Кіріспе

HMS Эрин – Корольдік теңіз күштерінің (Royal Navy) линкор кемесі. Ол бастапқыда Осман үкіметі британдық Vickers компаниясынан тапсырыс берген. Кеме Осман теңіз күштеріне қызметке кіргенде Решадие деп аталмақ болған. Оның жобасы қазіргі уақытта теңізде жүзіп тұрған немесе салынып жатқан кез келген кемеге кемінде тең болу үшін жасалған. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Решадие кемесі дайындыққа жақын болды және Германия немесе оның одақтастары пайдаланбау үшін, Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилльдің бұйрығымен британдықтарға өткізілді. Осман үкіметінің Ұлыбритания мен Үштік Антантаға соғыс жариялауына бұл тартып алынудың ешқандай қатысы болмады деген дәлелдер жоқ. 1916 жылдың мамырындағы Ютландия шайқасы мен сол жылдың 19 тамызындағы нәтижесіз әрекеттегі шағын рөлден басқа, Эриннің соғыс кезеңіндегі қызметі көбінесе Солтүстік теңіздегі кезекшілік және жаттығулардан тұрды. Соғыс аяқталғаннан кейін кеме ескірген деп танылды; ол резервке жіберіліп, оқу кемесі ретінде пайдаланылды. Эрин 1920 жылдың көп бөлігінде Норде орналасқан резервтік флоттың флагманы болды. 1922 жылы ол металл тескілеріне сатылып, келесі жылы бөлшектелді.

Дизайн және сипаттама

Решадие класының конструкциясы "Эрин" кемесіне негізделген, бірақ кейінгі "Эрин" кемесінің қосалқы қару-жарағын қолданды. Жалпы ұзындығы – 559 фут (170 м), ені – 91 фут (28 м) және сусыру тереңдігі – 28 фут (9 м). Ол қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суырылды. 1914 жылы экипажы 976 офицер мен сарбаздан тұрды, ал бір жылдан кейін – 1064 адамды құрады. "Эрин" кемесі Парсонс тікелей жетекті бу турбинасының жұбымен жабдықталды, әрқайсысы 15 Babcock & Wilcox қазандықтарынан алынған бу арқылы екі валды қозғайтын. Турбиналардың қуаты кемеге максималды жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді. Кемеде максималды 5000 теңіздік мильге жететін көмір мен отын майы болды, круиздік жылдамдығы 12 түйінге дейін. Престон олардың барлығы Mk VI зеңбіректер болғанын айтады, ал Паркс пен Сильверстоун нақты түрлерін анықтамайды. Олар екі суперфайрлік жұпта орналастырылған, бірі алдыңғы, екіншісі артқы жағында, ал бесінші мұнара түтіктер мен артқы суперструктураның арасында орналасқан. Торпедалық катерлерден қорғану үшін 16 BL 6 дюймдік Mk XVI зеңбірегінен тұратын қосалқы қару-жарақтар қолданылды. Кемеде сондай-ақ алты фунттық Hotchkiss жылдам атушы зеңбіректері де орнатылған. Сол кездегі британдық әскери кемелеріне тән, ол бортында төрт суасты торпеда түтігімен жабдықталған. "Эрин" кемесі кеменің маңызды бөліктерінің үстінен қалыңдығы бар су желісімен қоршалған броньды белдікпен қорғалған. Палубаларының қалыңдығы алдыңғы жағынан артқы жағына дейін өзгерді. Басты зеңбірек мұнарасының бронясы қалыңдығы бар барбеттермен нығайтылған.

Соғыс кезіндегі өзгерістер

1915-1916 жылдары алты фунттық 4 зеңбірек алынып тасталды, ал артқы құрылымдағы бұрынғы прожектор алаңына QF 20 кВт әуе шабуылына қарсы (AA) зеңбірек орнатылды. 1916 жылдың мамыр және желтоқсан аралығында үш аяқты мачтаға бас зеңбіректерді бақылауға арналған отты басқару директоры орнатылды. 1916-1917 жылдары үш аяқты мачтаның тіректеріне қосымша қару-жарақтарды бақылауға арналған екі директор орнатылды және артқы құрылымға тағы бір үш дюймдік AA зеңбірегі қосылды. 1918 жылы биік бұрышты қашықтық өлшегіш орнатылды және «B» және «Q» мұнараларының шатырларына ұшу платформалары орнатылды.

Құрылыс және мансап

Эрин бастапқыда Осман империясы 1911 жылғы 8 маусымда Осман сұлтаны Мехмед V Решадтың құрметіне тапсырыс берген, бірақ құрылыс кезінде Решадие деп аталды. Ол 1911 жылғы 6 желтоқсанда Барроудағы Викерс кеме жасаушылығында 425-ші нөмірмен салынды, бірақ 1912 жылдың соңында Балқан соғыстары кезінде құрылыс тоқтатылып, 1913 жылдың мамырында қайта басталды. 28 маусымда Франц Фердинандтың қазасынан кейін, төлемдер толық аяқталған және Османдық делегациясы теңіз сынақтарынан кейін Решадие мен басқа да дредноут линкорін, Сұлтан Осман I-ді қабылдауға келгеніне қарамастан, 21 шілдеде Решадиеді жеткізуді британдықтар кейінге шегерді. Черчилль 29 шілдеде Корольдік теңіз күштеріне кемелерді ұстап алып, Османдық теңізшілерінің кемелерге отыруына жол бермеуді бұйырды. Екі күннен кейін Шервуд орманшылары полкінің сарбаздары оларды ресми түрде басып алды және Решадие Ирландияның құрметіне Эрин деп аталды. Черчилль мұны жеке бастамасымен жасады, Корольдік теңіз күштерінің неміс ашық теңіз флотына қарағандағы басымдығын арттыру және оларды Германияның немесе оның одақтастарының қолға түсіруіне жол бермеу үшін. Бұл әрекет Осман империясында үлкен наразылық тудырды, онда халықтан жиналған қаржы кемелерді ішінара қаржыландырған еді. Осман үкіметі соғыс кемелерінің бюджетіне байланысты қаржылық қиындыққа тап болған кезде, Осман теңіз күштеріне мейрамханалардан, кафелерден, мектептерден және базарлардан сыйлықтар түскен. Осыдан кейін, неміс крейсерін Осман империясына сыйға тарту, империядағы қоғамдық пікірді Ұлыбританиядан бұруға ықпал етті. Түрік үкіметі Ұлыбритания мен Үштік келісімге соғыс жариялауына бұл оқиғаның қатысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, бірақ тарихшы Дэвид Фромкин түріктердің 1 тамызда құпия қорғаныс одағына қол қою үшін Сұлтан Осман I-ді немістерге беруге уәде бергенін болжайды. Дегенмен, Осман үкіметі қыркүйекте Шығыс Пруссияға жасалған шабуыл кезінде Ресейдегі апаттар, Ресейдің әлсіздігін пайдалану уақыты келді деп, Соғыс және Теңіз министрлері Енвер Паша мен Джемаль Пашаны сендіргенге дейін бейтараптықта қалуға ниеттенген. Үкімет мүшелерінің ешқайсысына белгісіз, Енвер мен Джемаль Осман теңіз күштерінің бас қолбасшысы Вильгельм Сухонға қазан айының соңында Ресейдің шабуылдарынан қорғану үшін Қара теңіздегі ресейлік кемелерге шабуыл жасауға рұқсат берді. Османдықтардың бейтараптығына наразы болған Сухон 29 қазанда Ресейдің Қара теңіздегі порттарын бомбалап, Османдықтардың шабуыл жасағанына нақты дәлел келтірді және үкіметті Германия тарапынан соғысқа қосылуға мәжбүр етті.

1914-1915 жылдар

Капитан Виктор Стэнли Эриннің бірінші капитаны болып тағайындалды. 5 қыркүйекте ол Оркнидегі Скапа-Флоуда адмирал Джон Джелликоудың басқаруымен Ұлы флотқа қосылды және Төртінші ұрыс эскадрильясына (4-ші БЭ) тағайындалды. Қазанның басында Ұлы флот Солтүстік теңізге, Канада әскерлерін Галифакстан, Новая Шотландиядан тасымалдаған үлкен конвойды қашықтан қорғау үшін шықты және 12 қазанда Скапаға оралды. Скапа-Флоудағы U-кемелері туралы хабарлар Джелликоны қорғаныстың жеткіліксіз екендігіне көндірді және 16 қазанда ол Ұлы флоттың көп бөлігін Ирландияның Лоуг Суиллиге таратуға бұйрық берді. Джеллико 3 қарашада Ұлы флотты оқ-дәрілік және ұрыс жаттығулары үшін теңізге шығарды, ал 4-ші БЭ алты күннен кейін Скапаға оралды. 22 қараша күні кешке Ұлы флот Солтүстік теңіздің оңтүстік жартысында тағы бір сәтсіз іздеу жүргізді; Эрин вице-адмирал Дэвид Биттидің 1-ші крейсерлік эскадрильясын қолдап, негізгі күштермен бірге болды. Флот 27 қарашада Скапа-Флоуға оралды. 16 желтоқсанда Ұлы флот Скарборо, Хартлпул және Уитбиге жасалған неміс шабуылы кезінде теңізге шықты, бірақ Ашық теңіз флотын тоқтатуға қол жеткізбеді. Эрин мен Ұлы флоттың қалған бөлігі 25-27 желтоқсанда Солтүстік теңізде тағы бір іздеу жүргізді. Джелликоның кемелері, соның ішінде Эрин, 1915 жылдың 10-13 қаңтарында Оркни және Шетланд аралдарының батысында оқ-дәрілік жаттығулар жасады. 23 қаңтар күні кешке Ұлы флоттың көп бөлігі Биттидің ұрыс крейсерлерін қолдау үшін теңізге шықты, бірақ флот келесі күні Доггер Банкі шайқасына қатысу үшін тым алыс болды. 7-10 наурызда флот Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде іздеу жүргізіп, оқу маневрлерін жасады. 16-19 наурызда тағы бір круиз өтті. 11 сәуірде Ұлы флот Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде патрульдеуге шықты және 14 сәуірде портқа оралды; 17-19 сәуірде аймақта тағы бір патрульдеу жүргізілді, содан кейін 20-21 сәуірде Шетланд аралдарының жанында оқ-дәрілік жаттығулар жасалды. Ұлы флот 17-19 мамыр және 29-31 мамыр күндері Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде неміс кемелеріне кездеспей, іздеулер жүргізді. 11-14 маусым аралығында флот 11 шілдеден бастап Шетланд аралдарынан артиллериялық және ұрыс жаттығуларын өткізді. 2-5 қыркүйекте флот Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде тағы бір круизге шықты және оқ-дәрілік жаттығулар жасады. Айдың қалған бөлігінде Ұлы флот оқу жаттығуларын өткізді, содан кейін 13-15 қазан аралығында Солтүстік теңізге тағы бір іздеу жүргізді. Эрин 2-5 қарашада Оркни аралдарының батысында тағы бір флоттық оқу-жаттығу операциясына қатысты. Кеме қыркүйек пен желтоқсан аралығында Екінші ұрыс эскадрильясына (2-ші БЭ) ауыстырылды.

1916-1918 жылдар

Флот 1916 жылғы 26 ақпанда Солтүстік теңізде круизге шықты; Джеллико Гарвич күштерін Хелиголанд шығанағын тазалау үшін пайдалануды жоспарлаған, бірақ нашар ауа райы Солтүстік теңіздің оңтүстігіндегі операцияларға кедері келтірді, сондықтан операция тек солтүстік бөлігімен шектелді. Тағы бір іздеу 6 наурызда басталды, бірақ келесі күні ауа райының нашарлауы эсминецтерді сүйемелдеуді қиын болғандықтан тоқтатылды. 25 наурыз күні түнінде "Эрин" және флоттың қалған бөлігі Скапа-Флоудан Беаттидің броненосец крейсерлері мен басқа жеңіл күштермен бірге Тондерндегі неміс цеппелин базасына шабуыл жасау үшін шықты. Ұлы флот 26 наурызда аймаққа жеткен кезде британдық және неміс күштері бұрыннан-ақ қақтығыстан бас тартып, күшті дауыл жеңіл кемелерге қауіп төндірді, сондықтан флотқа базаға қайтуға бұйрық берілді. 21 сәуірде Ұлы флот Хорнс рифінде немістердің назарын аудару мақсатында демонстрация өткізді, ал Ресей теңіз күштері Балтық теңізіндегі қорғаныс миналарын қайта орналастырды. Флот 24 сәуірде Скапа-Флоуға оралды және Лоустофтқа немістер шабуыл жасауы мүмкін деген хабарламаларға байланысты оңтүстікке қарай жүзуге дайындалды, бірақ немістер флот келгенге дейін кері шегінді. 2-4 мамыр аралығында Ұлы флот Хорнс рифінде немістердің назарын Солтүстік теңізде ұстау үшін тағы бір демонстрация өткізді.

Ютландия шайқасы

Ұлы флоттың бір бөлігін алдап, жою мақсатымен 16 дрейдноуттан, 6 пре-дрейдноуттан және қолдау кемелерінен құралған Ашық теңіз флоты (адмирал Рейнхард Шер) 31 мамыр күні таңертең Жейд шығанағынан шықты. Флот контр-адмирал Франц фон Хиппердің бес жеңіл крейсерімен бірге сапарлады. Адмиралтействодағы 40-шы бөлім операция жоспарларын қамтитын неміс радиохабарламаларын ұстап алып, шифрлады. Адмиралтейство 28 дрейдноуттан және 9 жеңіл крейсерден тұратын Ұлы флотқа түні бойына шабуыл жасап, Ашық теңіз флотын тоқтатып, жоюға бұйрық берді. 31 мамырдағы Ютландия шайқасында Беттидің жеңіл крейсерлері Шир мен Хипперді Ұлы флоттың негізгі күштеріне қайта шегінетін кезде қуып жетелеп, алдауға тырысты. Желико кемелерін тізім бойынша орналастырғаннан кейін, "Эрин" тізім басынан төртінші орында болды. Шер Ұлы флотты байқағаннан кейін жасаған маневрлері көбінесе Джелликоның алдыңғы кемелерінен алыс болды, ал нашар көріну олардың немістерге жақындауына кедергі келтірді, Шер қараңғылықтың қанатымен қашып кеткенше. Шайқас кезінде оқ ату мүмкіндігі сирек болды, ол тек екінші қару жүйесінен 6 дюймдік снарядты атып жіберді. "Эрин" шайқас кезінде негізгі қаруын қолданбаған жалғыз британдық соғыс кемесі болды.

Кейінгі қызмет

Ұлы флот 18 тамызда Солтүстік теңіздің оңтүстігіне қарай жылжып келе жатқан Ашық теңіз флотына шабуыл жасау үшін теңізге шықты, бірақ байланыс қателіктері мен жаңылыстар Джелликоудың неміс флотын портқа қайтып келгенге дейін тоқтатуына кедергі келтірді. Операция барысында неміс суасты қайықтары екі жеңіл крейсерді батырды, бұл Джелликоуды неміс суасты қайықтары мен миналарының көп болуына байланысты флоттың негізгі бөлімдерін 55° 30' солтүстік енінен оңтүстікке қарай тәуекелге салудан бас тартуға мәжбүр етті. Адмиралтейство осымен келісіп, Ұлы флоттың неміс флоты Ұлыбританияға басып кіргенше немесе оны артықшылықсыз шайқасқа мәжбүрлегенше теңізге шықпайтынын белгіледі. Стенли 1917 жылдың 26 сәуірінде контр-адмирал болып тағайындалғанда, оның орнына капитан Уолтер Эллертон келді. 1918 жылдың сәуір айында Ашық теңіз флоты Норвегияға бағытталған британдық конвойлерге қарсы теңізге шықты. Сымсыз байланыс тоқтатылды, бұл 40-шы бөлме криптографтарының Ұлы флоттың жаңа қолбасшысы адмирал Биттіге ескерту беруіне кедергі келтірді. Британдықтар операция туралы соғыс крейсерінде болған апаттан кейін ғана білді, ол радиоберілісті бұзуға және неміс командиріне өз жағдайы туралы хабарлауға мәжбүр болды. Битті Ұлы флотқа немістерді тоқтату үшін теңізге шығуға бұйрық берді, бірақ ол немістер Германияға қайтып келгенге дейін Ашық теңіз флотына жете алмады. Кеме 21 қарашада Шотландиядағы Розит портында болды, сол күні қарсыластың Ашық теңіз флоты келді және ол 1919 жылдың 1 наурызына дейін 2-ші BS құрамында қалды.

Соғыстан кейінгі

Капитан Герберт Ричмонд 1919 жылдың 1 қаңтарында командалық міндетін қабылдады. 1 мамырға дейін «Эрин» Үйдегі флоттың 3-ші шайқас эскадрильясына бекітілді. Қазан айында ол «Нор» базасында резервке қойылды, бірақ 18 қарашада Портленд портына орналастырылды. Ричмондты 1 желтоқсанда капитан Персиваль Холл Томпсон ауыстырды. 1920 жылдың қаңтарында «Эрин» қайтадан «Нор» базасына оралды және ақпан айында артиллериялық оқу кемесіне айналды. Маусым айында кеме контр-адмирал Вивиан Бернардтың флагманы болды, ол «Нор» резервтік флотының контр-адмиралы еді. 1920 жылдың шілде-тамыз айларында кеме Девонпорт кемежайында жөндеуден өтті. Корольдік теңіз күштері бастапқыда оны 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес оқу кемесі ретінде сақтап қалуды жоспарлаған, бірақ жоспар өзгерген соң бұл рөлді басқа кеме иеленді, сондықтан кеме 1922 жылдың мамыр айында жоюға тізімге енгізілді. «Эрин» 19 желтоқсанда Кокс пен Данкс кемелерді бөлшектеу фирмасына сатылды және келесі жылы Куинборо қаласында демонтаждалды.