Кіріспе
1936 жылы Ж.Р.Р. Толкиннің «Беовульф: Есімдер мен сыншылар» атты лекциясы Беовульф туралы сын-пікірді өзгертіп жіберді. Бұл 1936 жылы Ж.Р.Р. Толкиннің ежескі ағылшын батырлық поэмасы «Беовульф» туралы әдеби сынға арналған лекциясы еді. Алғаш рет Британ академиясының баяндамаларында жарияланған, кейін көптеген жинақтарда қайта басылды. Толкин түпнұсқа поэманың оған жасалған зерттеулердің ауыртпалығынан айналып кеткенін, «Беовульфті» тарихи құжат емес, поэзия ретінде қарастыру қажеттігін, сондай-ақ оның өлең стилінің сапасы мен құрылымының күшті әсер ететінін айтады. Ол поэманы эпикалық немесе қызықты оқиға деп санаған пікірлерді жоққа шығарып, оны бір-біріне үйлесімді келетін блоктардан тұрғызылған берік тас құрылысқа теңейді. Поэманың тақырыбының – өлім мәселесі екенін, және ол екі бөлімнен тұратынын атап көрсетеді: біріншісі Беовульфтің жастық шағында Грендел мен оның анасын жеңгені туралы, екіншісі – Беовульфтің қарттық шағында өлімге беттеп, аждаһамен күрескені туралы. Бұл еңбек ақын және «Беовульфтің» аудармашысы Шеймус Хини сияқты сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Майкл Д.К. Драут оны поэма туралы жазылған ең маңызды мақала деп атады. Онда Толкин поэмадағы есімдерді, атап айтқанда Гренделді, Гренделдің анасын және аждаһарды артық көре бермейтін сыншыларға қарсы шығады, олар «Беовульфті» ағылшын-саксон тарихының көзі ретінде ғана пайдалануды жақтайды. Толкин бұл элементтердің тек қосымша емес, повестің кілті екенін және зерттеудің басты назарында болуы керектігін дәлелдейді. Осылайша ол поэманың бұрын назардан тыс қалған әдеби ерекшеліктеріне назар аударды және оны тарихи құжат емес, өнер туындысы ретінде зерттеу қажеттігін мәлімдеді. Эссе – Толкиннің 1930 жылдары Оксфорд студенттеріне оқыған лекциялар сериясының өңделген нұсқасы. Бұл лекциялардың жазбалары 2002 жылы Майкл Д.К. Драут редакциялаған «Беовульф және сыншылар» атты екі қолжазба түрінде жарық көрді; олар Толкиннің поэма туралы ойлауының қалыптасуына, әсіресе, оның жиі цитаталанатын метафорасына – поэманың материалына мұнара ретінде қарауына түсінік береді.
"Beowulf: The Monsters and the Critics" was a 1936 lecture given by J. R. R. Tolkien on literary criticism on the Old English heroic epic poem Beowulf. It was first published as a paper in the Proceedings of the British Academy, and has since been reprinted in many collections. Tolkien argues that the original poem has almost been lost under the weight of the scholarship on it; that Beowulf must be seen as a poem, not just as a historical document; and that the quality of its verse and its structure give it a powerful effect. He rebuts suggestions that the poem is an epic or exciting narrative, likening it instead to a strong masonry structure built of blocks that fit together. He points out that the poem's theme is a serious one, mortality, and that the poem is in two parts: the first on Beowulf as a young man, defeating Grendel and his mother; the second on Beowulf in old age, going to his death fighting the dragon. The work has been praised by critics including the poet and Beowulf translator Seamus Heaney. Michael D. C. Drout called it the most important article ever written about the poem. In it, Tolkien speaks against critics who play down the monsters in the poem, namely Grendel, Grendel's mother, and the dragon, in favour of using Beowulf solely as a source for Anglo Saxon history. Tolkien argues that rather than being merely extraneous, these elements are key to the narrative and should be the focus of study. In doing so he drew attention to the previously neglected literary qualities of the poem and argued that it should be studied as a work of art, not just as a historical document. The essay is a redacted version of a series of lectures that Tolkien delivered to Oxford undergraduates in the 1930s. Notes for these lectures exist in two manuscript versions published together in 2002 as Beowulf and the Critics, edited by Michael D. C. Drout; these offer some insight into the development of Tolkien's thinking on the poem, especially his much quoted metaphor of the material of the poem as a tower.
Бұрынғы сыншылардың жалған екендігі
Толкин бастапқы кітаптың осы тақырыптағы ауқымды "әдебиеттер" астында (ол қорқынышпен дәйексөздер қолданады) дерлік жоғалып кеткенін атап өтеді. Ол Беовульфтің көбінесе "тарихи құжат" ретінде зерттелгенін, ал поэмаға деген мақтау мен сынақтың көп бөлігі оның "мысалы, примитивті, язычничестволық, тевтондық, аллегориялық (саяси немесе мифологиялық) немесе көбінесе эпос емес" деген сенімдерге байланысты болғанын түсіндіреді. Толкин ежелгі сарайдағы тасқа толы далаға мұрагер болған адам туралы мысал келтіреді. Ол осы тастардан мұнара салады, бірақ адамдар тастар мұнарадан ескірек екенін білгенде, оны "жасырын ою-өрнектер мен жазуларды іздеу үшін" бұзып тастайды. Толкин ғалым В. П. Кердің Беовульф туралы пікірін ұзақ цитаталайды, атап айтқанда, "оқиғада көп ештеңе жоқ" және "Беовульфтің ұлы сұлулығы, нағыз құндылығы – оның стильдік қадір-қасиетінде". Толкин Кердің пікірінің поэманың құбыжықтар туралы айтудағы кемшілігі мен (Толкиннің сөзімен) оның мойындалған "қадір-қасиеті, сөздің жоғары деңгейі және шеберлікпен аяқталғандығы" арасындағы парадоксалды қайшылыққа күшті ықпал еткенін атап өтеді. Толкин басқа сыншыларды, мысалы, Реймонд Уилсон Чемберсті және Ричи Жирванды келтіреді, олар поэманың "дракондар шөлін" және оның тақырыпты таңдаудағы лайықсыздығына қарсы болды. Толкин поэзияның сапасынан көрінетін "жоғары және ойлы сананың" "нақты құндылығы жоқ нәрсе туралы үш мыңнан астам жол (шеберлікпен аяқталған)" жазатыны ықтимал емес деп санайды. Ол батырлық адамдар туралы әңгімелердің мифтен жоғары бағаланғанын айтады, бірақ мифтің ерекше құндылығы бар екенін көрсетеді: "Миф бірден және барлық бөліктерінде тірі болады және оны талдауға үлкермес бұрын өледі". Соңында Толкин тікелей былай дейді: "Гренделді және драконды қабылдау арқылы біз батырдың құндылығын төмендетпейміз".
Жауыздыққа толы әлемдегі адам
Толкиннің пікірінше, өлең негізінен "жауыз әлеммен соғысып жатқан адам және оның уақыт ішіндегі сөзсіз жеңілісі" туралы. Адамның қысқа ғұмыры – оның басты трагедиясы. Грендел мен айдаһар христиан құдайының жаулары ретінде танылады, Одиссей саяхатында кездескен құбыжықтардан өзгеше. Солтүстік батылдығы, қуанышы, "Хаос пен ақылсыздыққа" (Толкин Кердің сөздерін келтіреді) қарсы тұруы христиандық сенім мен көзқарасымен бірігіп кеткен. Беовульф ақыны уақыттың қашықтығынан көріне берген ескі батырлық дәстүрді де, жаңадан пайда болған христиандық дәстүрді де пайдаланды. Толкиннің айтуынша, христиан "жауыз әлемге" қоршалған, ал құбыжықтар – зұлым рухтар. Бірақ, өлеңдегі ауысу толыққандықтан, құбыжықтар нақты болып қалады және назар "ежелгі тақырыпқа: адам, әрбір адам және барлық адамдар мен олардың барлық істері өледі" дегенге аударлады. Толкин құбыжықтарға қайта оралады және христиандыққа дейінгі ағылшын мифологиясы туралы біліміміздің аздығына өкінеді. Оның орнына, ол монстрларға, адамдарға және құдайларға ұқсас көзқарас танытқан исланд мифологиясына жүгінеді. Солтүстік құдайлары да, адамдар сияқты, өлімге кесілген. Оңтүстік (римдік және грек) құдайлары өлместік болған, сондықтан Толкинге (христиан) Оңтүстік діні "философияға бет бұруы немесе анархияға құлауы" керек: өлім мен құбыжықтар маңызды емес. Бірақ Солтүстік мифтері мен Беовульф құбыжықтарды, өлімді және өлшеулілікті орталыққа қояды. Сондықтан Толкин поэмадағы Солтүстік және христиандық ойлардың қарым-қатынасына қатты қызығушылық танытады, онда Киелі кітаптағы Қабыл еотэналармен (гиганттармен) және илфтермен (эльфтермен) байланыстырылады, бұл шатасу емес, "ескі және жаңа туралы ой жүгіртудің туған сәтін" көрсетеді. Толкиннің айтуынша, бұл өлең "мәжүси өткен туралы тарихи өлең немесе оған жасалған әрекет", бұл қазіргі заманғы "әдеби тарихи нақтылық" туралы түсініктермен байланысты емес. Ақын ескі сюжетті (Скилдинг сотын мазалаған құбыжық) алып, ежелгі күндердің жарқын суретін жасайды, мысалы, Данияның folces hyrde (халықтың бақташысы) бейнесінде Израильдің бақташы патриархтарының Ескі өсиеттегі бейнесін қолданады.
Құрылымы: жастарға қатысты
Толкиннің айтуынша, поэманың жалпы құрылымы анық. "Бұл, негізінен, тепе-теңдік, бастама мен соңның қарама-қарсылығы. Ең қарапайым тұрғыдан алғанда, бұл ұлы өмірдегі екі сәт – өрлеу мен батудың қарама-қарсы сипаттамасы; жастық пен қарттық, алғашқы жетістіктер мен соңғы өлім арасындағы ежелгі және терең сезімді қарама-қарсылықтың кеңейтілген түрі." А бөлігі (жастық) – 1-ден 2199-ға дейінгі жолдар; Б бөлігі (қартылық) – 2200-ден 3182-ге дейінгі жолдар (соңы). Толкиннің сөзіне сүйенсек, 1887-ші жолдан кейін поэманың екінші бөлігі басталады, онда бұрынғы оқиғалар қорытындыланады. Сондықтан Беовульфтың трагедиясының толық баяны 1888-ші жолдан соңына дейін беріледі, бірақ Хеороттың қараңғы сарайы туралы немесе жас Беовульф пен ескі Хротгар арасындағы айырмашылық туралы ештеңе жоқ. Поэманың өлең өлшемі де әр жолдың екі бөлігінен тұратын тепе-теңдікке негізделген, "музыкаға қарағанда, дөңгелек салуға көбірек ұқсайды". Толкин поэманың қызықты оқиға немесе романтикалық хикаят емес, сөзбен сомдалған сурет, "бұл әдіс және құрылым мүсін жасауға немесе сурет салуға жақын. Бұл – әуен емес, композиция." Ол нашар құрылымдалған емес, керісінше, "күшті".