіз қызығушылықтары, және оның сергітетін барокколық проза стилімен сөйлеуші", сондай-ақ "түсті және жарықты сипаттау арқылы сұлулықты "шиырлықпен шақыра алатын сирек теолог". Саймон сонымен қатар Мэтью Уолтердің Харт "біздің ең үздік эссе жазушымыз" деген мәлімдемесін "сапалы бағалау" деп келтірді. Харттың стилі "оның ой-пікірі, әзілі және көкбаяғы" үшін мақталып, "өте өрескел" деп аталды. Мартин Венделл Джонс Харттың стилі туралы "өнемі шамадан тыс нәрсеге жақын" және сирек "бір аз тездетуші қоспай тұжырымдауға" мүмкіндік беретінін, "қажетсіз ықылас" деп қарастырылуы мүмкін, сонымен қатар "оқырмандарына жомарттық" деп аталады, өйткені "оның максималдық импульстері оған жеке сөйлемдер деңгейінде тұрақты қызығушылық тудырады". Оның очерктерінде көбінесе "Бейбітшілікке ұмтылатын адам: Дональд және шайтан" (Дональд Трамп туралы 2011 жылдың 6 мамырында First Things журналында) сияқты әзіл-сықақ пен сын пікірлер араласады. Харттың очерктерінде кейде "Қасиетті Сакиямуни" (2009) сияқты әртүрлі діни дәстүрлер арасындағы шекараларды немесе "Қасиетті Ориген" (2015) сияқты ортодоксияның шекараларын зерттеді. 2012 жылы "The Devil and Pierre Gernet" атты жинағы жарық көрді. Оның екі кітабы, 2016 жылы шыққан "Спарительный злом" және 2017 жылы шыққан "Мечтательный прогресс" - бірнеше қысқа әңгімелер кіретін халықтық және әдеби очерктерге арналған жинақтар. Оның қысқа әңгімелері "боргезиялық" деп сипатталған және сөз ойындары, аллюзиялар мен құрылымдық жұмбақтармен толы күрделі метафизикалық аңыздар болып табылады. Харт 2021 жылы өзінің көркем шығармаларына екі кітап қосты: Ай жарығында Роланд және Кеногая (Гностикалық ертегі). Оның "Ай жарығында Роланд" кітабы негізінен автобиографиялық негізде жазылған, ал негізінен иті Роландпен диалогтардан, сондай-ақ оның ойдан шығарылған үлкен ағасы Алойсиус Бентли (1895-1987) туралы есептерден тұрады. Харт бұған дейін Ролан мен Алойсий туралы "First Things" журналына екі рет Алойсий туралы 2011 жылы және 2014 жылдан 2016 жылға дейін Ролан туралы алты рет жазған. Church Times журналында Роланды Айшықта қарап, Джон Саксби (Линкольнның бұрынғы епискобы) "кейде кітап сипаттамаға қарсы тұрады немесе, керісінше, әдеттегі жанрға кіруден бас тартады" деп жазды және Роланды Айшықтағы Роланды Софидің Әлиске айна арқылы танысуы немесе Дон Кихоттың Саздардағы желге кездесуімен салыстырды.

Қабылдау

Харттың алғашқы ірі еңбегі "Бейкітсіздің сұлулығы" (2003), докторлық диссертациясының бейімделуі, теологтар Джон Милбанк, Джанет Соскис, Пол Дж. Гриффитс және Райнхард Хьютердің мақтауына ие болды. Уильям Плачер бұл кітап туралы: "Мен соңғы он жылда американдық теологтың бұдан да керемет еңбегін ойлап таба алмаймын", - деді. Джеффри Уэйнрайт: "Бұл керемет және талапты кітап Дэвид Бентли Хартты бүкіл әлемде, Солтүстік Америкада да, өзінің ұрпағының жетекші теологтарының бірі ретінде қалыптастыруы керек" деді. 2020 жылы "Теологиялық аумақтар: Дэвид Бентли Харт Дайджест" Publishers Weekly басылымының "Жылдың ең жақсы дін кітабы" атағына ие болды, сондай-ақ "2020 INDIES with Foreword Magazine" журналында алтын медаль жеңіп алды. 2011 жылы Харттың "Атеисттік алдамшы" кітабы Кантерберий архиепискобы Роуэн Уильямс тарапынан теологиядағы Майкл Рамзи сыйлығын алды. Сондай-ақ, "Таймс" әдеби қосымшасында агностикалық философ Энтони Кенни де оны мақтаған: "Ол қарсыластарының фактілік немесе логикалық қателіктерін аяусыз дәлдікпен әшкерелейді". 2014 жылдың қаңтар айында "Гардиан" газетінде жазған Оливер Буркман Харттың "Құдайды сезіну" кітабын "барлық атеистер оқыған жөн" деп мақтады. "Сендер құдайларсың" 2022 жылы "Дінге арналған журналдың" (ересектерге арналған фантастика) санында алтын медаль жеңіп алды. Ай жарығындағы Роландты А. Н. Уилсон 2021 жылдың қараша айындағы "Жыл кітабы" ретінде таңдады. Уилсон бұл "автордың иті Роландпен диалогты" "жұмыстың ең ақылға қонымды кітабы" деп сипаттады, ол ақыл-ойының философы болып шығады, оның ұшқышында материалистік түсіндірмелердің жеткіліксіздігі туралы ерекше ара бар. "Мен оған қайта оралып тұрамын" деп атап өтті. 2022 жылы Католиктік медиа қауымдастығы басқа дәстүрлердің авторлары үшін "Escapism" санатында Кеногаяға (Гностикалық ертегі) бірінші орынды берді. Осы мақтаулардан басқа, Хартты кейбір ғалымдар сынға алды. Жаңа Келісімнің ғалымы және аудармашысы Н. Т. Райт 2018 жылдың қаңтар айында Харттың Жаңа Келісімнің аудармасын сынға алды. Харт бірнеше сұраққа жауап берді, оның ішінде "Эклектикалық православие" блогында және Нотр-Дамның "Church Life Journal" журналында "Рухани нәрселер ежелгі адамдар үшін материалдық нәрселерден маңыздырақ болды" деген эссесімен. Питер Лейтхарт Харттың "Барлығы құтқарылады" кітабына "Жақсы Құдай?" деп аталатын сын жауап жазды. 2019 жылдың қазан айында және бес күннен кейін Харттың жауабын жариялады. Эдвард Фесер 2022 жылдың сәуірінде Харттың "Сіздер құдайларсыз: табиғат пен табиғаттан тыс жаратылыс туралы" кітабы пантеизмді қолдайды деп мәлімдеді. Джеральд Макдермот 2022 жылдың шілдесінде Харттың "Традиция және Апокалипсис" кітабын "Жаратылыс кітабын гностикалық оқу және христология, жаратылыс және құтқарылу туралы гетеродокс көзқарастар" үшін сынға алды. 2022 жылдың аяғы мен 2023 жылдың басында Б. Джеймс Доминик Руни Church Life Journal журналына (Нотр-Дам университетіндегі McGrath Church Life институтының) бірнеше мақала жазды, онда Харт өзінің "Барлығы құтқарылады" және "Сіздер құдайларсыз" кітаптарына қатысты бірнеше ерестерді айыптады. Харт Руниге Дэвид Артманмен Grace Saves All подкастындағы сұхбатында, сондай-ақ оның Leaves in the Wind жазылу бюллетенінде қысқаша жауап берді. 2023 жылдың 13 сәуірінде Нотр-Дамның Church Life Journal журналында философ Элеонора Стэмп универсализмге қарсы және "Құдайды ешқашан қабылдамайтындар бар" деген ойды қолдады. Стамп Харттың атын атаған жоқ, бірақ Харттың бірнеше идеяларына қарсылық білдірді және Рунидің соңғы мақаласын келтірді. "Желде жапырақтар" бюллетенінде Харт Стампқа жауап беруді жоспарламағанын, "Мен Стамптың дәлелдеріне мән бермеймін" деп жазды, өйткені "біз бәріміз оларды бұрын да көп рет естідік, және олар негізінен ақымақ, тіпті ұятқа қалдырады" дегенді, бірақ бұл "жағымсыз шындық" екенін, өйткені "Стамп ақымақ емес, сондай-ақ басқалар да осындай мәлімдеме жасаған". Оның 2019 жылы "Барлығы құтқарылады" атты еңбегін жариялағаннан кейін, кейбір христиан ғалымдары бұл кітапты дәріптеп, оның ересектер екендігіне айып таққан. Рим-католик ғалымы Роберт Луис Уилкен "Харт өзінің бұл ерекше әрі жан-жақты кітабында мәңгілік тозақ туралы христиандық ойдың неге Киелі кітапқа қайшы екенін көрсетеді" деп жазды. Ал православиелік христиан ғалымы Джон Бер бұл кітапты "әдеттегідей, ақыр соңында бәрі құтқарылады деген уәдеге қатысты - түсіндірме, теология және философия тұрғысынан - керемет түсінік, ал бұған қайшы келетін барлық моральдық пікірлердің - мүлдем дұрыс емес екенін әшкерелейді" �...

Негізгі мүдделер мен негізгі идеялар

Эсселерінде қамтылған тақырыптардың кең ауқымынан көрініп тұрғандай, Харттың бейсбол, салыстырмалы діни зерттеулер, гностицизм, метафизика, арман, ақыл-ой философиясы, теологиялық эстетика және әлемдік әдебиет сияқты қызығушылықтары бар. Харт көбінесе ертегілер туралы жазады және оларға және олардың секілді туысқан жаратылыстарға деген сенімі туралы бірнеше рет пікір білдірді.

Монизм

Классикалық теизмнің ашық қорғаушысы ретінде, мысалы, оның "Құдайдың тәжірибесі" кітабында көрініс тапқан, сонымен қатар, жалпы алғанда, континенттік философия, идеализм және неоплатонизм мектептерімен айналысатын Харт монизмді де растайды. 2020 жылдың 17 қарашасында сұхбатында "Сіздер құдайларсыз" атты кітабының алдын ала шығарылуы туралы "Күннің соңында мен кез-келген ақыл-ойлы адам сияқты монистпін" және "біз онымен ойын ойнай аламыз, бірақ кез-келген метафизиканы бірізділікпен монизмге дейін азайтуға болады" деді. "Сіздер құдайларсыз" мәтінінде Харт дуализм мен мононизмнің әртүрлі түрлерін сипаттап, оларды қатал және қорқынышты деп атайды: Әрине, абсолюттік дуализм - бұл өте қорқынышты нәрсе; бірақ нағыз гностикалық оқшауланудың, иронияның, бүлікшіліктің немесе күмәннің ешқандай белгісі жоқ, яғни бұл дүниенің сәнінің қорқынышты түрде бұзылуы, біз алдамның тұтқынымыз, әрбір жамандықты Құдайдың қажеттілігінің бөлігі ретінде есептеуге болмайды деген сөз, кем дегенде, қорқынышты болып шығады. 2022 жылдың сәуірінде Хартпен "Сіздер құдайларсыз" тақырыбында болған сұхбатта Джон Милбанк "әрине неоплатонизм мен Веданта және ислам мистицизмі мононистік екендігіне келісеміз" деді және "әрине, эманационизм, монотеизм, бұл шын мәнінде мононистік көріністер және егер христиандықта Троица, инкарнация, рақымшылық және құдайландыру сияқты барлық нәрселер болса, олар мононизмге лайық емес". Оның орнына Милбанк Харттың "Сіздер құдайларсыз" атты кітабында христиан дінінің монолизм мен монотеизмді түсіндіріп жатқаны көрсетілгенін айтты.

Универсализм

Харттың "Барлығы құтқарылады" кітабы 2019 жылдың 24 қыркүйегінде жарық көрді және универсализм христиан дінінің жалғыз үйлесімді нұсқасы екенін айтады. Негізінен христиан метафизикасы мен моральдық философияның аргументтеріне негізделгенімен, кітапта Киелі кітаптың экзегезисі, жүйелі теология және тарихи теология (Грегорий Нисса сияқты христиан патристикалық тұлғалары арасында универсалистік идеяларға кеңінен сілтеме жасалып) қарастырылады. Харт өзінің тән риторикалық провокацияларымен қарсыластарын сипаттау үшін "инферналистер" сияқты терминдерді қолданады. Христиан метафизикасының негізі, христиандық ізгі хабардың жалғыз шынайы айтылуы универсализмге деген талап және ұрыс-керіс риторикасының қолданылуы Харттың универсализмге қатысты ісіне бұрынғы христиандық аргументтерге қарағанда бейімделусіз етеді. Бұл Харттың ұстанымын сипаттау үшін "қатты универсализм" терминін қолдануға әкелді.