Антон Корошец: Югослав саяхаты және ұлттық бірлік күресі

Кіріспе

Югославия саясаткері Антон Корошец (12 мамыр 1872 – 14 желтоқсан 1940) – югославиялық саясаткер, консервативті Халық партиясының көрнекті мүшесі, рим-католик дін қызметкері және шебер тіл шешені.

Ерте өмір

Корошец Бисержанеде (сол кездегі Штирия герцогтығы, Австрия-Мажарстан, қазіргі Словенияның бір бөлігі) дүниеге келді және Птуй мен Мариборда оқыды. Ол теологияны оқып, 1895 жылы священник болып рукоположенды. 1905 жылы Грац университетінде теология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғап, білімін аяқтады. Ол Янез Евангелист Крекпен дос болып, оның саяси көзқарастарын қабылдады.

Саяси мансап

1907 жылы Корошец Словения Халық партиясының мүшесі ретінде Рейхсратқа сайланды, онда Югослав клубының президенті ретінде ол барлық Оңтүстік славяндарды Австро-Венгрия монархиясының бір мемлекеттік бірлігіне біріктіруге шақырған мамыр декларациясын оқыды. Австрия-Венгрияның ыдырауынан кейін Корошец президенті болған Словен, хорваттар мен сербтердің Ұлттық кеңесі 1918 жылдың 29 қазанында Словен, хорваттар мен сербтер мемлекетін құруды жариялады. Бұрын Корошеч пен Никола Пашич Женева декларациясының шарттары бойынша келісімге келді, онда Сербия Корольдігі егер ол конфедерацияға қосылса, мұндай мемлекеттің әртүрлі құрамдас бөліктерінің тең құқықтарын мойындады. Алайда, бастапқыда сербтер орталықтандырылған басқаруды қалағандықтан, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі біртұтас монархия болды. Корошеч 1918 жылы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің бірінші үкіметінде вице-президент болды. Словения Халық партиясының басшысы ретінде ол кейіннен оңшыл бағытталған екі үкіметте қатысты. 1920 жылы жеңіліске ұшырағанына қарамастан, Словения Халық партиясы 1924 жылы Словенияда қайта жеңіске жетті және Корошеч үкіметтің вице-президенті болып сайланды. 1924 және 1927 жылдары ол ішкі істер министрі болды. Корошеч Видовдан конституциясын қабылдауға қарсы болды және Словения Халық партиясы серб радикалдарымен бірігіп орталықшыл үкімет құрғанға дейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінде словендердің үлкен автономиясын талап етті. 1928 жылы Стьепан Радичтің қазасынан кейін этникалық топтар арасындағы бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін король Корошечті серб премьер-министрісіз Югославияның бірінші үкіметін басқаруға шақырды, бірақ монарх 6 қаңтар диктатурасы жарияланғанда оны дереу қызметтен босатып жіберді. Корошеч 1929 жылы Петар Живкович үкіметінде министр болды. Ол елдегі дағдарысты демократиялық жолмен шешуге тырысты, бірақ 1930 жылы Словенияның қысымымен үкімет құлады. Оппозицияда Корошеч словендердің, хорваттардың және сербтердің жаңа көпұлттық одағын құруға шақыратын Словения декларациясын (Slovenska deklaracija) жасады. Бұл ұсыныс қазіргі мемлекетке шектес Словенияның жағалауы мен Каринтияда тұратын словендерге де тартымды болды. 1933 жылы Корошеч Хвар аралына жер аударылды. Словения Халық партиясы 1935 жылғы парламент сайлауына бойкот жариялады. Дегенмен, Корошеч сол жылы Милан Стоядинович үкіметінде ішкі істер министрі болып тағайындалды. Ол Драгиша Цветкович пен Владко Мачек арасындағы келісімге көмектесті және олардың үкіметінде білім министрі болды. Стоядинович үкіметінде жүргенде Корошеч нацистік Германиямен жақын қарым-қатынас саясатын қолдады. Мачек Цветковичтің Югославия үкіметіндегі білім министрі ретінде 1940 жылдың қазан айында Корошеч екі антисемит заңын енгізді. Біріншісі яһудилердің көтерме азық-түлік өнеркәсібіндегі қатысуын шектесе, екіншісі орта мектептер мен университеттердегі еврей студенттерінің санын шектеді. Басқа министрлер заңдарға қарсылық білдірген кезде Корошеч оларды қабылдамау Германиямен қарым-қатынасқа қауіп төндіретінін мәлімдеді, және заңдар қабылданды. Өмірінің соңына қарай ол масондыққа, коммунизмге және иудаизмге қарсы ашық сөйледі. Югославия үкіметінде Ішкі істер министрі қызметін атқарған кезде Корошеч "барлық яһудилерді, коммунистерді және масондарды сатқын, заговоршы және мемлекет жауы деп жариялады". Ол сондай-ақ коммунистерге қарсы "Стража в вихарю" ұйымын құрды.

In 1907, Korošec was elected to the Reichsrat as a member of the Slovenian People's Party, where, as president of the Yugoslav Club, he read out the May Declaration, which called for all South Slavs to be unified in one state unit within the Austro Hungarian monarchy. Following the break up of Austria Hungary, the National Council of Slovenes, Croats and Serbs, of which Korošec was the president, declared the creation of the State of Slovenes, Croats and Serbs on 29 October 1918. Earlier, Korošec and Nikola Pašić had agreed on the terms of the Geneva Declaration, in which the Kingdom of Serbia recognized the equal rights of the different components of such a state should it join with it in a confederation. From the very beginning however, Serbs favoured central control and the subsequent Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes was a unitary monarchy. Korošec was vice president in the first government of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes in 1918. As the leader of the Slovenian People's Party he later collaborated in two right leaning governments. Despite its defeat in 1920, the Slovenian People's Party was again victorious in Slovenia in 1924 and Korošec was chosen to be vice president of the government. In 1924 and 1927, he was also minister for the interior. Korošec opposed the adoption of the Vidovdan Constitution and campaigned for greater autonomy for Slovenes within the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes until the Slovenian People's Party joined with Serbian radicals to form a centralist government and the idea was sidelined. Following Stjepan Radić’s assassination in 1928, in order to ensure more peace between ethnic groups the king called Korošec to lead the first government of Yugoslavia without a Serbian Prime Minister, but the monarch soon dismissed him when the :January 6th Dictatorship was proclaimed. Korošec was also a minister in Petar Živković’s government in 1929. He tried to resolve the crisis in the country by democratic means, but the government fell in 1930 under pressure from Slovenia. In opposition, Korošec drew up the Slovenian Declaration (Slovenska deklaracija) which called for a new multinational union of Slovenes, Croats and Serbs. This proposal also seemed attractive to Slovenians living in the Slovenian Littoral and Carinthia, which bordered on the existing state. Korošec was exiled to the island of Hvar in 1933. The Slovenian People's Party subsequently boycotted the 1935 parliamentary elections. Korošec nonetheless was named minister for the interior in Milan Stojadinović's government in the same year. He helped to facilitate an agreement between Dragiša Cvetković and Vladko Maček and was minister for education in their government. While in Stojadinović's Government, Korošec advocated a policy of close relationships with Nazi Germany. As education Minister in the Yugoslav government of Macek Cvetkovic, in October 1940 Korošec introduced two antisemitic laws. One limited the participation of Jews in the wholesale food industry, while the other put a limit on the number of Jewish students in secondary schools and universities. When other ministers objected to the laws, Korošec insisted that failure to introduce them would endanger relationships with Germany, and the laws were indeed accepted. Towards the end of his life, he openly spoke out against Freemasonry, Communism as well as Judaism. While serving Interior Minister in the Yugoslav government, Korošec, declared "all Jews, Communists, and Freemasons as traitors, conspirators, and enemies of the State". He also organised the anti Communist organisation the (Straža v viharju).

Өлім

Корошеч 68 жасында Белградта (сол кезде Югославия Корольдігі, қазір Сербия Республикасы) қайтыс болды.