Халық денсаулығының көрсеткіштері мен әлеуметтік факторлар

Кіріспе

Жеке тұлғалар тобының денсаулық нәтижелері

Халық денсаулығы – "жеке тұлғалар тобының денсаулық нәтижелері, соның ішінде топ ішіндегі мұндай нәтижелердің таралуы" деп анықталады. Бұл – бүкіл адам популяциясының денсаулығын жақсартуға бағытталған денсаулыққа қатысты көзқарас. Ол үш құрамдас бөліктен тұрады деп сипатталады: "денсаулық нәтижелері, денсаулықты анықтаушы факторлардың үлгілері және саясаттар мен шаралар". Халық денсаулығы тұжырымы – дәстүрлі медицинаның ерекшелігі болып табылатын жеке деңгейден назар аударудың өзгеруін білдіреді. Сондай-ақ, ол әртүрлі популяциялардың денсаулығына әсер ететін кең ауқымды факторларды қарастыру арқылы қоғамдық денсаулық сақтау мекемелерінің классикалық күш-жігерін толықтыруға тырысады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) Әлеуметтік денсаулықты анықтаушы факторлар жөніндегі комиссиясы 2008 жылы SDOH факторлары аурулар мен жарақаттардың көп бөлігіне жауапты екенін және бұл факторлар барлық елдерде денсаулықтағы теңсіздіктің негізгі себептері екенін мәлімдеді. АҚШ-та SDOH алдын ала алатын өлім-жітімнің 70% құрайды деп есептелді. Халық денсаулығы тұрғысынан денсаулық тек аурудың болмауы ретінде емес, "адамдардың өмірлік қиындықтар мен өзгерістерге бейімделу, оларға жауап беру немесе оларды басқару қабілеті" ретінде анықталады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) 1946 жылы денсаулықты кең мағынада "толыққанды физикалық, психикалық және әлеуметтік жақсылық күйі, тек ауру немесе кемістіктің болмауы емес" деп анықтады.

2020 жылы салауатты адамдар

Healthy People 2020 – АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің демеушілігімен құрылған веб-сайт. Ол бас хирург кеңсесі және басқа да мекемелердің 34 жылдық ұзақ қызығушылығының нәтижесін көрсетеді. Сайтта денсаулықты анықтайтын әлеуметтік факторлар деп есептелетін 42 тақырып және халық денсаулығын жақсартуға бағытталған шамамен 1200 нақты мақсат белгіленген. Ол таңдалған тақырыптар бойынша қолжетімді қазіргі зерттеулерге сілтемелер ұсынады және осы мәселелерді шынайы шешу үшін қажетті деп саналатын қоғамдық қатысуды анықтап, қолдайды.

Экономикалық теңсіздік

Соңғы уақытта эпидемиологтар экономикалық теңсіздік және оның халық денсаулығымен байланысына қызығушылық танытуда. Әлеуметтік-экономикалық жағдай мен денсаулық арасында өте берік байланыс бар. Осы байланысқа сәйкес, барлық адамдар сау болғанда, тек кедейлер ғана ауырмайды, себебі жүрек аурулары, жаралар, 2-типті қант диабеті, ревматоидты артрит, кейбір қатерлі ісіктер және ерте қартаю сияқты аурулар барлық әлеуметтік-экономикалық топтарда кездеседі. SES градиентінің фактісіне қарамастан, оның себебін анықтау бойынша пікірталас жүріп жатыр. Бірқатар зерттеушілер (А. Ли, К. Дженкс, А. Кларквест – сондай-ақ, Рассел Сейджтің зерттеу жұмыстарына қараңыз) экономикалық жағдай мен өлім-жітім арасындағы байланыстың себебін жақсырақ экономикалық мүмкіндіктермен байланыстырады, бірақ әлеуметтік мәртебедегі айырмашылықтарға байланысты оның әсері аз екенін анықтады. Ричард Г. Уилкинсон, Дж. Линч және Г. А. Каплан сияқты басқа зерттеушілер экономикалық ресурстар мен денсаулық сақтауға қолжетімділікті ескерген кезде де әлеуметтік-экономикалық жағдай денсаулыққа күшті әсер ететінін көрсетті. Әлеуметтік мәртебе мен денсаулықты байланыстырған ең танымал зерттеулер – Уайтхолл зерттеулері, олар Лондон қаласындағы мемлекеттік қызметкерлер арасында жүргізілді. Зерттеулер көрсеткендей, Англиядағы барлық мемлекеттік қызметкерлердің денсаулық сақтауға тең қолжетімділігіне қарамастан, әлеуметтік мәртебе мен денсаулық арасында берік байланыс бар. Бұл байланыс, тіпті денсаулыққа әсер ететін әдеттерді, мысалы, физикалық жаттығулар, темекі шегу және ішімдік ішуді ескерген кезде де сақталды. Сонымен қатар, ешқандай медициналық көмек 1-типті қант диабетіне немесе ревматоидты артритке шалдығу ықтималдығын азайта алмайды, бірақ бұл екі ауру да әлеуметтік-экономикалық жағдайы төмен топтарда жиі кездеседі. Соңғы зерттеулерде әлемдегі ең бай елдердің төртінші бөлігінде (Люксембургтен Словакияға дейін) елдің байлығы мен халықтың денсаулығы арасында байланыс жоқ екені анықталды, бұл белгілі бір деңгейден кейін байлықтың абсолютті деңгейі халық денсаулығына көп әсер етпейді, бірақ ел ішіндегі салыстырмалы деңгей әсер етеді. Психосоциалдық стресс тұжырымы психосоциалдық құбылыстардың, мысалы, мәртебе мен әлеуметтік жіктелудің SES градиентімен байланысты көптеген ауруларға қалай әкелуі мүмкін екенін түсіндіруге тырысады. Экономикалық теңсіздіктің жоғары деңгейі әлеуметтік иерархияны күшейтеді және әдетте әлеуметтік қатынастардың сапасын нашарлатады, бұл стресс пен стресске байланысты аурулардың деңгейінің өсуіне әкеледі. Ричард Уилкинсон бұл тек қоғамның ең нашар бөлігі үшін ғана емес, ең бай топтары үшін де дұрыс екенін анықтады. Экономикалық теңсіздік – баршаның денсаулығына зиянды. Теңсіздік тек адамдардың денсаулығына ғана емес, сонымен қатар жануарларға да әсер етеді. Висконсин ұлттық приматтар зерттеу орталығының Дэвид Эбботт приматтардың көптеген түрлері арасындағы әлеуметтік теңсіздіктің төмендеуі әлеуметтік жағдайы нашар топтардағы стресс гормондарының деңгейінің жоғарылауымен байланысты екенін анықтады. Стэнфорд университетінің профессоры Роберт Сапольскидің зерттеулері де осыған ұқсас нәтижелер көрсетті.

Recently, there has been increasing interest from epidemiologists on the subject of economic inequality and its relation to the health of populations. There is a very robust correlation between socioeconomic status and health. This correlation suggests that it is not only the poor who tend to be sick when everyone else is healthy, given that conditions such as heart disease, ulcers, type 2 diabetes, rheumatoid arthritis, certain types of cancer, and premature aging are present in all socioeconomic levels. Despite the reality of the SES Gradient, there is debate as to its cause. A number of researchers (A. Leigh, C. Jencks, A. Clarkwest—see also Russell Sage working papers) see a definite link between economic status and mortality due to the greater economic resources of the better off, but they find little correlation due to social status differences. Other researchers such as Richard G. Wilkinson, J. Lynch, and G. A. Kaplan have found that socioeconomic status strongly affects health even when controlling for economic resources and access to health care. Most famous for linking social status with health are the Whitehall studies—a series of studies conducted on civil servants in London. The studies found that, despite the fact that all civil servants in England have the same access to health care, there was a strong correlation between social status and health. The studies found that this relationship stayed strong even when controlling for health affecting habits such as exercise, smoking and drinking. Furthermore, it has been noted that no amount of medical attention will help decrease the likelihood of someone getting type 1 diabetes or rheumatoid arthritis—yet both are more common among populations with lower socioeconomic status. Lastly, it has been found that amongst the wealthiest quarter of countries on earth (a set stretching from Luxembourg to Slovakia) there is no relation between a country's wealth and general population health—suggesting that past a certain level, absolute levels of wealth have little impact on population health, but relative levels within a country do. The concept of psychosocial stress attempts to explain how psychosocial phenomena such as status and social stratification can lead to the many diseases associated with the SES gradient. Higher levels of economic inequality tend to intensify social hierarchies and generally degrades the quality of social relations—leading to greater levels of stress and stress related diseases. Richard Wilkinson found this to be true not only for the poorest members of society, but also for the wealthiest. Economic inequality is bad for everyone's health. Inequality does not only affect the health of human populations. David H. Abbott at the Wisconsin National Primate Research Center found that among many primate species, less egalitarian social structures correlated with higher levels of stress hormones among socially subordinate individuals. Research by Robert Sapolsky of Stanford University provides similar findings.

Географиялық теңсіздік

Дүние жүзіндегі көптеген елдерде денсаулық сақтау көрсеткіштерінің географиялық айырмашылықтары жақсы құжатталған. Бұл АҚШ-қа да қатысты, соған қоса денсаулық сақтауды пайдалану мен шығындарының географиялық өзгеруі, тіпті ауруханалық жолдама аймақтары деңгейіне дейін (306 аймақ АҚШ-та бар, олар облыстық денсаулық сақтау нарығы ретінде анықталады және штаттық шекарадан асып түсуі мүмкін) байқалады. Дегенмен, ұлттық деңгейден төмен географиялық аймақтар үшін денсаулық көрсеткіштерінің дерек көзі, саны және географиялық ауқымы бойынша қолжетімділік шектеулі. 38 ЭЫДҰ елдерінде өлім-жітім мен ауру көрсеткіштері үшін аймақтар немесе оған баламалы ірі субұлттық бірліктер басым географиялық деңгей болып табылады. Кіші географиялық аймақтардағы денсаулық көрсеткіштерінің қолжетімділігі сирек болды және географиялық анықтама, денсаулық көрсеткіші, халықтың жас диапазоны және қолжетімді жылдар бойынша айтарлықтай өзгешеліктерді көрсетті. Барлық жағдайларда географиялық шекаралар әкімшілік анықтамаларға ғана негізделді. Бұл айырмашылықтарға нәсіл, жыныс, кедейлік, білім деңгейі және тұрғылықты жердің салыстырмалы үлесі туралы пікірталас жалғасуда. Ана мен бала денсаулығы бюросының эпидемиология басқармасы денсаулықтағы теңсіздіктерді зерттеуде, нәтижелерге көршілес (географиялық) факторлардың ықпалын азайту үшін аналитикалық тәсілдерді (тұрақты эффектілер немесе гибридті тұрақты эффектілер) қолдануды ұсынады.

Сын-пікірлер

Халық денсаулығы тұрақты түрде сыналып, оның негізгі қағидалары талқыланып келеді.

Психикалық денсаулық

Психикалық денсаулыққа қатысты халыққа бағытталған үш негізгі тәсіл бар: денсаулық сақтау жүйесі арқылы іс-қимыл; қоғамдық денсаулық сақтау практикасы арқылы іс-қимыл; және әлеуметтік, экономикалық және экологиялық саясат арқылы іс-қимыл. Денсаулық сақтау жүйесі арқылы іс-қимылдар денсаулық сақтау жүйесі мен аурухана басшылары арқылы жүзеге асырылады. Осы іс-қимылдардың мысалдарына клиникалық психикалық денсаулық қызметтерінің тиімділігін арттыру, қоғамдық серіктестерге консультациялар мен оқыту ұсыну және қоғамдық психикалық денсаулық саясатын, тәжірибені және жоспарлауды ақпараттандыру үшін жиынтық денсаулық деректерін бөлісу кіреді. Қоғамдық денсаулық сақтау практикасы арқылы іс-қимылдар денсаулық сақтау департаментінің қызметкерлері арқылы жүзеге асырылады. Бұл іс-қимылдарға саясат өзгертуді қолдау, психикалық ауруға қатысты стигманы азайту үшін қоғамдық хабарламалар жасау және қоғамда психикалық денсаулық ресурстарына қолжетімділікті арттыру мақсатында жұмыс жүргізу кіреді. Сайланған лауазымды тұлғалар мен әкімшілік саясат жасаушылар әлеуметтік, экономикалық және экологиялық саясат арқылы іс-қимылдарды іске асырады. Оларға қаржылық және тұрғын үйдің тұрақсыздығын азайту, қалалық жасыл кеңістіктерді ұлғайту және түнгі шудың ластануын азайту үшін құрылған ортаны өзгерту, сондай-ақ психикалық ауруы бар адамдарға қатысты құрылымдық стигманы азайту кіреді.

Денсаулық сақтау реформасы мен халық денсаулығы

Денсаулық сақтау реформасы дәстүрлі ауруханаларға төлеу моделін өзгертуге бағытталған. Пациенттерді қорғау және қолжетімді күтім туралы заң (PPACA) күшіне енгенге дейін, ауруханаларға қызметтер көрсетуге негізделген төлем арқылы процедуралардың көлеміне қарай ақы төленетін. PPACA аясында төлем модельдері көлемнен құнға қарай өзгеруде. Жаңа төлем модельдері нәтижеге байланысты төлеуге негізделген, яғни пациенттердің денсаулығына байланысты қаржылық ынталандырулар ұсынылатын құндылыққа негізделген төлем тәсілі. Бұл АҚШ ауруханаларының қаржылық тұрақтылығын сақтау үшін қызметін түбегейлі өзгертуге әкеп соқты. Ауруханалар пациенттерге көрсетілетін күтімнің сапасын жақсартумен және шығындарды төмендетумен қатар, халық денсаулығын жақсартуға да назар аударуы керек (IHI үш мақсаты). Құндылыққа негізделген төлем модельдеріне, мысалы, жауапты күтім ұйымдарына (ACO) қатысудың артуы халық денсаулығын жақсартуға көмектеседі. ACO моделінде ауруханалар белгілі бір сапа стандарттарын орындауға, профилактикаға баса назар аударуға және созылмалы аурулары бар пациенттерді тиянақты басқаруға міндетті. Дәрігерлер пациенттерінің денсаулығын сақтап, ауруханаға жатпауына қол жеткізгені үшін көбірек төленеді. Чикаго аймағында жүргізілген зерттеуде барлық жас топтарында стационарлық емделушілердің саны 5%-ға төмендегені анықталды. Ауруханалар халық денсаулығын басқаруға және адамдарды қоғамда сау ұстауға қаржылық үлкен мән береді. Халық денсаулығын басқарудың мақсаты – пациенттердің денсаулығын жақсарту және денсаулық капиталын арттыру. Басқа мақсаттарға аурудың алдын алу, күтімдегі кемшіліктерді жою және дәрігерлер үшін шығындарды үнемдеу кіреді. Соңғы жылдары телемедицина қызметтерін дамытуға, жедел жәрдем бөлімін біріншілік медициналық көмек ретінде жиі пайдаланатын аудандардағы қауымдық клиникаларды құруға және күтімді үйлестіру үшін пациенттерге қызмет көрсету координаторларының рөлін кеңейтуге көп күш жұмсалды. Денсаулық инвестициялық және тұтыну тауары ретінде қарастырылуы мүмкін. Семіздік және темекі шегу сияқты факторлар денсаулық капиталына кері әсер етеді, ал білім, жалақы және жас денсаулық капиталына әсер етуі мүмкін. Бұл бағдарламалар аймақтағы адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға, сондай-ақ жергілікті қоғамдық ұйымдар мен әлеуметтік қызметтерге деректерді жинауға, денсаулықтағы теңсіздіктерді жоюға және тиімді шараларды зерттеуге көмектеседі, бұл әрбір адамның денсаулығын жақсартуға әкеледі.

Healthcare reform is driving change to traditional hospital reimbursement models. Prior to the introduction of the Patient Protection and Affordable Care Act (PPACA), hospitals were reimbursed based on the volume of procedures through fee for service models. Under the PPACA, reimbursement models are shifting from volume to value. New reimbursement models are built around pay for performance, a value based reimbursement approach, which places financial incentives around patient outcomes and has drastically changed the way US hospitals must conduct business to remain financially viable. In addition to focusing on improving patient experience of care and reducing costs, hospitals must also focus on improving the health of populations (IHI Triple Aim). As participation in value based reimbursement models such as accountable care organizations (ACOs) increases, these initiatives will help drive population health. Within the ACO model, hospitals have to meet specific quality benchmarks, focus on prevention, and carefully manage patients with chronic diseases. Providers get paid more for keeping their patients healthy and out of the hospital. A study conducted in the Chicago area showed a decline in inpatient utilization rates across all age groups, which was an average of a 5% overall drop in inpatient admissions. Hospitals are finding it financially advantageous to focus on population health management and keeping people in the community well. The goal of population health management is to improve patient outcomes and increase health capital. Other goals include preventing disease, closing care gaps, and cost savings for providers. In the last few years, more effort has been directed towards developing telehealth services, community based clinics in areas with high proportion of residents using the emergency department as primary care, and patient care coordinator roles to coordinate healthcare services across the care continuum. Health can be considered both an investment good and consumption good. Factors such as obesity and smoking have negative effects on health capital, while education, wage rate, and age may also impact health capital. These programs work to address the needs of the people in their region, as well as assist their local community based organizations and social services to gather data, address health disparities, and explore evidence based interventions that will ultimately lead to better health for everyone.