Кіріспе

Мастер Махан – соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының діни мәтіндеріндегі атақ, бірінші рет Қабыл, кейіннен оның ұрпағы Ламех қабылдаған. Бұл атау Қабыл мен Ламехтің жеке пайда үшін кісі өлтіруге Сатанмен келісім жасаған "ұлы құпияның" "иесі" болғанын көрсетеді. Бұл термин Джозеф Смиттің Киелі кітап аудармасында Жаратылыс кітабының 5-тарауында (қазір Мәсіх қауымы басып шығарады) және Иса Мәсіхтің соңғы күндердегі қасиеттілері шіркеуінің (LDS Church) діни мәтіні – Бағалы інжу-маржанда (Мұса кітабының 5-тарауында) кездеседі. Мәселеге діни көзқарассыз қарап, Смиттің Киелі кітап аудармасына оның мәдени ортасының, соның ішінде жергілікті масондыққа қарсы күшті ықпал еткенін айтатын сыншылар, бұл терминнің "Мастер Масон" – еркін зияткерлердің Жоғарғы дәрежесімен байланысты екенін болжайды. Тағы бір болжам бойынша, бұл термин орта ғасырларда Мұхаммедті кемсітетін "Махун" терминімен байланысты, ол Смит заманында сиқыршылықпен байланысты болған. Алайда, жақтаушылар "Мастер Махан" туралы сілтемелерді Смит Киелі кітаптың жоғалған бөліктерінен қалпына келтіргенін және осылайша терминнің Таяу Шығыс тамырлары бар екенін айтады. Сондықтан, LDS Church басылымдары "Махан" термині "ақыл", "жойғыш" немесе "үлкен" дегенді білдіретінін көрсетеді, ал белгілі LDS ғалымы Хью Нибли бұл терминнің араб және санскрит тілдеріндегі "үлкен құпияны сақтаушы" деген мағынаға жақын екенін болжайды.

Жозеф Смит Киелі кітап аудармасы

"Мастер Махан" деген сіңір туындысы Джозеф Смит жасаған Киелі кітаптың Жаратылыс кітабының 5-тарауына қатысты, ол қазір "Шабыттанған Нұсқа" (I. V.) басылымындағы Жаратылыс кітабының 5-тарауында және "Ұлы құндылықтар кітабы" (PGP) кітабындағы Мұса кітабында жарияланған. Бұл терминді талқылайтын бөлім Қабыл мен Әбілдің құрбандық шалу рәсімінен кейін басталады, онда Құдай Әбілдің қойдан шалған құрбандығын, бірақ Қабылдың егіннен шалған құрбандығын қабылдамады. Бұл бөлімде айтылғандай, ашуланған Қабыл Шайтанмен құпия келісім жасады, ал Шайтан Қабылдан сұрады:

Шайтанмен құпия келісім жасасқаннан кейін Қабыл былай деді: "Шын мәнінде, мен Маханмын, осы үлкен құпияның иесімін, мен пайда табу үшін өлтіре аламын". Содан кейін, бөлімде былай делінген: "Сондықтан Қабыл Мастер Махан деп аталды; және ол өз зұлымдығымен мақтанды". Кейін бөлімде Қабылдың ұрпағы Ламех "бір адамды жараланып, бір жігітті зардап шегу үшін өлтірді" және Ламех "Қабылдың жолымен Шайтанмен келісім жасады, осылайша ол Мастер Маханға айналды, Шайтанның Қабылға берген үлкен құпияның иесі". Енохтың ұлдарының бірі Ирад, Ламехтің құпия келісімі туралы білгенде, оны басқаларға ашқанда, Ламех оны құпия сақтауға берген қанды серттерін орындау үшін өлтірді.

Этимология туралы теориялар

Мұса 5:31-ге қатысты "Бағалы інжу-маржан" кітабының АҚШ шіркеуі басылымындағы түсіндірмеде: "«Ақыл», «жойғыш» және «үлкен» – «Махан» сөзінің түбірінің мүмкін мағыналары", – делінген, бірақ одан әрі түсіндірме берілмейді. Осы түсіндірмеге сілтеме жасай келген Мормон қорғаушысы Мэттью Б. Браун, «Махан» сөзі «жойғыш» дегенді білдіреді деп санайды, себебі ««маха» деген иврит сөзі «жою» дегенді білдіреді, ал «н» әрпі қосылғанда, сөз зат есімге айналады. Осылайша, маха(н) = жою(шы)». Кейбір зерттеушілер «Мастер Махан» атауы «Мастер Мейсоннан» туындаған немесе оған байланысты болуы мүмкін деп болжайды, ол Әйріктердің Көк Ложасының ең жоғары дәрежесі. Браун былай деді: «Мормондарға қарсы сыншылар ұзақ жылдар бойы «Мастер Махан» – «Мастер Мейсонның» жұқа жамылған түрі» деп мәлімдеп келеді және «Олар бұл атаудың АҚШ шіркеуінің кітаптарында болуы Джозеф Смит өзінің шығармашылық еңбектері үшін масондық материалдарды көшіргенін анық көрсетеді деп санайды».