Кіріспе
Бишоптон Корольдік қару-жарақ фабрикасы (ROF) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Жабдықтау министрлігінің жарылғыш заттар зауыты. Ол Шотландияның Ренфрушир аймағындағы Бишоптон ауылының жанында орналасқан. Зауыт британдық армия және Корольдік әуе күштері үшін кордит жарылғыш затты өндіру мақсатымен салынған. Кейіннен ол Корольдік теңіз күштері үшін де кордит өндірді. Құрылыс жұмыстарына Ұлыбританияның Құрылыс министрлігі жауапты болды. Бұл Қорғаныс министрлігінің ең ірі қару-жарақ зауыты болып, онда 20 000-ға дейін жұмысшы жұмыс істеген.
Тарих
Жарылғыш заттар зауыты 1940 жылдың желтоқсаны мен 1941 жылдың сәуірі аралығында ашылды. Ол Қорғаныс министрлігі үшін салынған үш жанармай зауытының бірі болды. Қалғандары – РОФ Рексхэм және РОФ Ранскилл. Бишоптон учаскесінің бір бөлігінде өндіріс 2002 жылға дейін сақталды. Қазіргі кезде бұл учаске BAE Systems компаниясына тиесілі, және олар Redrow Homes компаниясымен бірлесіп, жаңа тұрғын үйлер салу үшін жерді пайдалану бойынша жергілікті дау тудырған ұсыныстар енгізді. Аталған құрылыс жобасы қазір жүріп жатыр және Даргавел ауылы деп аталады.
Орналасқан жері
Бұл нысан міндетті түрде сатып алынған шаруашылық жерлерге салынған. Зауытты салу үшін жеті фермадан алынған жерлер пайдаланылды. Жерге B санаттағы Даргавел үйі және оның аумағы, бұрын кәсіпкер Эдвард Штейнкопфқа тиесілі болған, кірді; үй әлі күнге дейін нысан шекарасында, сондай-ақ бірнеше бұрынғы шаруа үйлері мен ROF нысанына қосылған қоғамдық жолдар сақталған. Нысанның оңтүстік жағында бұрынғы Ұлттық толтыру фабрикасының (Бірінші дүниежүзілік соғыстағы оқ-дәрі фабрикасы) орналасқан жерлері болды. Нысанның көп бөлігі теңіз деңгейінен шамамен 10 метр биіктікте орналасқан. Бұл оның орналасуының маңызды факторларының бірі болды, себебі Ұлыбританиядағы жарылғыш заттар фабрикалары қолайлы микроклиматты ескере отырып, теңіз деңгейіне жақын салынған. Нысанның жоғары жатқан жерлері нитроглицерин төбелері үшін пайдаланылды. Бұл нысанды таңдауға тағы бір себеп – 1920-1930 жылдардағы аймақтағы жоғары жұмыссыздық деңгейі. Бұл зауытта жұмыс істеуге жеткілікті әйел еңбек күшінің болуын қамтамасыз етті. Бишоптонға фабриканың орналасуына жақын теміржол байланыстары да әсер етті. Нысан үш дерлік автономды жарылғыш заттар өндіруші фабрикадан тұрды, олардың ортақ әкімшілік тобы мен шеберханалық қолдау қызметтері болды. Бірінші фабриканың құрылысы 1937 жылдың сәуірінде, екіншісі 1939 жылдың сәуірінде, ал үшіншісі 1939 жылдың қазан айында басталды. Бірінші фабриканы ашу кешіктірілді, себебі сумен тұрақты қамтамасыз етуде қиындықтар туындады. Нысанда үш жеке су құбыры бар: өрт сөндіруге, өндірістік суға және ауыз суға арналған. Күн сайын шамамен он миллион галлон сумен қамтамасыз ету қажет болды.
Зауыт 0
Сайттағы әрбір ғимарат нөмірленген; нөмір кодының бір бөлігі ғимараттың 0, 1, 2 немесе 3-ші фабрикаға бекітілгенін көрсететін. Жарылғыш емес аймақтар 0-шы фабрикада орналасқан (көбінесе Бишоптон қаласының жанында). 0-шы фабрикада сайттың көптеген қолдау көрсету қызметтері болды: өз өрт сөндіру бригадасымен үнемі жұмыс істейтін өрт сөндіру станциясы; киім бөлімі, жалпы дүкендер, зертханалар, машина жасау шеберханалары, жалпы шеберханалар, кір жуу, былғары шеберханасы, химиялық сантехник шеберханасы, ағаш өңдеу шеберханасы және оқ-дәрі сақталатын қоймалар. Сондай-ақ, әкімшілік ғимарат, сайттағы көптеген асханалардың бірнешеуі, жедел жәрдем станциясы, медициналық орталық, мәйітхана және автокөлік бөлімі де осы фабрикада орналасқан.
I, II және III фабрикалар
I, II және III зауыттардың әрқайсысында бу турбиналық генераторларды пайдаланып электр энергиясын өндіру үшін жоғары қысымды бу өндіретін жеке көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары болды; ал төмен қысымды бу орынды жылыту және кордитті кептіру үшін қолданылды. Үш электр станциясы да жоғары қысымды бу магистральдары арқылы бір-бірімен байланысты болды. Әр зауытта нитроглицерин өндіру үшін үзіліспен жұмыс істейтін үш нитроглицерин алабы болды. I және II (немесе III) зауыттарда нитроцеллюлоза жасау үшін өздерінің нитраттау орналастырулары болды. Нитроглицерин мен нитроцеллюлозадан кейін кордит өндірілді. Нитроглицерин алабындағы жеңіл конструкциялы ғимараттарды қоспағанда, барлық ғимараттар үш қатарлы кірпіш қабырғалары және бомбадан қорғалған темірбетон шатырлары бар болаттан жасалған ғимараттар болды. Соңғы болып салынған III зауыттың электр станциясы сияқты кейбір ғимараттары шығындарды азайту үшін толқынды темірмен қапталды. ROF Бишоптонға Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RDX зауыты орнатылды. Зауыт қажетсіз деп танылып, 1950 жылы демонтаждалды. Ол Австралияға жіберілгені және қайта құрастырылғаны хабарланды. Кіреберіс шегінде броньды шайқас машиналарын сақтау алаңы да болды. Бұл Linwood-тағы REME жөндеу зауытына қосылды.
Темір жолдар
Гриф өзенінің жанындағы учаскенің оңтүстік бөлігі сол кездегі LMS бұрынғы Каледония темір жолымен байланысты болған. Бұл байланыс, бұрынғы Джорджтаун теміржол станциясының солтүстігінде орналасқан, Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Джорджтаун толтыру фабрикасының кезіне дейін соңғы уақытқа дейін сақталған. Темір жол байланысы, 1960 жылдары Инверклид желісі электрленген кезде, үзілген және рельстері алынып тасталған болуы мүмкін. ROF Бишоптонның периметрі ішінде бұл желі 1990 жылдарға дейін сақталған, бірақ рельстер мен тіреулер арасында 20-30 жылдық ағаштар өскен. ROF темір жол желісінен Инверклид желісіне қосылатын тағы бір байланыс болды. Зауытта жоғары және төменгі бағыттарға қосылған алмасу жолдары болған. Электрленбеген ROF желісі Бишоптон станциясынан батысқа қарай бірнеше метрде орналасқан алмасу жолдарына дейін созылған. Ол Инглстон жолын есікті деңгейлі өткел арқылы кесіп өтіп, солтүстіктен ROF учаскесіне кірген. Бұл байланыс зауыт жабылғанға дейін сақталған, бірақ 1990 жылдардың басынан кейін сирек пайдаланылған. Периметр ішінде шамамен 32 шақырым стандартты калибрлі темір жол желісі болған. Зауыттың азот қышқылы вагондары мен дизельдік маневрлік локомотивтері болған. Соңғылары вагондарды алмасу жолдары мен учаскедегі әртүрлі нысандар арасында тасымалдау үшін қолданылған. Сонымен қатар, ROF Бишоптон жарылғыш заттарды тасымалдау үшін шамамен 129 шақырым 610 мм (2 фута 6 дюйм) енді тар темір жол желісіне ие болған. Үлкен парктік құрам және локомотивтерді күтіп ұстауға арналған мамандандырылған шех болған, олар тамаша техникалық жағдайда ұсталған. Бишоптонның тар темір жол жабдықтарының көп бөлігі әлі де сақталған, оларды Алмонд Вэлли жеңіл темір жолында (алты түрлі локомотив) және Амберли мұражай темір жолында (локомотив №12 және бірнеше вагон) көруге болады.
Тұрғын үй
Қорғаныс министрлігі полициясына арналған тұрғын үй Бішоптон қаласында жергілікті жерде ұсынылды. Тұрмысқа шыққан полиция қызметкерлері үшін екі көше салынды – Холмпарк және Россленд жарты айлығы. Үйленбеген полиция қызметкерлері үшін Холмпаркқа жақын тұрғын үй салынды, ол 1970-жылдардан бастап MOD полициясының әлеуметтік клубы ретінде пайдаланылды. Россленд жарты айлығында да кейбір жиналмалы үйлер салынған, бірақ олар кейін бұзылды. Кезекшілік режимінде жұмыс істеуі тиіс менеджерлер сияқты маңызды қызметкерлерге Поплар даңғылында тұрғын үйлер берілді. Инглстон-Драйв, мүмкін, РОФ жұмысшылары үшін де салынған болуы мүмкін. Еңбек министрлігі Пейслидегі Оксшоу көшесінде жалғыз әйелдерге арналған жатақхана салды.
Жекешелендіру
Жұмыс күші 1970-жылдардың соңында 3000-ға жуықтан 1984 жылы жекешелендіру кезінде 2000 адамға дейін азайды. 1987 жылы British Aerospace компаниясы Royal Ordnance Factories компаниясын сатып алды. 1990 жылдары нитроглицерин, нитроцеллюлоза және нитрогуанидин өндірісін автоматтандыруға маңызды инвестициялар жасалды, бұл өндіріс қабілеттерін және процестің қауіпсіздігін арттырды. Жабылуға дейін, осы жерде көптеген қару-жарақ жүйелерінде қолданылатын қару және ракета отыны өндірілді. 1991 жылы жұмыс күші шамамен 1000 адамды құрады, ал 1993 жылы 600-ге дейін азайды. 1996 жылы шығындарды төмендету мақсатында компания 450 қызметкерге дейін қысқартылды. 1998 жылы Оңтүстік Африканың қорғаныс мердігері Denel компаниясына 155 мм оқ-дәрілерді жеткізу бойынша маңызды мемлекеттік келісім-шартты жоғалтқаннан кейін, осы нысан жабылатыны туралы хабарланды. 2002 жылдың маусым айында өндіріс тоқтатылды. Жекешелендіруден кейін MOD өрттен қорғау қызметі көшірілді, ал British Aerospace-ке сатылғаннан кейін MOD полициясы да көшірілді. Олардың бұрынғы Холмпарк әлеуметтік клубы және оған іргелес спорт алаңы Бишоптон ауылының инфрақұрылымының бір бөлігіне айналды. Холмпарк және Россленд Крессенттегі бұрынғы Қорғаныс министрлігі полиция үйлері Қорғаныс министрлігінде қалды және 1980-жылдардың ортасында жеке сатып алушыларға сатылды. Олар әлі де ROF Bishopton кәріз және сумен жабдықтау жүйесіне қосылғандықтан, сатудан бұрын оларды жалпы қолданыстағы жүйелерге қосу қажет болды. BAE Systems қазіргі уақытта осы нысанның иесі болып табылады. Бишоптон қаласында шағын экологиялық сынақ орталығы мен қару-жарақтарды итермелеу зертханасы орналасқан. Қалған жерлер тұрғын үйлер салуға дайындалып жатыр.