Кіріспе

Американдық этномузыколог

Мантл Худ (24 маусым 1918 – 31 шілде 2005) – американдық этномузыколог. Ол, басқа салалармен қатар, Индонезияның гамелан музыкасын зерттеуде маманданған. Худ 1950-1960 жылдары музыканы зерттеуге жаңа көзқарас ұсынды және Калифорния университетінде (UCLA), Лос-Анджелесте этномузыкологияға арналған алғашқы американдық университет бағдарламасын құрды. Ол студенттеріне зерттеп жатқан музыканы орындауды үйренуді ұсынды, бұл сол кездегілер үшін жаңа идея болды.

Өмірбаян

Иллинойс штатының Спрингфилд қаласында туып өскен Худ бала кезінде фортепиано ойнап, жасөспірім шағында аймақтық джаз клубтарында кларнет пен тенор саксофонда ойнады. Музыкант ретінде таланты болғанымен, оны кәсіп еткісі келмеді. 1930 жылдары Лос-Анджелеске көшіп, авиация саласында суретші болып жұмыс істеген кезінде бульварлық көркем әдебиет жазды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы әскери қызметтен кейін ол Лос-Анджелеске оралды. Калифорния университетінің ауыл шаруашылығы мектебінде оқыды, кейін UCLA-ға ауысты. 1945-1950 жылдар аралығында Мантл Худ композитор Эрнст Тохтың басшылығымен Батыс музыкасын оқыды және бірнеше классикалық шығармалар жазды. 1951 жылы UCLA-дан музыка және композиция мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алды. Фулбрайт стипендиясы бойынша Амстердам университетінде Яап Кунсттың жетекшілігімен Индонезия музыкасын зерттеді. Ол «Патет» тақырыбындағы докторлық диссертациясын қорғады, ол Орталық Ява музыкасының модальдық жүйесі ретінде аударылады. Худ балуган (негізгі тақырып) әуенінің контурлары жавалық музыкалық режимдердің негізгі анықтамасы болып табылады деп ұсынды. «Ява музыкасындағы патеттің анықтамасы ретінде негізгі тақырып» атты диссертациясы 1954 жылы жарық көрді. 1954 жылы докторлық диссертациясын аяқтағаннан кейін Худ Форд қорының стипендиясымен қаржыландырылған екі жыл бойы Индонезияда далалық зерттеулер жүргізді. UCLA факультетіне қосылып, 1958 жылы АҚШ-та алғашқы гамелан орындау бағдарламасын құрды. Сондай-ақ, 1960 жылы UCLA-да Этномузыкология институтын құрды. UCLA осы жылдам дамып келе жатқан саланың маңызды американдық орталығына айналды. Худтың еңбегі бүгінгі күні АҚШ-тағы 100-ден астам гамелан тобының оқытушылары мен жетекшілерінің көптеген өкілдерін тәрбиеледі. Жава және Бали музыкасы мен мәдениетінің танымал сарапшысы Худ өзінің зерттеулері үшін Индонезия үкіметінен құрмет алды, соның ішінде 1986 жылы «Ки» (сөзбе-сөз «сыйлы») атағын алды, ал 1992 жылы Индонезиядан тыс алғашқылардың бірі болып Ұлттық Батырлар қоғамына (Дхарма Кусума) мүше болып қабылданды. Худ көптеген роман, ғылыми кітаптар мен журналдардағы және энциклопедиялардағы мақалалар жазды. Оның еңбектерінің ішінде «Этномузыколог» (1971, 1982), «Индонезиядағы музыка» (1972) және үш томдық «Явандық гамеланның эволюциясы» кітаптары бар. 1973 жылы Худ UCLA-дан кетіп, Гавайиге зейнеткерлікке шықты, онда ол музыка жазды және «The New Grove Dictionary of Music and Musicians» сөздігінің редакторы болды. Сондай-ақ, Гарвард музыка сөздігіне және Энциклопедия музыкасына үлес қосты. 1980 жылдары ол Гавайидегі зейнеткерлік өмірінен шығып, Мэриленд университетінің Балтимордағы аға құрметті профессоры болды, онда ол 1996 жылға дейін жұмыс істеді, этномузыкология бағдарламасын құрды. Ол Батыс Вирджиния университетінде музыка профессоры, Гарвард, Йель, Веслиан, Белфаст, Индиана, Дрейк университеттерінде және Гана университетінде қонақ профессор болды. Сондай-ақ, ол 1965-1967 жылдары Этномузыкология қоғамының президенті болды. 1999 жылы ол SEM жыл сайынғы конференциясында Чарльз Сигер лекциясын оқыды. Мантл Худтың әйелі Хейзел Чанг индонезиялық және африкалық бидің мұғалімі болды. Худ Чангпен бірге Гана мен Нигерияда «Атумпан: Гананың сөйлейтін барабандары» (1964) фильмі үшін түсірілімдер жасады. 1990 жылы Мантл Худ Берлинде өткен Этномузыкология жөніндегі еуропалық семинардың 7-ші халықаралық конгресінде «Музыканың кванттық теориясы» тақырыбында баяндама жасады. Бұл тұжырымдама музыка зерттеулерінде революция жасауға бағытталды, теориялық және практикалық құрылымдарды әзірлеу арқылы ғылымдағы кванттық дәуірдің басталуы болған 1920 жылдар мен қазіргі уақыт арасындағы 75 жылдық алшақтықты жабуға тырысты. Халықаралық консорциум құрылды (Англия, Франция, Германия, Италия, Нидерланды, Ресей және АҚШ). Бұл консорциумның нәтижесінде Италияның Триест қаласында физика, математика, акустика, компьютерлік музыкалық композиция және этномузыкология ғалымдарының қатысуымен 5 күндік пәнаралық семинар өтті. Келесі жылы Италияның Венеция қаласында этномузыкология бойынша семинарлар өткізілді. Кейінгі жылдары Худтың тұжырымдамаларынан шабыттанған негізгі топ жаңа парадигмаларды зерттеуді жалғастырды және хат алмасу мен кездесулер арқылы жұмыс істеді. Бұл топқа Рим университетінің профессоры Джованни Джуриати, Кёльн университетінің профессоры Рудигер Шумахер, Симонс-Роктағы Бард колледжінің профессоры Джон Э. Майерс және тағы басқалар кірді. Шумахер мен Майерс 1993 жылдың 20-25 қыркүйегінде Испанияның Барселона қаласында өткен Этномузыкология жөніндегі еуропалық семинардың жыл сайынғы конференциясында осы тақырыпта баяндамалар жасады. 1999 жылы Худ «Этномузыкологияның қола ғасыры Y2K-да» деген қағазында өзінің кванттық теориясының негізгі принциптерін баяндады, ол Техас штатының Остин қаласында өткен Этномузыкология қоғамының конгресінде Сигер лекциясы ретінде оқылды. Мантл Худ Мэриленд штатының Элликотт-Сити қаласында қайтыс болды. Оның ұлы Мейд Мантл Худ сонымен қатар этномузыколог, ол Австралиядағы Мельбурн университетінде және Малайзиядағы Университи Путра Малайзияда сабақ берді.

Бі-музыкальдық

Мантл Худ этномузыкологияны «қайда және қашан болса да музыканы зерттеу» деп түсіндірді. Оның ұстазы Жап Кунст музыканың бір де бір бөлігін ойнамай-ақ, екі томдық «Жава музыкасы» еңбегін жазса, Худ студенттерінен өздері зерттеп жатқан музыканы ойнауды талап етті. Худ зерттелетін музыканы орындауды үйренуге тырысқан алғашқы этномузыколог болмағанмен, ол 1960 жылғы «Бимузыкальдық» мақаласында осы тәсілге атау берді. Содан бері ол этномузыкологиялық зерттеудің маңызды құралы болып табылады. Бұл тәсіл зерттеушіге музыканы «іштен» білуге, оның техникалық, тұжырымдамалық және эстетикалық қиындықтарын сезінуге мүмкіндік береді. Студент зерттеліп жатқан қауыммен әлеуметтік жағынан жақсы байланыса алады және қауымның рәсімдері мен қойылымдарына оңай қол жеткізеді. «Бимузыкальдық» идеясы «Екі тілділік» (билингвальдық) идеясынан туындады. Худ осы терминді музыкаға, тіл білгіш екі тілде сөйлейтін адамды сипаттағандай қолданды. Ол сондай-ақ музыкология студенттері зерттеліп жатқан музыкалық мәдениеттің тілін білуі керек деп қатты ұсынды. Бұл көптеген музыкология бағдарламаларында француз және неміс тілдерін міндетті түрде білу қағидасын бұзуға әкелді. Енді яван, испан, хинди, португал, навахо, фин, кечуа, корей немесе басқа да тақырыпқа қатысты тілдер шет тілдерінің талаптарын орындай алады.

Цитаталар

Музыканы қарым-қатынас құралы, адамдардың өзара түсінігі және әлемдік бейбітшілікке қол жеткізу жолы ретінде баса назар аудару, бұл тек музыкалық орындау арқылы ғана емес, сонымен қатар зерттеу, оқыту және басқа да тарату жолдары арқылы жүзеге асырылады. Осылайша, Мэнтл Худ этномузыкология ғылымына жасаған ең құнды үлесі осы.