Кіріспе
Ж.Р.Р. Толкиннің "Хэмнің Джайлз фермері" кітабы – 1937 жылы Ж.Р.Р. Толкин жазып, 1949 жылы жарық көрген ортағасырлық әзіл-қалжың ертегісі. Оқиға фермер Джайлз бен Хризофилакс атты айлакер айдаһардың кездесуін және Джайлздің осы кездесулерді қалай пайдаланып, қарапайым өмірден ел патшасына теңескенін көрсетеді. Бұл – Британияда, қараңғы орта ғасырдың қиялмен суреттелген дәуірінде өтетін, көңілді анахронизм мен жеңіл мінезді туынды. Онда мифтік жандар, ортағасырлық рыцарьлар және алғашқы қару-жарақтар бейнеленген. Ғалымдар бұл әңгіменің жеңіл болғанына қарамастан, Толкиннің кәсіби саласы – филологияны ойыншықтай пайдалануына қарамастан, бірнеше маңызды мәселені қамтитынын атап өтеді. Оқиға Толкиннің өмір сүрген және жұмыс істеген Оксфорд маңындағы аймақта орын алады. Бұл туынды дәстүрлі айдаһарды өлтіру туралы әңгімелердің көптеген қырларын пародиалайды және оның тамыры ежелгі және ортағасырлық әдебиетте, норвегиялық мифтен бастап Спенсердің "Пері патшайымына" дейін жетеді. Оның "Кішкентай патшалыққа" деген алаланы Толкиннің экологиялық көзқарасын көрсетеді, әсіресе Оксфордшир мен айналасындағы ауылдық жерлердің жоғалуына қатысты оның негізді қорқынышын білдіреді.
Farmer Giles of Ham is a comic medieval fable written by J. R. R. Tolkien in 1937 and published in 1949. The story describes the encounters between Farmer Giles and a wily dragon named Chrysophylax, and how Giles manages to use these to rise from humble beginnings to rival the king of the land. It is cheerfully anachronistic and light hearted, set in Britain in an imaginary period of the Dark Ages. It features mythical creatures, medieval knights, and primitive firearms. Scholars have noted that despite the story's light hearted nature, reflected in Tolkien's playful use of his professional discipline, philology, it embodies several serious concerns. The setting is quasi realistic, being the area around Oxford where Tolkien lived and worked. The story parodies multiple aspects of traditional dragon slaying tales, and has roots in modern and medieval literature, from Norse myth to Spenser's The Faerie Queene. Its concern for the "Little Kingdom" embodies Tolkien's environmentalism, in particular his well founded fears for the loss of the countryside of Oxfordshire and surrounding areas.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Фермер Джайлз (Ægidius Ahenobarbus Julius Agricola de Hammo, "Джайлз Қызылсақал Джулиус, Хам шаруасы") - семіз және қызыл сақалды, тыныш, жайлы өмір сүреді. Біршама саңырау және алыстан көре алмайтын алып оның жеріне келіп түседі, ал Джайлз оны мылтықпен атып жібереді. Ауыл тұрғындары қуана: "Фермер Джайлз – батыр!" Оның даңқы бүкіл елге тарады, патша оған көне, сәнсіз қылыш сыйлайды. Алып үйіне қайтып, достарына Орталық Корольдікте енді рыцарьлар жоқ, тек қана шаншып жатқан шырындар бар екенін айтады – шындығында бұл мылтықтан атылған металл сынықтары. Бұл Venedotia-дан келген аждаһа, Chrysophylax Dives-ті, осы аймақты зерттеуге итермелейді. Қорқып қалған көршілер кездейсоқ батыр – фермер Джайлз онымен күреседі деп күтеді. Патшаның аждаһаны қууға жіберген рыцарьлары өздерінің міндеттерін орындамау үшін сылтау іздейді. Ауыл тұрғындары Джайлзден бірдеңе жасауын күтеді. Жергілікті дін қызметкері ескі қылыштың Caudimordax ("Құйрық шағушы") екенін, ол аждаһаларды өлтіру үшін жасалғанын біледі. Джайлз жолға шығады және Хризофилакспен кездеседі. Қылыш дерлік өздігінен күресе алады; Джайлз қылышпен аждаһаны ұрып, қанатын зақымдайды, ол ұша алмайды, және оны қала арқылы жетектеп барады. Ол ауыл тұрғындарына қазынасын әкелуге уәде береді, бірақ уәдесін орындамайды. Патша Джайлз бен рыцарьларды Хризофилакспен айналысуға жібереді. Рыцарьлар марципаннан жасалған Рождестволық аждаһа құйрығынан басқа аждаһа көрген емес. Хризофилакс оларды өлтіреді. Джайлз аман қалады, және қылышымен аждаһаны жеңіп, қазынаның бір бөлігін алады. Үйге қайта жолда ол өлген рыцарьлардың қызметшілерін алады. Үйінде қызметшілер мен қазынасы бар Джайлз қуатты әміршіге айналады.
Жариялану тарихы
Фермер Джайлз Хамның суреттерін бастапқыда Паулин Бейнс салған. Бұл әңгіме Толкиннің басқа туындыларымен бірге "Толкин оқырманы" және "Қауіпті әлемнен әңгімелер" сияқты жинақтарда жарияланды. Толкин "Хамның фермері" әңгімесін Оксфорд университетінде танысқан лекторы Сирил Хакетт Уилкинсонға (1888–1960) арнады; Уилкинсон Толкинді Ворчестер колледжіндегі Лавлейс қоғамы үшін осы әңгімені жазуға ынталандырған.
Бландербус филологиясы
Тағы бір әзіл "Оксенфордтың төрт дана кеңсе қызметкеріне" блендербустың анықтамасы туралы сұрақ қояды: "Көптеген доптарды немесе оқ-дәрілерді атуға арналған, үлкен калибрлі, қысқа ұңғылы қару, және дәл нысанасыз, шектеулі қашықтықта [адамдарды] өлтіруге қабілетті. (Қазіргі уақытта өркениетті елдерде басқа атыс қаруларымен ауыстырылған.) Толкин Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде жұмыс істеген, ал "төрт дана кеңсе қызметкері" - бұл, әрине, төрт сөздікші: Генри Брэдли, Уильям Крейг, Джеймс Мюррей және Чарльз Талбут Онионс. Содан кейін Толкин фермер Джайлстің қаруына сөздіктің анықтамасын қолдану арқылы сатира жасайды.
Аждаһаны өлтіру туралы пародия
[[Файл:Сан-Джордж эмальдік иконасы (Грузия). jpg|thumb|upright|Хризофилакс қалаға қайтарылды, "Джордж пен Аждаһа" аңызындағыдай, бағындырылды. Джайлстың қорқақ, сөйлейтін иті Гарм – скандинавиялық әлемнің қорқынышты итінің атымен аталады. Джайлстың сиқырлы, аты "Сер" семсері де скандинавиялық мифологиядан шыққан болуы мүмкін; Фрейр құдайының өзінен-өзі соғыса алатын семсері болған. Аждаһамен болған шайқасқа қатысты, оның қанатының жаралануы Спенсердің "Фейри Квин" шығармасындағы бір эпизодты еске түсіреді. Басқа сілтемелердің ішінде Сент-Джордж және Аждаһа аңызы болуы мүмкін, себебі сол аждаһар да қалаға қайтарылып, бағындырылып, бойнына қыздың белбеуі тағылып әкелінді; сондай-ақ, Велсунга сагасы да бар, өйткені аждаһаның үңгірі Фафнирдің үңгіріне ұқсайды.