Оқ-дәрі түрлері: оқтар – қамыс, мылтықтан және гранататардан атылатын ұсақ шарлар. Қорғасыннан жасалған, түрлі калибрлі, салмақ реттеуге де қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оқ-дәрі түрі
Type of ammunition
Оқ – көбінесе қорғасыннан жасалған кішкентай шарлар немесе домалақтарды білдіретін жалпы термин. Бұлар ежелгі заманнан бері найзағайлардан лақтырылып келген және бастапқыда оқ атар қарулар үшін қолданылған, қазіргі күні көбінесе оқ атар қарулар мен гранатометтерден атылады, бірақ тәртіпсіздікке қарсы қолданылатын қаруларда сирек қолданылады. Оқ қабықшалары көптеген тапанша калибрлерінде "құс оғы", "тышқан оғы" немесе "жылан оғы" деп аталатын конфигурацияда қолжетімді. Қорғасын оқтар салмақ және/немесе тепе-теңдік үшін қуыстарды тығыз материалмен толтыру сияқты басқа да мақсаттарда қолданылады. Кейбір түрлері басқа металдармен қапталуы мүмкін. Қорғасын оқтар бастапқыда балқытылған қорғасынды экрандар арқылы суға құю арқылы жасалған, бұл "қу оғы" деп аталды, ал кейіннен ату мұнарасы арқылы жоғары сапада, экономикалық тұрғыдан көптеп өндірілді. 1960 жылдардың басынан бері Блимейстер әдісі ату мұнарасы әдісін ығыстырды.
Shot is a collective term for small spheres or pellets, often made of lead. These have been projected from slings since ancient times and were the original projectiles for shotguns and are still fired primarily from shotguns and grenade launchers, while it's less commonly used in riot guns. Shot shells are also available in many handgun calibers in a configuration known as "birdshot", "rat shot", or "snake shot". Lead shot is also used for a variety of other purposes such as filling cavities with dense material for weight and/or balance. Some versions may be plated with other metals. Lead shot was originally made by pouring molten lead through screens into water, forming what was known as "swan shot", and, later, more economically mass produced at higher quality using a shot tower. The Bliemeister method has supplanted the shot tower method since the early 1960s.
Өндiру
Қорғасын доптарды қорғасын мұнарасынан өндіруді 18 ғасырдың соңында Бристольдік Уильям Уоттс бастады. Ол Редклиф төбесіндегі үйін үш қабатты мұнараны қосып, үйдің астындағы үңгірлер арқылы шахта қазып, қажетті биіктікке түсуді қамтамасыз ету арқылы қайта жабдықтады. Бұл процеске 1782 жылы патент алынды. Кейіннен бұл процесс қорғасын мұнараларын салу арқылы жер бетіне көшірілді. Еріген қорғасын мұнараның жоғарғы жағынан төгілетін. Көптеген сұйықтықтар сияқты, еріген қорғасынның беттік кернеуі оның түсу кезінде шар тәрізді болуына себеп болады. Мұнара жеткілікті биік болса, қорғасын тамшылары түсу барысында қатып, шар пішінін сақтайды. Мұнараның түбіне әдетте су қойылады, ол қорғасын жерге тие салысымен бірден салқындатады. Қорғасын мұнарасының процесімен өндірілген доптардың дөңгелектігі, жаңа өндірілген доптарды еңіс жазықтықтан тура төмен домалату арқылы бағаланады. Дөңгелек емес доптар табиғи түрде жинауға арналған жаққа қарай домалап түседі. Дөңгелек емес доптарды қорғасын мұнарасын қайта пайдаланып, дөңгелек доптар жасау үшін қайта өңдеуге болады немесе дөңгелек доптар қажет емес қолданулар үшін пайдалануға болады (мысалы, балық аулауға арналған бөлінген доптар).
Producing lead shot from a shot tower was pioneered in the late 18th century by William Watts of Bristol who adapted his house on Redcliffe Hill by adding a three storey tower and digging a shaft under the house through the caves underneath to achieve the required drop. The process was patented in 1782. The process was later brought above ground through the building of shot towers. Molten lead would be dropped from the top of the tower. Like most liquids, surface tension makes drops of molten lead become near spherical as they fall. When the tower is high enough, the lead droplets will solidify during the fall and thus retain their spherical form. Water is usually placed at the bottom of the tower, cooling the lead immediately upon landing. Roundness of manufactured shot produced from the shot tower process is graded by forcing the newly produced shot to roll accurately down inclined planes. Unround shot will naturally roll to the side, for collection. The unround shot was either re processed in another attempt to make round shot using the shot tower again, or used for applications which did not require round shot (e. g., split shot for fishing).
Өлшемі
Shot әр түрлі қолдануға арналған көптеген өлшемдерде қол жетімді. Сандық ұрықтың мөлшері саны артқан сайын кемиді. Аңшылықта кейбір мөлшерлер дәстүрлі түрде белгілі бір аңдарға немесе нақты ату жағдайларына қолданылады, бірақ бұл реттердің арасында және жеке талғамдар да болады. Аңның әдетте қанша қашықтықта кездесетіні және анық өлтіруді қамтамасыз ету үшін қандай тереңдікке енуі қажет екені ескерілуі керек. Жергілікті аңшылық ережелері белгілі бір аңдар үшін мөлшерлердің диапазонын да белгілеуі мүмкін. Shot өте жылдам жылдамдығын жоғалтады, себебі оның қималық тығыздығы және баллистикалық коэффициенті төмен (сыртқы баллистикаға қараңыз). Әдетте, ірі ұрықтар алысқа ұшады және кішкентай ұрықтар сияқты кеңінен тарамайды.
Shot is available in many sizes for different applications. The size of numbered shot decreases as the number increases. In hunting, some sizes are traditionally used for certain game, or certain shooting situations, although there is overlap and subjective preference. The range at which game is typically encountered and the penetration needed to assure a clean kill must both be considered. Local hunting regulations may also specify a size range for certain game. Shot loses its velocity very quickly due to its low sectional density and ballistic coefficient (see external ballistics). Generally, larger shot carries farther, and does not spread out as much as smaller shot.
Бақ атылған
Бұқшақ – бұғы, лось немесе карибу сияқты ірі жануарларға қарсы қолданылатын, үлкен диаметрлі оқтардан жасалған оқ-дәрі. Оның өлшемі #B (0,17 дюйм, 4,32 мм) басталып, Tri Ball-ға дейін ұлғаяды. Әдетте, оқ өлшемімен аталады, мысалы, "#000" АҚШ-та "үш нөлдік бұқшақ", ал басқа ағылшын тілді елдерде "үш олық бұқшақ" деп аталады. Бұқшақ дәстүрлі түрде үлкен көлемде өндірілгенде соғылып жасалса, шағын көлемде құйылып жасалады. Bliemeister әдісі #5 (0,12 дюйм, 3,05 мм) өлшемінен үлкен оқтар үшін тиімсіз, ал #6 өлшемінен үлкен оқтар үшін оның тиімділігі одан да төмендейді.
Buckshot is a shot formed to larger diameters so that it can be used against bigger game such as deer, moose, or caribou. Sizes range in ascending order from size #B (0.17 in, 4.32 mm) to Tri Ball. It is usually referred by the size, followed by "buck", e. g. "#000" is referred to as "triple aught buck" in the United States or "triple o buck" in other English speaking countries. Buckshot is traditionally swaged (in high volume production) or cast (in small volume production). The Bliemeister method does not work for shot larger than #5 (0.12 in, 3.05 mm), and works progressively poorly for shot sizes larger than about #6.
Құстардың қорғасынға улануы
Қорғасынға байланысты су құстарының улануы алғаш рет АҚШ-та 1880 жылдары тіркелді; 1919 жылы су құстарын аулаудан қалған қорғасын оқтар су құстарының өлімінің басты себебі ретінде анықталды. Жұтылғаннан кейін асқазан сөлі мен механикалық әсер қорғасынның ыдырауына және денеге, қан ағынына сіңуіне себеп болады, соның салдарынан өлімге алып келеді. "Егер құс бір ғана оқ жұтса, көбінесе тірі қалады, бірақ иммундық жүйесі мен өнімділігіне әсер етуі мүмкін. Тіпті қорғасынның төмен концентрациясы энергияны сақтауға кері әсер етеді, бұл көші-қонға дайындалу қабілетіне әсер етеді". Гранд-Каньон маңындағы кондорлардың арасында қорғасыннан улану – ең көп кездесетін өлім себебі. Кондорды қорғау мақсатында, Калифорниядағы олардың мекендейтін аймақтарында шошқа, бұғы, антилопа, елік, шұңқырша, койота, батпақ тышқаны және басқа да аңшылық емес жануарларды аулау үшін қорғасыннан жасалған оқтарды пайдалануға тыйым салынды. Аққабақ бүркіттің де өлген немесе жараланған су құстарынан қорғасынға байланысты зардап шегетіні анықталды – бұл түрді қорғау қажеттілігі 1991 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің көшіп-қонды су құстарын аулау кезінде қорғасын оқтарды тыйым салу туралы заңдарды қабылдауының басты себебі болды. Аң аулау шектеулері халықаралық келісім бойынша кемінде 29 елде көшіп-қонды су құстарын аулау кезінде қорғасын оқтарды пайдалануға тыйым салды. Аң аулау заңнамасына байланысты, кейбір аймақтарда көшіп-қонды құстарды, әсіресе су құстарын аулау кезінде қорғасын оқтардың орнына басқа оқтарды пайдалану міндетті. АҚШ-та бұл шектеулер көшіп-қонды су құстарына ғана қатысты, ал Канададағы шектеулер кеңірек және барлық көшіп-қонды құстарға (кейбір ерекшеліктермен) қолданылады. Нидерландыда 1992 жылдан бастап барлық аң аулау қызметінде қорғасынды пайдалануға тыйым салынды. Миссури Табиғатты қорғау департаменті 2007 жылы кейбір аңшылық аймақтарда далалық құстарды қорғау үшін улы емес оқтарды пайдалануды талап ететін ережелерді енгізді. АҚШ-тағы кейбір саз көгершіндер ату орындаларында су құстары, ұсақ құстар, сүтқоректілер мен бақаларда қорғасынның жоғары деңгейі анықталғаннан кейін қорғасынды пайдалануға тыйым салынды. Болат оқтар кейбір қанатардың материалындай қатты болуы мүмкін, сондықтан ескі аңшылық қаруларындағы тұмсықтарын зақымдауы мүмкін, олар тек жұмсақ қорғасын оқтармен қолдануға арналған. Болаттың төмен тығыздығын өтеу үшін қажетті жоғары қысымдар қанатардың жобалық шектерінен асып кетуі мүмкін. Соңғы жылдары бірнеше компания бисмут, вольфрам немесе басқа элементтерден немесе қорғасынға ұқсас немесе одан жоғары тығыздықтағы қорытпалардан жасалған улы емес оқтарды жасады, олардың баллистикалық қасиеттері қорғасынға ұқсас. Бұл оқтар болат оқтарға қарағанда тұрақтырақ оқ ату үлгісін және үлкен қашықтықты қамтамасыз етеді. Олар болат оқтарға арналмаған ескі қанатарларда да қолдануға қауіпсіз. Алайда, болаттан басқа барлық қорғасынсыз оқтар қорғасыннан әлдеқайда қымбат, бұл оларды аңшылардың арасында кеңінен қабылдануына кедерілді. +АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі бекіткен улы емес оқ түрлері Бекітілген оқ түрі Салмағына қарай пайыздық құрамы Бисмут қалайы 97% бисмут және 3% қалайы Темір (болат) Темір және көмір Темір вольфрам Кез келген вольфрам мөлшері, және >1% темір Темір вольфрам никель >1% темір, кез келген вольфрам мөлшері, және 40% никельге дейін Вольфрам қола 51,1% вольфрам, 44,4% мыс, 3,9% қалайы және 0,6% темір, немесе 60% вольфрам, 35,1% мыс, 3,9% қалайы және 1% темір Вольфрам темір мыс никель 40–76% вольфрам, 10–37% темір, 9–16% мыс және 5–7% никель Вольфрам матрицасы 95,9% вольфрам, 4,1% полимер Вольфрам полимері 95,5% вольфрам, 4,5% нейлон 6 немесе нейлон 11 Вольфрам қалайы темір Кез келген вольфрам және қалайы мөлшері, және >1% темір Вольфрам қалайы бисмут Кез келген вольфрам, қалайы және бисмут мөлшері Вольфрам қалайы темір никель 65% вольфрам, 21,8% қалайы, 10,4% темір және 2,8% никель Вольфрам темір полимері 41,5–95,2% вольфрам, 1,5–52,0% темір және 3,5–8,0% флюорополимер.
Lead shot related waterfowl poisonings were first documented in the US in the 1880s; by 1919, the spent lead pellets from waterfowl hunting were positively identified as a major source of deaths of bottom feeding waterfowl. Once ingested, stomach acids and mechanical action cause the lead to break down and be absorbed into the body and bloodstream, resulting in death. "If a bird swallows only one pellet, it usually survives, although its immune system and fertility are likely to be affected. Even low concentrations of lead have a negative impact on energy storage, which affects the ability to prepare for migration." Among condors around the Grand Canyon, lead poisoning because of eating lead shot is the most frequently diagnosed cause of death. In an effort to protect the condor, the use of projectiles containing lead has been banned for hunting wild boar, deer, antelope, elk, pronghorn, antelope, coyote, squirrel, and other non game wildlife in areas of California designated as its habitat range. The bald eagle has similarly been shown to be affected by lead originating from dead or wounded waterfowl—the requirement to protect this species was one of the biggest factors behind laws being introduced in 1991 by the United States Fish and Wildlife Service to ban lead shot in migratory waterfowl hunting. Hunting restrictions have also banned the use of lead shot while hunting migratory waterfowl in at least 29 countries across by international agreement, Depending on hunting laws, alternatives to lead shot are mandated for use by hunters in some locations when hunting migratory birds, notably waterfowl. In the US, the restrictions are limited to migratory waterfowl, while Canadian restrictions are wider and apply (with some exceptions) to all migratory birds. The use of lead has been banned for all hunting activities in the Netherlands as of 1992. The Missouri Department of Conservation introduced regulations in 2007 in some hunting areas requiring the use of non toxic shot to protect upland birds. Some clay pigeon ranges in the US have banned the use of lead after elevated levels of lead were found in waterfowl, small birds, mammals and frogs in their vicinity. Steel shot can be as hard as some barrels, and may therefore damage chokes on older firearms that were designed only for use with softer lead shot. The higher pressures required to compensate for the lower density of steel may exceed the design limits of a barrel. Within recent years, several companies have created non toxic shot out of bismuth, tungsten, or other elements or alloys with a density similar to or greater than lead, and with a shot softness that results in ballistic properties that are comparable to lead. These shells provide more consistent patterns and greater range than steel shot. They are also generally safe to use in older shotguns with barrels and chokes not rated for use with steel shot, such as for bismuth and tungsten polymer (although not tungsten iron) shot. Unfortunately, all non lead shot other than steel is far more expensive than lead, which has diminished in its acceptance by hunters. +Non toxic shot types approved by the US Fish and Wildlife Service Approved shot type Percent composition by weight Bismuth tin 97% bismuth, and 3% tin Iron (steel) Iron and carbon Iron tungsten Any proportion of tungsten, and >1% iron Iron tungsten nickel >1% iron, any proportion of tungsten, and up to 40% nickel Tungsten bronze 51.1% tungsten, 44.4% copper, 3.9% tin, and 0.6% iron, or 60% tungsten, 35.1% copper, 3.9% tin, and 1% iron Tungsten iron copper nickel 40–76% tungsten, 10–37% iron, 9–16% copper, and 5–7% nickel Tungsten matrix 95.9% tungsten, 4.1% polymer Tungsten polymer 95.5% tungsten, 4.5% Nylon 6 or Nylon 11 Tungsten tin iron Any proportions of tungsten and tin, and >1% iron Tungsten tin bismuth Any proportions of tungsten, tin, and bismuth. Tungsten tin iron nickel 65% tungsten, 21.8% tin, 10.4% iron, and 2.8% nickel Tungsten iron polymer 41.5–95.2% tungsten, 1.5–52.0% iron, and 3.5–8.0% fluoropolymer