Кіріспе

Ж. Р. Р. Толкиннің "Жапырақ және Ниггл" әңгімесі – 1938–1939 жылдары Ж. Р. Р. Толкин жазған және алғаш рет 1945 жылдың қаңтарында «Dublin Review» журналында жарияланған туынды. Ол Толкиннің «Ағаш және жапырақ» кітабында, сондай-ақ кейінірек бірнеше жинақта қайта басылды. Толкин кез келген түрінде аллегорияны жек көретініне қарамастан, бұл әңгіме – оның өзінің шығармашылық процесінің аллегориясы және, белгілі бір деңгейде, өзінің өмірі, Дантенің «Тазалау ордасы» құрылымын еске түсіреді. Бұл туынды сонымен қатар оның құдайлық жаратылыс және адамның оған ұқсатып жаратуы туралы философиясын көрсетеді. Бұл оқиға оған түс арқылы келді.

Контекст

Дж. Р. Р. Толкин – ағылшын әдебиетінің ғалымы, тіл білімі маманы және орта ғасырлар поэзиясы мен тіліне, әсіресе англосаксондық Англия мен Солтүстік Еуропа мәдениетіне қызығушылық танытқан зерттеуші. "Беовульф" сияқты еңбектер туралы кәсіби білімі оның "Сақиналар мырзасы" жоғары фантастикалық романымен қоса, Ортажер әлемін құруға ықпал етті.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл әңгімеде Ниггл есімді суретші өнерді бағаламайтын қоғамда өмір сүреді. Ол тек өзінің ләззатына жұмыс істейді, алыста орман көрінетін үлкен ағашты суреттейді. Ағаштағы әрбір жапырақты ерекше назармен, әрқайсысын бірегей әдемі етіп жасайды. Ниггл өзінің басқа барлық туындыларын тастап кетеді немесе оларды негізгі кенепке қоса береді, ол оның көзқарасының толыққанды бейнесіне айналады. Дегенмен, күнделікті шаруалар Нигглге жұмысына тиісті көңіл бөлмейді, сондықтан ол аяқталмай, толыққанды жүзеге аспайды. Нигглдің ойында үлкен саяхатқа дайындалу керектігі жатыр, бірақ оның көршісі, Париш есімді бағбан, жиі көмек сұрап келеді. Париш мүгедек, әйелі ауырған, шынайы көмекке мұқтаж. Ниггл жақсы ниетті болғандықтан, көмектесуге уақыт бөледі, бірақ суретін аяқтауды артық қалайды. Нигглдің назарын қажет ететін басқа да маңызды жұмыстары бар. Содан кейін Нигглдің өзі Париштің тапсырмасын орындап жатып, жаңбырда суық тиеді. Ақырында Ниггл саяхатқа шығуға мәжбүр болады және одан қашуға болмайды. Ол дайындықсыз болғандықтан, саяхат сәтсіз аяқталады және ол күн сайын қарапайым жұмыс істеуге мәжбүр болатын мекемеде қалды. Оралуға мүмкіндігі жоқ үйінде Нигглдің суреті тасталып, зақымдалған шатырды жөнге келтіру үшін пайдаланылады және дерлік жойылды (әңгіме атауындағы бір ғана мінсіз жапырақтан басқа, ол жергілікті мұражайға қойылды). Біраз уақыттан кейін Ниггл мерзімінен бұрын босатылып, "жеңіл емдеуге" жіберіледі. Ол жаңа жердің өзінің ұлы суретіндегі ағаш пен орман елі екенін біледі. Бұл жер оның көзқарасының нағыз іске асуы, суретіндегі кемшіліктері мен толық емес нұсқасы емес. Ниггл ескі көршісі Паришпен қайта табысады, ол енді бағбан ретінде өзінің құндылығын дәлелдейді, және олар бірге ағаш пен орманды одан да әдемі етеді. Соңында Ниггл орманға тереңірек, одан да артық, суретінде тек көрініс тапқан ұлы тауларға қарай саяхат жасайды. Ниггл мен Париш саяхаттарын аяқтағаннан кейін көп уақыт өткен соң, олар бірге құрған жер көптеген саяхатшылардың тауларға соңғы сапарынан бұрын тоқтаған жеріне айналады және "Нигглдің Париші" деп аталады.

Жариялану тарихы

"Leaf by Niggle" алғаш рет 1945 жылы Dublin Review журналында жарияланды. Ол алғаш рет 1964 жылы "Ағаш және жапырақ" жинағында "Ертегілер туралы" мақаласымен бірге кітапта пайда болды. Кейіннен ол "Толкин оқырманы" (1966), "Өлеңдер мен әңгімелер" (1980), "Толкиннің әртүрлі туындылары" (2002) және "Қауіпті әлемнен әңгімелер" (2021) жинақтарында қайта басылды.

Өлімнің жолын

Толкин зерттеушісі және филолог Том Шиппи бұл әңгіменің «күмәндісіз» аллегория екенін және оның алғашқы сөздері «әрбір англосаксон зерттеушісіне» ежелгі Нортумбрия поэмасының, Бедтің Өлім Жырының алғашқы тармақтарын еске түсіретінін нақты айтады. Ол айтады, бұл тармақтар өлімді сапарға теңейді, оқырманға әлемдегі нәрселерді оқиғаның элементтерімен осындай «теңеулер» жасауды жалғастыруға ишара жасайды; сондай-ақ, оқиғаның оқырманға осылай түсіндіруге арналғанын, әрбір ұсақ-түйек дәл және қызықты үлгіге сәйкес келеді. Діни тұрғыдан қарағанда, «Жапырақ және Найгл» аллегориясы өмір, өлім, тазару және жұмаққа алып келуі мүмкін. Найгл өзінің сөзсіз саяхатына дайын емес, адамдардың көпшілігі өлімге дайын болмайды. Оның мекемеде өткізген уақыты және одан кейін ағашын табуы тазару мен жұмақты бейнелейді; Себастьян Ноулз бұл әңгіменің «Дантенің «Тазару» поэмасының жалпы құрылымын және ең ұсақ бөлшектерін» қайталайтынын жазады. Майкл Милберн Чарльз Уильямстың Дантені романтикалық теология ретінде қарастыруын, ал Милберн бұл романтикалық тәжірибелердің, соның ішінде романтикалық махаббаттың терең теологиясы екенін түсіндіреді, оны Толкиннің оқиғасына қолдануға болатынын айтады. Ол Дантеде Беатрис туралы «ұлы көрініс» бар екенін, және бұл көрініс нағыз Беатрис сияқты «шынайы» екенін жазады.

Толкиннің өмірі туралы

Автобиографиялық тұрғыдан қарағанда, Толкин өзін Ниггел ретінде бейнелейді – тұрмыстық және рухани мәселелерде де. Толкин жазу үрдісінде, оның үздіксіз қайта жөндеулерінде, ойлап тапқан әлемінің формасы мен "шындығының" кемелдігіне ұмтылысында, тілдерінде, жылнамаларында, оның болуында міндеттілік танытты. Ниггел сияқты, Толкин де басқа жобаларын тоқтатып, оларды "Ағашына" – Орта Жерге қосты. Ниггел сияқты, Толкин де сүйікті жұмысынан алшақтатып отырған көптеген міндеттер мен жауапкершіліктерге тап болды; Шиппи "Нигглдің жапырағында" осы аллегорияның бірнеше элементін тізімдейді. + Том Шиппидің "Нигглдің жапырағын" Толкиннің өмірінің аллегориясы ретінде талдауы: Толкиннің өмірінің бір қыры Ниггел суретші Толкин жазушы Ниггелдің "жапырағы" "Хоббит", 1937 жылы жарық көрген Ниггелдің "Ағашы" "Сақиналар Иесі", "Нигглдің жапырағы" жазылған кезде әлі де жұмыс істеп тұрған Орта Жер Оның үлкен суретінің жиектеріне жабысқан басқа суреттер Толкиннің өлеңдері және оның романына енгізген басқа да туындылары "Картоп" "Сақиналар Иесіне" құрбандыққа шалынған ортағасырлық зерттеулер.

Жаратылыс және қосымша жаратылыс

"Ниггелдің жапырағы" Толкиннің жаратылыс және қосалқы жаратылыс туралы діни философиясының иллюстрациясы ретінде де түсіндірілуі мүмкін. Осы философия бойынша, нағыз жаратылыс – Құдайдың эксклюзивті құқығында, ал жаратылысқа ұмтылғандар тек шындықтың көшірмесін (жақсы) немесе еліктеуін (жамандық) жасай алады. Құдайдың нағыз жаратылысын қайталайтын қосалқы жаратылыс тудыру – адамдардың Құдайға көрсеткен құрметінің бір жолы. Бұл философия Толкиннің басқа шығармаларында да айқын көрінеді, әсіресе "Силмариллионда". Вала Моргот эльфтерді ұсынып, орк тайпасын жасайды. Тағы бір Вала, Ауле, Eru Ilúvatar-ды (Толкин жазбаларындағы Құдайдың аналогы) құрметтеу мақсатымен, қосалқы жаратылыс ретінде Dwarf тайпасын жасайды, және Eru оны қабылдап, шындыққа айналдырады, дәл Ниггелдің ағашы шындыққа айналдырылғандай. Ниггелдің шындық пен сұлулыққа (Құдайдың жаратылыстарына) деген құштарлығы оның ұлы картинасында көрінеді. Өлгеннен кейін Ниггел өзінің құштарлығының іске асуымен (нақты болуымен) марапатталады; немесе, балама ретінде, Ниггелдің ағашы әрқашан болған және ол оны өнерінде ғана бейнелеген. Мета-әңгімелік тұрғысынан алғанда, Толкиннің Ардасы – нағыз әлемнің шын оқиғаларын құрметтеу үшін жасалған қосалқы жаратылыс. Осылайша, "Сақиналардың иесі" кітабында ашық діни элементтердің болмауына қарамастан, оны терең діни туынды ретінде қарастыруға болады.

Сюрреалистік арман жады

Майкл Орган, «Толкин зерттеулері» журналында жариялаған мақаласында, Толкин 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын, бір күні таңда оянғанда, ол «бұл ерекше нәрсе» деп атаған әңгімесінің ойында «шамамен» толыққандай болғанын айтқандығын жазады. Орган «Жапырақ және Ниггл» тууын «қызғандықпен атқарылған шапқыншылық» деп сипаттайды, бұл XX ғасырдың басында Дада және сюрреализмнің жақтаушылары тарапынан танымал болған автоматты жазуға еліктейді.

Бейнелеу

Джеффри МакЛеод пен Анна Смол Mythlore журналында Толкин субжаратылысты "тілдік тұрғыдан" анықтағанымен, ол мұндай сөздік жаратылысты көбінесе визуалды бейнелермен байланыстырады деп жазады. Мысалы, "Мифопея" өлеңінде ол "әр түрлі түстермен толтырылған жазу және лимингті" айтады, олар оны "жазу және сурет салу, әліпби және бейне, тілдік және көріктік жақтары" деп түсіндіреді. Сол сияқты, олар "Жапырақ бойынша Ниггл" (Leaf by Niggle) шығармасында аллегория суретшінің бейнесін пайдаланатынын атап көрсетеді. Толкин өзінің өмірінде көркем әдебиет жазуды өнер туындыларымен үйлестірді, ал қиялды көріктік тұрғыдан "бейне жасаудың ой-қиялы күші" деп анықтады.