Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық баспагер және экономист (1760–1839)
American publisher and economist (1760–1839)
Мэтью Кэри (28 қаңтар 1760 – 16 қыркүйек 1839) – Филадельфияда (Пенсильвания) өмір сүрген және жұмыс істеген ирланд туған американдық баспагер және экономист. Дублинде ол парламенттік реформа қозғалысына қатысты, ал Америкада федералистердің наразылығын туғызып, демократиялық көзқарастарын сақтап қалды. Дегенмен, ол жаңадан құрылып келе жатқан Демократиялық партиядан және оның оңтүстік сайлау округінен экономикалық қорғаушылықты қолдау арқылы бөлінді. Ол экономист Генри Чарльз Кэридің әкесі болды.
Mathew Carey (January 28, 1760 – September 16, 1839) was an Irish born American publisher and economist who lived and worked in Philadelphia, Pennsylvania. In Dublin, he had engaged in the cause of parliamentary reform, and in America, attracting the wrath of Federalists, retained his democratic sympathies. However, he broke with the emerging Democratic Party and its southern constituency by offering a defense of economic protectionism. He was the father of economist Henry Charles Carey.
Ерте өмір және білім
Кэри 1760 жылы Дублинде орта тапқа жататын католик отбасында дүниеге келді. 1775 жылы ол кітап сату және баспа ісіне кірісіп, елдегі ең радикалды газеттердің бірі – «Гиберниан Журнал» немесе «Еркіндік хроникасы» газетінде шәкірт болды. 1778 жылы ол Бенджамин Франклиннің Ирландия халқына арналған үндеуін жариялады, сондай-ақ американдық патриоттар ирландтардың іздеген құқықтары мен бостандықтары үшін күресіп жатқанын айтты. 1777 жылы он жеті жасында Кэри дуэльге қарсы пікірлер қамтылған кітапша жариялады. Одан кейін ол Ирландияның қылмыстық кодексінің қатыгездігін сынап, Ирландия Парламентіне, сол кездегі жер иеленуші протестант ақсөйлектерінің эксклюзивті құқығында болған Парламентке де сын айтты. Осының нәтижесінде британдық Төменгі палата оны қудалаумен қорқытты. 1781 жылы Кэри саяси босқын ретінде Парижге қашып кетті. Ол жерде американдық елші Франклинмен танысты. Франклин Кэриді өзінің баспаханасына жұмысқа алды. Кэри Франклинде бір жыл жұмыс істеген соң Ирландияға оралды, онда ол парламенттік реформаны қолдайтын екі ирланд патриоттық газетті – «The Freeman's Journal» және «The Volunteer's Journal» газеттерін редакциялады. 1784 жылдың қыркүйегінде Кэри жаңадан тәуелсіз АҚШ-қа көшіп бару үшін кемеге отырды.
Carey was born in 1760 in Dublin into a middle class Catholic family. He entered the bookselling and printing business in 1775, apprenticing with the Hibernian Journal, or Chronicle of Liberty, one the most radical newspapers in the country. In 1778, it published an address to the people of Ireland by Benjamin Franklin, and proposed that the American patriots were fighting for the same rights and freedoms sought by the Irish. In 1777, at the age of seventeen, Carey published a pamphlet criticizing dueling. He followed this with a work criticizing the severity of the Irish penal code, and another criticizing the Irish Parliament, then the exclusive reserve of the landed Protestant Ascendancy As a result, the British House of Commons threatened him with prosecution. In 1781 Carey fled to Paris as a political refugee. There he met Franklin, the American ambassador. Franklin took Carey to work in his printing office. Carey worked for Franklin for a year before returning to Ireland, where he edited two Irish patriot newspapers committed to the cause of parliamentary reform, The Freeman's Journal and The Volunteer's Journal. Carey gained passage on a ship to emigrate to the newly independent United States in September 1784.
Америкадағы көші-қон және мансап
Кейри Филадельфияға келгеннен кейін, Франклин оны Гилберт дю Мотьеге, Лафайет маркграфына ұсынғанын, ол оған өзін орнастыру үшін 400 долларлық чек бергенін білді. Ол осы ақшаны жаңа баспа және кітап дүкенін ашуға жұмсады. Оның 1802 жылғы Вашингтон қаласының картасы АҚШ Капитолийінен батысқа қарай созылған жерді алғаш рет "Малл" деп атады. Ол 1793 жылғы сары қызылша эпидемиясы сияқты әртүрлі әлеуметтік тақырыптар туралы мақалалар жазды, бұл қала үшін дағдарысқа айналды. Кейри штат заң шығарушы органындағы пікірталастарды баяндады және эсселерінде саяси түсініктемелер берді. Ол католик және американдық жексенбілік мектеп қоғамын құрушылардың бірі болды, сонымен қатар квакер саудагері Томас П. Коуп, Бенджамин Раш және епископ Уильям Уайт осы қоғамның мүшелері еді. 1798 жылдың желтоқсанында жетекші федералист газеті, "Газетте Америка Құрама Штаттары", Керриді жаңадан құрылған Американың Біріккен ирландтар қоғамындағы маңызды тұлға ретінде таныды. Оның қасында Маркет-стриттен көршісі, Джефферсон газетінің баспагері, "Филадельфия Аврорасының" редакторы Уильям Дюэн және Америкадағы Теобальд Вулф Тоунның сенімді серігі Джеймс Рейнольдс болды. Американың француздармен және Гаити революциясы (сол кезде әлі де француз республикасының туы астында) кезіндегі Квази соғысы аясында Уильям Коббет Біріккен Ирландиядан шеттетілгендердің байланысын жаңадан пайда болған Демократиялық-Республикалық партияның теңдікке ұмтылысымен байланыстырды. Кэри Коббеттің доктор Джозеф Пристлидің эмиграциясы туралы еңбектерін жариялаудан бас тартты. Англияда унитарий шіркеуін құрған Пристли Коббеттің француздық революциялық көтеріліске қатысы бар деп айыпталды. 1822 жылы Кэри "Саяси экономика туралы эсселер" немесе "Мемлекеттердің байлығын, күшін, ресурстарын және бақытын арттырудың ең сенімді жолдары" атты еңбегін жариялады. Бұл Александр Гамильтонның протекционистік экономикалық саясатын қолдаған алғашқы трактаттардың бірі болды. Кэридің өмірінде баспа компаниясы М. Кэри & Ұлы (1817–1821), М. Кэри & Ұлдары (1821–1824) және кейін Carey & Lea (1824) болып өзгерді. Кэри 1825 жылы зейнетке шығып, баспа бизнесін ұлы Генри Чарльз Кэри мен күйеу баласы Исаак Лиаға тапсырды.
Upon Carey's arrival in Philadelphia, he found that Franklin had recommended him to Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette, who gave him a $400 check to establish himself. He used this money to set up a new publishing business and a book shop. His 1802 map of Washington, D. C., was the first to name the stretch of land west of the United States Capitol as the "Mall". He frequently wrote articles on various social topics, including events during the Yellow Fever Epidemic of 1793, which proved a crisis for the city. Carey reported on debates in the state legislature as well as providing political commentary in his essays. He was a Catholic and a founding member of the American Sunday School Society, along with Quaker merchant Thomas P. Cope, Benjamin Rush and Episcopal bishop William White. In December 1798, the leading Federalist paper, the Gazette of the United States, identified Carey as a leading light within the recently formed American Society of United Irishmen, alongside his Market Street neighbor, the publisher of the Jeffersonian paper, Philadelphia Aurora, William Duane, and Theobald Wolfe Tone's confidante in America, James Reynolds. Against the backdrop of America's Quasi War with French and of the Haitian Revolution (then still under the flag of the French Republic), William Cobbett, linked the association of United Irish exiles to the purportedly levelling tendencies of the emerging Democratic Republican Party,
Carey had refused to publish Cobbett's Observations on the Emigration of Dr. Joseph Priestly. Priestley, the founder in England of the Unitarian Church, was also accused by Cobbett of French inspired revolutionary subversion. In 1822 Carey published Essays on Political Economy; or, The Most Certain Means of Promoting the Wealth, Power, Resources, and Happiness of Nations, Applied Particularly to the United States. This was one of the first treatises favoring Alexander Hamilton's protectionist economic policy. During Carey's lifetime, the publishing firm evolved to M. Carey & Son (1817–1821), M. Carey & Sons (1821–1824), and then to Carey & Lea (1824). Carey retired in 1825, leaving the publishing business to his son, Henry Charles Carey and son in law Isaac Lea.
Құрметтер
1821 жылы Кэри Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамының мүшесі сайланды.
In 1821, Carey was elected as a member to the American Philosophical Society in Philadelphia.
Саясат
Америкаға келгеннен кейін, Кэри дамушы елде саяси байланыстарды жылдам дамытты. Оның ең маңызды қолдаушыларының бірі Джон Адамс болды, ол сол кезде Федералистік партияның жетекші тұлғасы саналды. Кэридің американдық әскери-теңіз флотын құруды ынтамен қолдауы федералистермен одақтасуына маңызды үлес қосты. Америкадағы саяси мансабында Кэри 1796 жылы Джефферсонның Демократиялық-республикалық партиясына қосылғаннан кейін де американдық теңіз күшін дамыту мен нығайтуды қолдады. Кэридің саяси бағытын өзгертуі Джей келісімінің американдық тараптан бекітілуіне аз уақыт бұрын болды, ол негізінен Ұлыбританиямен бейбітшілікті қамтамасыз ету және Американы Франциядан алшақтату мақсатын көздеді. Кэри тарифтерді жақтады. Кэридің американдық теңіз күшіне берген мықты қолдауы және оның "Ирландиядағы алғашқы саяси қызметі американдық теңіз флотының соғысты [Америка төңкерісін] Ұлыбританияның ішкі суларына жеткізу шешімімен қатар дамыды. 1778 жылғы маусымда Белфаст маңында Джон Пол Джонстың жеңісі американдық көңіл-күйдің күшеюіне себеп болды". Америкада баспа ісімен айналысу оның күш-жігерін жемісті саяси мақсаттарға бағыттады. Оның жариялаған еңбектері американдық күшті теңіз флотын құруға жұртшылық пікірін өзгертуге ықпал етті. Кэридің "Америка Құрама Штаттарының теңіз тарихы" атты кітабы жұртшылыққа әсер ету үшін жазылған. Онда Франциямен болған Американың Квази соғысы кезіндегі теңіз шайқастары туралы мәліметтердің болмауы оның саяси ниеттерін көрсетті. Кітап 1813 жылғы 6 мамырда жарық көрген кезде, сол кезде соғыста болған Ұлыбританияға қарсы саяси күш-жігерді бағыттауға көмектесті. Әлемдік деңгейде теңіз күшімен танымал Ұлыбританияға назар аудару американдық теңіз флотының мүмкіндіктерін кеңейту үшін маңызды аргументтер келтірді. "Теңіз тарихымен" қатар Кэри 1814 жылы "Зәйтүн бұтағы" атты еңбегін де жазды. Ол 1812 жылғы соғыс кезінде бірлік құру үшін екі американдық саяси партия арасындағы бәсекелестікті азайтуға тырысты. Көптеген адамдар үшін оның осы күш-жігері және Франклинмен ертедегі қарым-қатынасы оны Франклиннің саяси ізбасары ретінде қарастыруға негіз болды. Ғалымдар оның кітаптары мен жарияланымдары арқылы Америка Құрама Штаттарының Виг партиясының құрылуына үлкен үлес қосқанына сенімді.
Upon arriving in America, Carey quickly developed political connections in the developing country. One of his most important supporters was John Adams, still a leading figure of the Federalist Party at the time. Carey's passionate support for the establishment of an American Navy contributed significantly to his alliance with the Federalists. Throughout his political career in America, Carey supported the development and maintenance of American naval strength, even after joining Jefferson’s Democratic Republicans in 1796. Carey’s political realignment occurred shortly before the American ratification of the Jay Treaty, primarily intended to ensure peace with Britain, while distancing America from France. Carey was an advocate for tariffs. Carey’s strong support of American naval power and his "early political activities in Ireland had developed in part, by the American navy’s decision to carry the war [the American Revolution] into the home waters of Great Britain. John Paul Jones’ victory over off Belfast in June 1778 unleashed a torrent of pro American sentiment." His publishing in America channeled his energy toward productive political objectives. His published works are credited with swaying public opinion toward the establishment of a powerful American navy. Carey’s book Naval History of the United States, was meant to influence the public. Its conspicuous omission of naval activity during the American Quasi War with France showed his political intentions. It helped direct political energy against the British, with which the U. S. was at war at the time of the book’s publication on May 6, 1813. Focus on the British, known around the world for their naval power, made an influential case for extending the reach of the American navy. Along with his publication of Naval History, Carey wrote Olive Branch, published in 1814. He tried to eliminate competition between the two American political parties to create unity during the War of 1812. To many people, these efforts, and his early relationship with Franklin, made him the logical choice as Franklin's political successor. Scholars believe that he contributed significantly by his books and publications to the establishment of the United States Whig Party.
Неке және отбасы
Кери мен оның әйелі Бриджит Флахавен Кери (1769–1839) кем дегенде сегіз бала сүйді, оның ішінде ұлдары Генри, Эдвард Л. Кери (1845 ж. қайтыс болды) және Чарльз Уильям Кери (1802 ж.); және қыздары Мария, Сьюзан, Элизабет, Эллен және Франсис Энн. Оның іскерлік құжаттарының көп бөлігі, сондай-ақ оның басып шығарған және/немесе жариялаған еңбектерінің көптеген түпнұсқалары ААҚ жинақтарында сақталады. Кери 1839 жылдың 16 қыркүйегінде қайтыс болды және Филадельфиядағы Әулие Мария католик шіркеуінің қорымына жерленді. 1943 жылы Publishers Weekly шығармашылық баспа саласындағы Кери Томас сыйлығын құрды, бұл сыйлық Мэтью Кери мен Исаия Томас есімдерімен аталады.
Carey and his wife Bridget Flahaven Carey (1769–1839) had at least eight children, including sons Henry, Edward L. Carey (d. 1845), and Charles William Carey, (1802 ); and daughters Maria, Susan, Elizabeth, Ellen and Frances Anne. A significant portion of his business papers, as well as a very large number of original copies of works printed and/or published by him reside in the collections of the AAS. Carey died on September 16, 1839, and was buried in St. Mary's Catholic Churchyard in Philadelphia. In 1943, Publishers Weekly created the Carey Thomas Award for creative publishing, naming it in honor of Mathew Carey and Isaiah Thomas.