Кіріспе

Өткен қоғамда әйелдердің рөлінің өзгешелігіне байланысты, әйелдердің гербін жасауға қатысты ерекше ережелер қалыптасты. Әйелдер мен геральдикаға қатысты ережелер әр аймақта әртүрлі дамыды және барлық жерде қолданылатын жалғыз ереже жоқ. Көбінесе әйелдердің гербтері қалқанда емес, ромбтарда немесе сопақшаларда бейнеленген. Әйелдің отбасылық жағдайына қарай түрлі ережелер бар, ал үйленген әйел көбінесе өз отбасының гербімен қатар күйеуінің гербін де пайдаланған. Ағылшын тілінде де...

Британдық геральдика

Ағылшын, шотланд және Солтүстік Ирландия геральдикасында әйел қару-жарақтарын әкесінен мұраға алу арқылы немесе өзіне берілген рұхсат арқылы тағайындалуы мүмкін. Үйленбеген кезде ол қару-жарағын ромб (алмаз пішіндес) немесе овал немесе овалға ұқсас пішінде көрсетеді. Дәстүр бойынша, әйел қару-жарағын қалқанда көрсетпейді, себебі қалқан рыцарьлар мен соғыспен байланысты, сондықтан ол еркектерге лайықты, бірақ әйелдерге емес деп есептеледі. Үйленген кезде әйел өзінің қару-жарағын күйеуінің қару-жарағымен біріктіруге құқылы; олардың қару-жарақтары «тіркесілген» күйде көрсетіледі, яғни бір қалқанға қатар орналастырылады, еркектің қару-жарағы оң жақта (алдыңғы жағынан қарағанда), ал әйелінікі – сол жақта (алдыңғы жағынан қарағанда) болады. Егер жұбайлардың бірі ерлік орденінің жоғары дәрежесіне ие болса және осылайша қару-жарағын орденнің шеңберімен белдеуге құқылы болса, олар екі бөлек қалқанда бір-біріне қарай бұрылып бейнеленеді, бұл «акколье» деп аталады. Үйленген әйел өзінің немесе күйеуінің қару-жарағын қалқанда жеке тағайындауы мүмкін, бұл ретте күйеуінен ажырату үшін қалқанға кішкентай ромб қосылады. Жесір әйел әдетте ромб пішіндес қалқанда «тіркесілген» қару-жарақтарын көрсетеді, егер ол геральдикалық мұрагер болмаса (төменде қараңыз). Мэри Мэтью 1558 жылы жеке гербін алған алғашқы әйел болды.

Геральдикалық мұрагерлер

Егер әйел геральдикалық мұрагер болса, оның қаруы күйеуінің қаруының ортасындағы кішкентай қалқан – «претензия қалқанында» (inescutcheon of pretence) көрсетіледі. Жесір болған жағдайда, ромб пішіндес қалқанға (lozenge) біріктірілген қаруларды көрсетудің орнына, ол некелік қаруын қолдануды жалғастырады, бірақ оны ромб немесе сопақ пішінге орналастырады. Алайда, Шотландияда әкесінің өзгертілмеген қаруын баласына тек ағасының қызы ғана бере алады.

Канадалық геральдика

Канада геральдикасында әйелдер мен еркектер геральдикалық мақсаттар үшін тең қарастырылады, бұл Канаданың теңдік заңдарын көрсетеді. Сондықтан әйелдердің елтаңбалары көбінесе қалқанда бейнеленеді, овал немесе ромб пішінде емес, бірақ әйел өзінің елтаңбасын дәстүрлі пішінде көрсетуді де қалауы мүмкін. Көптеген геральдика жүйелерінде әрбір тірі адамның елтаңбасы бірегей болуы керек. Англия геральдикасы XIII ғасырдан бері әкесінің елтаңбасынан және бір-бірінен ажырату үшін бауырлардың елтаңбаларын өзгертіп келді; қазір бұл көбінесе ерте Тюдор геральды Джон Уриттің белгілері немесе бризуралар жүйесі арқылы жасалады. Канада әйел балалардың мұраға алған елтаңбаларын пайдалануы үшін ерекше бризуралар жиынтығын қосады. Басқа геральдикалық жүйелердегідей, бұл каденция белгілері әрқашан қолданылмайды; дегенмен, мұрагерлікке ие болған кезде (Канадада, қатаң тұңғыштық бойынша, бірінші бала, жынысына қарамастан), каденция белгісі алынып тасталады және мұрагер қарапайым елтаңбаны қолданады.